Waarom militair historicus Christ Klep de defensiebegroting schizofreen vindt

©,

Als je met Christ Klep praat, gebeuren er vreemde dingen. Voor je geestesoog zie je ineens hoe de laatste ­negentien Nederlandse tanks kansloos worden vernietigd door – laten we dat voor het gemak zeggen – de Russische tegenstander. Hoe er van de achttien stuks langeafstands­geschut aan het eind van de eerste dag oorlog nog vier werken. En hoe de gloednieuwe JSF’s werkeloos aan de grond staan door twee wel­gemikte bommen op de startbaan bij Leeuwarden.

Dan hebben we het nog niet over de met pijn en moeite half gevulde brigade (1.500 soldaten) van de landmacht, die een complete divisie uit het oosten (12.000) van zich af moet houden. Want zo is het gesteld met ons leger. ‘Loop maar eens naar de kazerne in Oirschot’, zegt Klep. ‘Dan mag je blij zijn als de helft van de voertuigen het doet en als de monteursklas half gevuld is.’

Christ Klep: leger is geen hulporganisatie. ©aj

Christ Klep is een ogenschijnlijk zachtmoedige Brabander, die het na een leven van onderwijs en onderzoek bij Defensie en aan de Universiteit van Utrecht nu als zzp’er bijzonder naar de zin heeft. Hij doet wat hij altijd al deed, schrijft boeken en komt op tv zodra er iets met de krijgsmacht aan de hand is. Laatst nog als commentator bij het Bevrijdingsjournaal.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Volgende week wordt in de ­Kamer de Defensiebegroting besproken. Dat is een in zekere zin ontluisterend werkstuk. Omdat eerst (op pagina 9) de ambitie wordt uitgesproken ‘richting de 2 procent van het bruto binnenlands product’ te willen groeien – de norm waaraan de krijgsmacht van de Navo moet voldoen. Waarna op pagina 12 te zien is wat daar in praktijk van ­terecht komt: in 2022 tikt de begroting even de 1,4 procent aan, waarna de daling alweer inzet. We behoren tot de vier Navo-landen waarvan de Defensiebegroting de komende vijf jaar percentueel terugloopt. Nog ­erger: de drie andere landen die in 2024 minder uitgeven dan in 2019 kunnen zich dat permitteren, omdat ze al aan die tweeprocentsnorm voldoen.

Nieuwe spullen: drone. ©aj

Waarom heeft Nederland zo weinig behoefte om zich te kunnen verdedigen, wilde ik weten. Waarom souperen we ons vredes­dividend op aan allerlei zaken, maar niet aan een krijgsmacht met voldoende mensen, goede ‘spullen’ (zo noemen ze dat in militaire kringen) en fatsoenlijke gebouwen?

Van Klep verscheen eerder dit jaar een leerzaam boek, Van wereldmacht tot ‘braafste jongetje, waarin hij onze militaire identiteit probeert te vangen. Kort samengevat: een dubbelzinnige affaire. We hebben niet de ingebakken militaire trots van Amerikanen, Fransen of Britten. Het resultaat is een verburgerlijkt militair apparaat dat vooral bedoeld is om ‘goed te doen’. Terwijl, waarschuwt Klep, een leger toch echt gaat over moed, dood, trauma’s, bloed. Het is een ­geweldsapparaat.

De begroting ligt tussen ons in op tafel. ‘Een schizofreen stuk’, vindt Klep. ‘Omdat het pretendeert duidelijke lijnen uit te zetten, terwijl dat niet kan. Want komt er over zes maanden een missie in Noord-Syrië, dan zegt Nederland geen nee en kan die hele begroting op de schop. Defensie is het uitzendbureau van Buitenlandse ­Zaken. De minister is procesbegeleider, anders niet.’ Klep is kritisch op die missies. ‘Dan zit je op een laag geweldsniveau. Commandanten in Mali vonden dat ze eigenlijk onder hun kunnen moesten presteren.’

Intussen zijn nieuwe ‘spullen’ in aantocht, leert de begroting. ­Negen extra JSF’s, vier fregatten, drones met de afschrikwekkende naam MQ-9 Reaper. ‘Zal ik eens wat voorspellen’, zegt Klep. ‘Binnen vier of vijf jaar hebben we weer tanks, gewoon de Leopard 2.

Nieuwe spullen: fregat. ©aj

Klep ziet het met gemengde ­gevoelens aan. Militairen willen ­terug naar het conventionele ­gevecht. Die denken in termen van brigades, om een gevecht met een divisie langer vol te houden. Vandaar al die ‘spullen’. Daar kun je mooie wervingsfilmpjes mee ­maken – broodnodig, omdat meer dan 20 procent van de banen bij Defensie niet is ingevuld. Bovendien, dit is de laatste kans om spullen binnen te halen. Terwijl er nieuwe systemen worden ontwikkeld: laser-, plasma-, of geluids­wapens. ‘Wat kun je daar met JSF’s tegen uitrichten? Daarover zegt de begroting niets.’

We zijn een verwende natie, vindt Klep, met een bovenmatig ontwikkeld moreel besef. ‘Kijk eens naar de reactie op de burgerdoden bij de aanval met F16’s in Irak. ‘Dan wordt meteen gezegd dat Nederland schadevergoeding moet betalen. Die schuldgevoelens vormen een comfortabele jas.’

De politiek verdiept zich niet in defensie, daarvan is hij overtuigd. ‘Dat vindt men onkies. Alles links van het CDA beschouwt het leger als een groene hulporganisatie. Dat kan niet. Zonder eigen militaire identiteit zullen we over die dubbelzinnigheid blijven discussiëren.’