Wie in China niet in de past loopt, krijgt trager internet als straf

Wie zich goed gedraagt, krijgt voordelen. Wie niet, moet boeten. Chinese burgers lijken met dit systeem nog dieper in het maatschappelijke keurslijf te worden gestoken. ©AFP or licensors
Vanaf 2020 gaat China de betrouwbaarheid van al zijn burgers via een sociaal puntensysteem bijhouden. De manier waarop enkele grote Chinese bedrijven zoals Alibaba nu al experimenteren met sociale rankings voelt bijna orwelliaans aan.

Binnen de financiële sector is ‘kredietwaardigheid’ al langer ingeburgerd, maar in China smeren ze het begrip uit over alle mogelijke domeinen van de maatschappij. Parkeerboete vergeten te betalen? Online een verslavend videospel gekocht? Of gewoon een foute vriendenkeuze op sociale media? Dan zakt je sociale score met een aantal punten. En keldert je aanzien bij andere mensen.

Acht Chinese bedrijven hebben al een tweetal jaar zo’n sociaal puntensysteem ingevoerd, met de Sesame Credit van Alibaba als bekendste voorbeeld. Als gigant op vlak van e-commerce en sociale media kan het een grote database voorleggen die de basis vormt voor een individuele score tussen 350 en 950. Betaal je altijd mooi op tijd, kun je een erkend diploma voorleggen in je profiel en communiceer je enkel met voorbeeldige vrienden op sociale media, dan scoor je bijvoorbeeld hoog op de ladder.

Het systeem is geen verplichting, maar Chinezen gaan er massaal in mee en pronken met hoge scores. Dat levert hen ook mooie voordelen op: hogere zichtbaarheid op datingsites of vip-behandelingen op hotels. Wie laag scoort wordt dan weer afgestraft met trager internet of beperkte toegang tot restaurants.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Black Mirror

Het doet heel erg denken aan de orwelliaanse toestanden die in de aflevering Nosedive van de Britse serie Black Mirror aan bod kwamen. Een maatschappij waar hoge sociale scores het hoogste goed zijn. En waar iedereen die zich niet schikt naar de opgelegde standaard zakt op de ladder en een verstoteling wordt, die geen job, lening of vrienden krijgt.

Dat doembeeld lijkt in China dus niet eens verre toekomstmuziek, want de overheid keurde die pilootprojecten goed en kijkt gretig mee hoe de bedrijven hun gebruikers scores toekennen. In 2020 is het de bedoeling dat de Chinese overheid alle 1,3 miljard inwoners van het land onderwerpt aan een sociaal puntensysteem dat de betrouwbaarheid van burgers taxeert.

'De meeste Chinezen kijken positief naar het pun­ten­sys­teem. Velen nemen het niet zo nauw met ethiek'

Ed Sanders, China-watcher

China-watcher Ed Sanders, die het onderwerp op de voet volgt, ziet veel misverstanden opduiken in de berichtgeving. “Bij de Chinese banken is er op dit moment gewoonweg geen systeem voor het beoordelen van kredietwaardigheid bij consumenten. Die data zitten allemaal bij de commerciële spelers, waar de Chinezen massaal aankopen doen.”

Wantrouwen

“Kijk, een sociaal kredietsysteem waarbij je plus- of minpunten krijgt naargelang je gedrag kan inderdaad een tool zijn voor de overheid om mensen in het gareel te houden. Maar de meeste Chinezen kijken hier positief naar”, ziet Sanders. Er is namelijk veel wantrouwen onder de Chinezen. Volgens een bevraging uit 2013 durft slechts 30 procent onbekenden te vertrouwen. “Iedereen wil zijn graantje meepikken van de snelle economische groei, maar velen nemen het niet zo nauw met de ethiek.” Zo zijn vervalste diploma’s in China een florerende handel.

Sanders merkt dat Chinezen zonder twijfelen een deel van hun privacy weggeven voor de nieuwe technologie. “Door betrouwbaarheid op te bouwen, moeten ze geen waarborg meer betalen bij het huren van een hotelkamer of tonen ze financiële stabiliteit bij partners. Mienze, het Chinese woord voor status, is het hoogste goed in hun cultuur.”

Vanuit een westerse blik blijft de optelsom echter angstaanjagend. De algoritmes die de scores bepalen zijn momenteel niet transparant, de gebruikte data gaan zo ver dat zelfs het nemen van anticonceptiemiddelen zou worden meegerekend en wie een publieke functie zoals leraar, journalist of dokter uitoefent, wordt extra hard bestraft. Wie overtredingen van anderen aangeeft, krijgt bovendien bonuspunten.

“Dat heeft iets weg van een terugkeer naar de Culturele Revolutie in China, imand anders verklikken om er zelf beter van te worden”, ziet Sanders, die beseft dat de overheid burgers zo nog meer in een strak keurslijf duwt. “Maar dat is eigenlijk een constante onder Xi Jinping.”

Cadeautje

Verras je familie of vrienden met hun eigen persoonlijke nieuwssite, gebaseerd op een selectie van hun favoriete onderwerpen. Bekijk hier een voorbeeld van de uitnodiging.