Zo laat je je niet langer gijzelen door Google

Google zit totaal verweven in ons dagelijks leven en vaak hebben we dat niet eens in de gaten. Vandaag begint de week van de mediawijsheid. Hoe kunnen we ons minder afhankelijk maken van Google?
©Suzan Hijink

Even een mailtje sturen, een route plannen, een boodschap doen, iets opzoeken. Het is verleidelijk om voor al deze handelingen op je smartphone een service van Google te gebruiken. Via Maps, Gmail, Documenten, Search en het besturingssysteem Android stellen wij Google in staat om onze data te verzamelen en te analyseren. Om ons als consumenten beter te leren kennen en meer services te ontwikkelen, die ons nog beter van dienst zijn. En zodat ze kunnen voorspellen wat onze wensen zijn, nog voor wij zelf beseffen dat we die hebben. 

Niet alleen particulieren maken gebruik van Google-toepassingen. Ook het bedrijfsleven, de overheid en veel scholen en universiteiten werken met diensten als Gmail, Drive, Agenda en Classroom. Het is bijna niet meer mogelijk om te functioneren zonder Google-account. Is het nog mogelijk om er vanaf te komen of zijn we gegijzeld door Google? 

Volgens Google-woordvoerder Rachid Finge is het beleid van zijn bedrijf niet gericht op zo’n ‘gijzeling’. “Onze missie is om het meest behulpzame bedrijf ter wereld te zijn voor zoveel mogelijk gebruikers.” Volgens hem is Google zich ervan bewust een grote speler te zijn. “Daar proberen we ons ook naar te gedragen. We voelen ons ook verantwoordelijk voor bijvoorbeeld burgerrechten.” 

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Door de gratis diensten en het Android-besturingssysteem voor smartphones leert Google zijn gebruikers zeer goed kennen, zo goed dat hun gedrag is te voorspellen. Handig voor de gebruikers, want de files worden gemeld nog voordat de automobilist erin terecht komt.

Maar het is ook een beetje griezelig. De meeste van die data worden onzichtbaar binnengehaald door te registreren waarop we klikken, hoeveel passen we zetten en waar we regelmatig onze koffie halen. Met die data verdient Google geld, maar wij geven ze gratis weg. Eigen schuld, want we zijn zelf akkoord gegaan met de voorwaarden zodat we gebruik kunnen maken van Google-diensten. 

Een ecosysteem waaruit het moeilijk ontsnappen is

Google is niet het enige bedrijf dat erop is gericht zoveel mogelijk in het leven van zijn gebruikers aanwezig te zijn, zegt hoogleraar mediastudies Mark Deuze. Veel grote techbedrijven bouwen een ‘ecosysteem’ waaruit het maar moeilijk ontsnappen is.

Mensen zijn zich steeds meer bewust van hun mediagebruik en het feit dat ze die data gratis weggeven, zegt Deuze. “We wisten al lang dat, als iets gratis is, ‘ik’ eigenlijk het product ben. En eindelijk gaan we ons daar ook naar gedragen.”

Ook Ancilla van de Leest ziet dat het besef begint te groeien dat we ons te afhankelijk maken van grote buitenlandse bedrijven. “Maar het proces is nog niet onomkeerbaar”, zegt de voormalig lijsttrekker van de Piratenpartij en adviseur op het gebied van privacy.

Het is een slecht idee om één bedrijf zoveel macht te geven als het aankomt op belangrijke digitale infrastructuur vindt Van de Leest. “Google is een commercieel bedrijf met een discutabele moraal. Ze hebben een mooi verhaal, maar keer op keer blijkt dat ze het niet zo nauw nemen met Europese wetten. Die boetes van de Europese Commissie krijgen ze niet voor niets. En nu leveren we onder meer onze jongeren en hun data daaraan uit.”

Wis niet alle Google-producten ineens

Google gebruikt de data van zijn gebruikers niet alleen voor commerciële doelen. Net als andere bedrijven deelt Google die soms ook met overheden voor bijvoorbeeld juridisch onderzoek, als dat wettelijk verplicht is. Finge: “Dat wringt soms als overheden anders denken over mensenrechten. Het levert moeilijke situaties en zelfs boetes op.”

Deuze snapt wel dat instellingen en particulieren veelvuldig gebruik maken van de producten van Google. “Het is een fantastische dienst. Het helpt al als mensen beseffen dat ze er ongemerkt veel gebruik van maken en erover nadenken waarom ze dat doen. Het is winst als ze bewust kiezen en een antwoord hebben op de vraag: waarom gebruik je Google?”

Ook Van de Leest pleit voor meer technologische wijsheid: “We moeten onze kinderen leren waar je op moet letten bij het gebruik van apps en technologie. Internet bestaat niet uit Google alleen.” Volgens haar is bewust omgaan met media ‘een maatschappelijke uitdaging’. “Je hoort regelmatig mensen zeggen ‘maar zo erg is het niet’, of ‘het is al te laat, er is toch niets meer aan te doen’. Maar dan neemt niemand verantwoordelijkheid.”

Google helemaal afschaffen hoeft van Deuze niet en is ook niet realistisch: “Mensen hebben een baan, hobby’s en willen misschien ’s avonds ook weleens even niets doen. Wie gaat er nou twee uur per week besteden aan het doorlopen van zijn privacy-instellingen?”

Maar je gedrag een beetje aanpassen, dat kan wel, zegt Van de Leest: “Steun kleine initiatieven, gebruik niet allemaal dezelfde technologie. Met levensmiddelen wordt dat al vanzelfsprekender, we kopen steeds meer lokale producten. Waarom doen we dat met technologie niet? Maar doe het niet te extreem door alles van Google direct te wissen. Het klinkt bijna als afkicken, maar het is een valkuil om radicaal om te schakelen. Zelf functioneer ik bijvoorbeeld slecht zonder Google-maps, maar de andere services kan ik prima missen.”

Google heeft er geen probleem mee als gebruikers liever overstappen naar een andere aanbieder, zegt Finge. “Het gebruik van Google is vrijwillig, er zijn voldoende alternatieven. We denken dat het goed is als er keuze blijft. Er zijn genoeg mensen die bijvoorbeeld een Hotmail-adres hebben en YouTube kijken zonder in te loggen.” 

Om overstappen makkelijker te maken werkt Google aan een nieuwe dienst. Finge: “Met het Data Transfer Project kun je met een klik al je e-mails of foto’s verplaatsen naar een andere aanbieder. Maar die dienst staat nog in de kinderschoenen. In 2012 was er al een initiatief van een stel Google-medewerkers dat zichzelf het Data Liberation Front noemde. Ze vonden dat consumenten de baas zijn over hun eigen data en ontwikkelden de dienst Google Takeout, waarmee je al je gegevens kunt downloaden. Daarmee zijn nog niet alle data gewist, maar het staat iedereen vrij zijn Google-account te wissen.”

Lees ook:

Nederland is wel erg afhankelijk van bedrijven als Google en Huawei en dat is gevaarlijk, zegt NCTV

Nederland is afhankelijk van een te beperkt aantal digitale bedrijven uit maar een paar landen. Dat is een risico voor de nationale veiligheid, waarschuwt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).

Italiaans dorp gaat failliet door Google Maps

De burgemeester van Baunei op Sardinië heeft het helemaal gehad met Google Maps.