Werden OM-kopstukken Marc van Nimwegen en Marianne Bloos nou wel of niet op het correcte moment verliefd?

De commissie Fokkens mag het donderdag zeggen. Werden OM-kopstukken Marc van Nimwegen en Marianne Bloos nou wel of niet op het correcte moment verliefd? Of gaat het hier toch om een afrekening?
Marc van Nimwegen. ©Jan de Groen

Hoe verziekt zijn nu de verhoudingen binnen het Openbaar Ministerie? Eerst zou de commissie die deze vraag onderzoekt in oktober met haar rapport komen. Zonder nadere tekst en uitleg werd het december. December kwam en ging en uiteindelijk, na bijna een jaar poeren in de prut, is dan donderdag de dag des oordeels.

Op zichzelf is de lange periode − vanaf juni vorig jaar − die Jan Watse Fokkens, voormalig procureur-generaal bij de Hoge Raad, nodig had al tekenend voor een klimaat waarin men ‘elkaar gegijzeld houdt’. Het zijn woorden van een vrouw die veertig jaar bij het Openbaar Ministerie (OM) werkte, het laatst als hoofd van het Bureau Integriteit, en die eind vorig jaar bij haar vertrek een opmerkelijk afscheidsinterview voor het OM-lijfblad Opportuun gaf. Kitty Nooy: ‘De cultuur van het OM is hiërarchisch en vaak gesloten, anonimiteit en eenzaamheid liggen op de loer. In zo’n systeem is het bijna onmogelijk elkaar aan te spreken op houding en gedrag.’

Het is een karakteristiek die op niemand sterker van toepassing lijkt dan op Marc van Nimwegen (61). In menig opzicht ligt in zijn opkomst en ondergang de crisis van het OM besloten. Tien jaar lang was de voormalig procureur-generaal veruit de sterkste man in de top van het Openbaar Ministerie. Zijn woord was doorgaans wet, hij was briljant en ongenaakbaar, hij werd geliefd en gehaat. Sinds mei zit hij thuis in Breda. Hij is door het college van procureurs-generaal aan de dijk gezet. Het is de hoogste instantie binnen het OM, bestaande uit vier magistraten, inclusief de voorzitter. Tot 2014 maakte Van Nimwegen deel uit van het college dat hem vorig jaar naar huis stuurde. Als de voortekenen niet bedriegen zal de onderzoekscommissie-Fokkens morgen de staf over hem breken. Naar verluidt is Van Nimwegen radeloos en razend.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Ranzig verhaal

De aanleiding voor zijn ondergang is eigenlijk een ranzig verhaal, waarvan men zou wensen dat de buitenwereld ervan verstoken blijft. Het gaat over hotelkamers en vrouwen. De deftige jurist Fokkens heeft het tot in details mogen uitpluizen. Waarom begaf hij zich op het pad van de keukenmeidenromancier? Omdat in het gescharrel achter de gordijnen de sleutel lag voor het antwoord op de vraag: heeft Van Nimwegen gelogen? Heeft hij zijn collega’s in het college van procureurs-generaal bedrogen over de vraag of hij vanaf 2011 een relatie had met een ondergeschikte hoofdofficier die hij nota bene zelf had benoemd?

Van Nimwegen heeft alle geruchten over de kwestie, die in feite over belangenverstrengeling gaat, altijd afgedaan als roddel en achterklap. Pas in 2014 bloeiden in zijn versie van het verhaal warme gevoelens op tussen hem en de hoofdofficier. In 2016 – hij was inmiddels uitgetreden uit het hoogste college en hoofdofficier geworden in Rotterdam – meldde hij aan de voorzitter van het college van procureurs-generaal dat er sprake was van een echte partnerrelatie. Aangezien hij en zijn vriendin functioneel op voet van gelijkheid stonden – beiden als hoofdofficier – was volgens de huisregels van het OM van belangenverstrengeling geen sprake en konden beiden dus in functie blijven.

Van Nimwegen rekende buiten de gramschap en het chagrijn dat hij over zich had afgeroepen. Een officier van justitie die gediend heeft onder Van Nimwegen: ‘Het OM was de toko geworden van Marc. Hij drukte een zwaar stempel op de organisatie. Er waren genoeg mensen die zeiden: hij is niet meer bij te sturen. Als club hebben we genoeg van hem.’

Het probleem met Van Nimwegen is eigenlijk altijd geweest dat hij briljant was en autoritair. Bij elkaar was dat te veel. Een oud-officier van justitie: ‘Hij blonk altijd uit in visie waarbij anderen achterbleven. Hij was ook een potentaat die zich verheven voelde boven de rest. Hij is een heel sterke, eigenzinnige persoonlijkheid, met driftaanvallen.’

