Zo gebruik je de baton perfect

Dirigent Lahav Shani: 'Belangrijker dan je baton en je handen zijn je ogen'

Het klassieke-muziekseizoen is weer begonnen. Dirigent Lahav Shani vertelt over het gebruik van de baton, het dirigeerstokje.
Dirigent en pianist Lahav Shani. ©Jérôme Schlomoff

'Als peuter stond ik al met een baton te zwaaien; mijn vader is koordirigent en ik imiteerde hem. Hij gaf me een kapotte baton om mee te spelen. Die heb ik zelfs nog gebruikt als muziekstudent in Berlijn. Met een baton bereik je de orkestmusici die wat verder van je afzitten. Voor een klein orkest heb ik er daarom geen nodig. Voor een symphonieorkest gebruik ik er vrijwel altijd eentje, behalve als ik dirigeer vanachter de piano.

Tekst gaat verder onder de foto.

©Jérôme Schlomoff

De Israëliër Lahav Shani (28) is dirigent en pianist. In 2018 wordt hij chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest waar hij nu al vaak gastdirigent is.

'De baton is geen toverstokje à la Harry Potter. Het is een verlengstuk van je handen. Klassieke muziek heeft vaak geen puls zoals je die hebt in jazzmuziek. In de jazz geven basinstrumenten en slagwerk het ritme aan. In klassieke muziek moeten de musici het ritme wel vóélen ook al spelen ze het niet. Professionele musici zijn daarin getraind. Ze letten niet alleen op de dirigent, ze luisteren ook naar elkaar. Als dirigent hou je daar rekening mee. Je weet wanneer je het orkest de vrije hand moet geven en wanneer ze hulp nodig hebben.

'Belangrijker dan je baton en je handen zijn je ogen. Als de baton een verlengstuk is van je handen, zijn je handen weer een verlengstuk van je gezichtsuitdrukking. In die volgorde moet je het zien. In het oogcontact met de orkestleden schuilt de werkelijke magie, de psychologie achter de muziek. Via je ogen en je gezicht communiceer je krachtig en direct met de musici. Alles wat je aangeeft, wordt dan als het ware onder een vergrootglas gelegd. Je moet daarom weten wanneer je iemand moet aankijken en wanneer juist niet. Wat je probeert over te brengen is emotie, stemming, atmosfeer, spanning, kwaliteit van het geluid, enzovoorts.

Tekst gaat verder onder de foto.

©Jérôme Schlomoff

Heel vroeger was de dirigent vaak een dictator en de baton was daarvan een symbool

'Sommige dirigenten gebruiken geen stokje. Pierre Boulez deed het zonder en ook Leonard Bernstein legde de baton terzijde. Je kunt ook té vastberaden overkomen met een baton, niet subtiel genoeg. Heel vroeger was de dirigent vaak een dictator en de baton was daarvan een symbool. Maar de tijden zijn veranderd. Veel dirigenten stellen zich op als partner van het orkest. Je geeft niet alleen tijdens een uitvoering, je ontvangt ook - het is een organisch proces.

'Elke dirigent heeft een eigen techniek en daarom heeft elke dirigent een andere ideale baton. (De Russische dirigent Valeri Gergiev, die van 1995 tot 2008 chef-dirigent was van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, dirigeert bijvoorbeeld vaak met een bamboe satéstokje - red.) Anderen spenderen honderden dollars aan batons van speciale materialen. Ik niet, toen ik muziek ging studeren was het toch wel een beetje raar dat ik met die kapotte baton van mijn vader stond te dirigeren. Ik had niet veel geld, ben de eerste beste muziekwinkel binnengestapt en heb daar de goedkoopste baton gekocht die ze hadden, een wit stokje. Daarmee werk ik nog altijd, en nee, size doesn't matter in dit geval.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

©Jérôme Schlomoff
Cadeautje

Verras je familie of vrienden met hun eigen persoonlijke nieuwssite, gebaseerd op een selectie van hun favoriete onderwerpen. Bekijk hier een voorbeeld van de uitnodiging.