Marc van Nimwegen bedacht in de periode dat hij lid was van het college van procureurs-generaal, tussen 2010 en 2014, een nieuwe aanpak voor verdachten van lichte misdaden. ZSM werd het genoemd, Zorgvuldig, Snel en op Maat. Het was een poging om de overvloed aan strafzaken het hoofd te bieden. Hij introduceerde de figuur van de assistent-officier. Niet als bezuinigingsmaatregel, maar als filosofie: een parketsecretaris zit de hele dag dossiers voor te bereiden, schrijft alles op wat de officier ter zitting te berde moet brengen. Waarom de parketsecretaris dan niet zelf naar de zitting gestuurd? Hou de zaak in één hand, in één keer. Complicatie was dat zo’n assistent dan wel jurist moet zijn. Bijgevolg moesten alle parketsecretarissen die geen jurist waren, eruit.

Op veel empathie is volgens mensen die met hem hebben gewerkt, Van Nimwegen nooit te betrappen geweest. Je moest het volgens ervaringsdeskundigen niet wagen tegen hem in te gaan. Hij kleineerde je, kende je de intelligentie toe van een ezel.

In de groepsraad, het hoogste interne overlegorgaan van het OM dat maandelijks bijeenkomt, opperde een collega een zekere twijfel over de rechtstatelijkheid van de ZSM-aanpak. Ze zou een discussie daarover op prijs stellen. Spinnijdig was Van Nimwegen over zoveel gezeik.

De groepsraad is dikwijls als een klas middelbare scholieren: een kakelend kippenhok. Niet als Van Nimwegen aan de beurt was. Nam hij het woord dan kwam bij toverslag rust in de gelederen. Opeens werd geluisterd. Hij wist de overtreffende trap van gezag af te dwingen: mensen waren bang voor hem.

Rond 2012 begon het geroezemoes de kop op te steken over Van Nimwegen en zijn nieuwe vlam – het was niet zijn eerste liefde binnen het OM. In een naar binnen gekeerde wereld gaat een geheime verhouding tussen topfiguren als een lopend vuur. Nu zegt iedereen dat iedereen het wist. Het mocht niet geweten worden. Omdat beide geliefden thuis ook nog een relatie hadden. Omdat in dat geval Van Nimwegen als hoogst aangeschrevene van de twee in de justitiële hiërarchie had moeten opstappen. Omdat beiden een relatie in alle tongen en talen ontkenden.

Er speelden zich hachelijke scènes af die, was het allemaal komedie, niet zouden hebben misstaan in het Theater van de Lach. In 2014 bijvoorbeeld gingen hoge ambtenaren van het ministerie van Justitie zich bemoeien met de geruchtenstroom. De voorzitter van het college van procureurs-generaal kreeg te horen dat hij moest ingrijpen. Daarop maakte procureur-generaal Van Nimwegen bekend dat hij zou overstappen naar Rotterdam om daar hoofdofficier te worden. Hij noemde het de vervulling van ‘een jongensdroom’. De benoeming in Rotterdam geschiedde halsoverkop. De zittende magistraat kreeg te horen dat hij om hoge belangen van het OM plaats moest maken.

In de lente van het afgelopen jaar besloot de leiding van het OM het liefdespaar op non-actief te stellen, bijna twee jaar nadat Van Nimwegen en zijn partner hun relatie formeel hadden aangemeld. Er zou een onderzoek komen naar mogelijke integriteitsschendingen door een onafhankelijke commissie onder voorzitterschap van mr. Fokkens. Waar kwam die doortastendheid vandaan? Er zijn mensen binnen het OM die het erop houden dat de leiding nerveus is geworden door publicaties in NRC over het liefdesleven van Van Nimwegen. Anderen menen dat Van Nimwegen en partner zich na hun coming-out zijn gaan opstellen als een Frank en Claire Underwood, het presidentiële stel uit House of Cards: speel elkaar de bal toe en breid je macht uit. Een waarnemer: ‘Dat zette gaandeweg kwaad bloed en dan kruipt toch de afrekencultuur die binnen het OM bestaat, naar boven.’

Is Van Nimwegen integer geweest? Het lijkt erop dat voor de commissie-Fokkens de sleutel ligt in mei 2011, in de abdij van Rolduc in Kerkrade, een hotel met 160 kamers. Rolduc is ook nog pleisterplaats voor orthodoxe katholieken, met bijbehorende soberheid. Daar vond in 2011 de jaarlijkse Stamagconferentie plaats. Stamag staat voor staande magistratuur en op de conferentie bespreekt de hoogste leiding van het OM de zorgen van alledag met vertegenwoordigers van de diverse parketten en wordt het strategisch beleid uiteengezet.

Stiekem versieren

De Stamagconferentie is meerdaags; in de vrije uren ademt de bijeenkomst voor enkelen de klamme atmosfeer van het stiekeme versieren en de onenightstand. Kitty Nooy, voormalig hoofd van het integriteitsbureau van het OM schreef in haar afscheidsstuk: ‘Aan de top (van het OM, red.) houden meerdere mensen elkaar gegijzeld; ze werken niet alleen heel lang samen, maar eten, tennissen, vissen en leven vaak ook met elkaar.’ Het verhaal wil dat in een eerdere versie van het stuk stond: …’en slapen vaak ook met elkaar’.

Een voormalig officier van justitie vat handzaam samen: ‘We vertonen allemaal bokito-gedrag’.

Er zijn twee versies over Rolduc, mei 2011; slechts één versie kan waar zijn, details doen er even niet toe, de hoofdlijnen volstaan. In de eerste versie zijn Van Nimwegen en een collega, tevens vriend – althans toen nog – ingedeeld in één en dezelfde kamer. De collega die zijn pappenheimers kent, biedt vriend Van Nimwegen aan voor hem een kamer te regelen in een luxueus hotel in de landelijke omgeving, opdat Van Nimwegen zijn geheime relatie op passende wijze kan ontvangen. Zo geschiedt.

De tweede versie is het contrapunt van de eerste. Van Nimwegen biedt zijn collega met wie hij is ingedeeld op die ene kamer, aan de wijk te nemen en elders domicilie te zoeken, opdat de collega de nacht kan doorbrengen op een wijze die hem past. Zo geschiedt.

Waarom is gepeuter in gênante vertoningen van belang? Omdat Marc van Nimwegen, ooit de sterke man van het Openbaar Ministerie, ten onder gaat als Fokkens en zijn andere twee commissieleden menen dat de eerste weergave van Rolduc 2011 de enig juiste is. Met de beslistheid die hem eigen is, heeft Van Nimwegen een aantal jaren verklaard dat de veronderstelde relatie met de ondergeschikte pure verzinsels waren, ergerlijk geroddel. Als die lezing nu weerlegd wordt, staat Van Nimwegen te kijk als magistraat die volhardend kan liegen.

Hij had voorinzage in het rapport. Hij heeft zich de afgelopen tijd met hand en tand verzet tegen openbaarmaking van de bevindingen van Fokkens c.s.. Het is een van de redenen waarom het rapport zo lang op zich heeft laten wachten. De onderzoekscommissie heeft meer dan zeventig mensen uit het Openbaar Ministerie gesproken. Velen van hen hadden zich zelf aangemeld. De meeste verklaringen zijn in anonimiteit afgelegd. Het steekt Van Nimwegen enorm dat hij op basis van ‘oncontroleerbare beweringen, roddels en achterklap’ aan de hoogste boom wordt gehangen. Hij schreef dit in een uitgebreide brief aan de commissie en aan zijn collega’s in de top van het Openbaar Ministerie.

Ook heeft Van Nimwegen een klacht ingediend bij de Autoriteit Persoonsgegevens. De commissie zou inlichtingen hebben verzameld over zijn seksleven, tegen de regels in van de AVG, de Algemene Verordening Gegevensbescherming die het recht op privacy beschermt.

De commissie-Fokkens heeft niet willen wachten op het oordeel van de privacy-autoriteit. Kennelijk heeft men gemeend dat de lijdensweg lang genoeg heeft geduurd, een heel jaar. De afloop ziet er niet goed uit voor Van Nimwegen. Zijn brille wordt erkend; er zijn mensen binnen het OM die hem om deze reden op handen dragen.

Maar Van Nimwegen lijkt ook zijn hand te hebben overspeeld, met zijn eigenmachtige manier van leidinggeven. Een magistraat: ‘Hij vond het niet interessant of ze hem aardig vonden. Dat is onverstandig, daar word je geen grote baas mee. Hij heeft te veel vijanden gemaakt, er zijn te veel mensen die denken: ik heb je bij je ballen, nou lig jij een keer op de grond, nou schop ik ook.’

De advocaat van Van Nimwegen laat weten dat hij niet wil reageren.