Waarom Iran niet anders meer kon dan toegeven dat het vliegtuig is neergehaald

Iraanse ommezwaai

Naarmate het bewijs voor een raketaanval zich opstapelde, kon Iran niet anders dan toegeven dat de Oekraïense Boeing met 176 mensen aan boord niet neerstortte door een technisch mankement maar neer is gehaald door een Iraanse raket. 
Het is onrustig in Iran. Vandaag zijn er weer demonstraties, onder andere bij de Britse ambassade in Teheran. ©Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

1. Waarom was de leugen niet meer vol te houden?
Vrijdag verkondigde Iran nog ‘met zekerheid’ dat de crash niet door een raket was veroorzaakt. Die suggestie strooide alleen maar ‘zout in de wonde’ van de families van de slachtoffers, klaagde een woordvoerder van het Iraanse kabinet. Een technisch probleem zou de oorzaak zijn. 

Zaterdagmorgen sloeg Iran echter om als een blad aan de boom. In een op tv uitgezonden persverklaring nam de commandant van de Iraanse Revolutionaire Garde, Amirali Hajizadeh, alle verantwoordelijkheid op zich. Hij gaf toe dat de Oekraïense Boeing woensdagochtend is neergeschoten met een korteafstandsraket. Het vliegtuig was aangezien voor een vijandelijke kruisraket. Degene die de raket afvuurde, deed dat volgens Hajizadeh op eigen houtje omdat de communicatielijnen werden gestoord. Hij had nog geen tien seconden om de beslissing te nemen en nam, tegen de achtergrond van een dreigende oorlog met de Amerikanen, de verkeerde. ,,Ik wou dat ik dood was’’, besloot Hajizadeh, die het drama direct aan de autoriteiten zegt te hebben gemeld. Die ondernamen geen actie: het luchtruim bleef open.

De dagen erna stapelden de aanwijzingen voor een raketaanslag zich echter op. Amerikaanse media baseerden zich op bronnen in het Pentagon en publiceerden een video waarop tegen de nachtelijke hemel boven Teheran een raket wordt afgeschoten, gevolgd door een explosie. Onderzoekscollectief Bellingcat, dat veel bewijs verzamelde rond de MH17-ramp, concludeerde dat de video echt was. Donderdag meldde de Canadese premier Justin Trudeau over ‘bewijs uit veel bronnen, inclusief die van onze bondgenoten en eigen inlichtingendiensten’ te beschikken dat vlucht PS752, al dan niet per ongeluk, was neergeschoten. 

Blijven ontkennen zou Iran een nog grotere pariastatus hebben opgeleverd. Met de hoogopgelopen spanningen in de regio en de groeiende onvrede onder de eigen bevolking over de economische crisis kan Iran het zich niet veroorloven zich nog verder te vervreemden van westerse landen. Vooral niet van Canada. Want terwijl de Amerikaanse president Trump het kernakkoord met Iran opzegde, de sancties aanscherpte en op voet van oorlog met Iran belandde, probeerde de Canadese premier Trudeau de diplomatieke banden met Iran afgelopen tijd juist aan te halen. Met 57 Canadese slachtoffers aan boord van het gecrashte toestel van Ukraine International Airlines is Canada voor Iran nu bovendien een cruciale partij. Zaterdag belde de Iraanse president Rouhani daarom met Trudeau. 

2. Waarom waren er eigenlijk zoveel Canadezen aan boord?
In totaal waren 138 van de 176 passagiers onderweg naar Canada. Zij zouden in Kiev een overstap hebben op een vlucht naar Toronto; een populaire route sinds de Amerikaanse sancties reizen tussen Iran en Noord-Amerika knap lastig hebben gemaakt. Sommige slachtoffers hadden een dubbele Iraans-Canadese nationaliteit. In Canada wonen relatief veel immigranten uit Iran, zo’n 210.000. Daarnaast is het land een populaire bestemming voor Iraanse studenten en onderzoekers. Een deel van hen had de Kerstvakantie thuis doorgebracht en was met de noodlottige vlucht onderweg terug naar Canada. De Canadese premier Justin Trudeau woonde vandaag een herdenkingsdienst bij in een basketbalstadion in de stad Edmonton, waar dertien van de slachtoffers woonden.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

3. Hoe is in Iran op de bekentenis gereageerd? 
Irans geestelijk leider Ayatollah Khamenei en president Rouhani hebben de verantwoordelijkheid van Iran erkend, maar wijten het ongeluk deels aan de Amerikaanse dreiging na de aanslag op generaal Soleimani. ,,Een menselijke fout in tijden van crisis veroorzaakt door Amerikaans avonturisme heeft tot een ramp geleid’’, twitterde de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif.


Verschillende Iraanse kranten uitten zich kritisch. Op de voorpagina van Etemad eiste de hoofdredactie dit weekend excuses en ontslag van de verantwoordelijken. ‘Schaamte’, kopte de krant Hamshahri. Een ander dagblad plaatste een eerbetoon aan de slachtoffers door al hun namen te verzamelen in de vorm van de staart van een vliegtuig. ‘Onvergeeflijk’, luidde de bijbehorende kop. 

In Teheran en verschillende andere steden gaan vandaag weer boze Iraniërs de straat op. Zaterdag liep een herdenking voor de slachtoffers van de crash uit op demonstraties waarbij de politie traangas gebruikte. Daarbij werd ook de Britse ambassadeur Rob Macaire gearresteerd. Die zei dat hij niets met de demo te maken had en alleen bij de wake was geweest om de Britse slachtoffers te gedenken.

4. Is de kous af met de bekentenis van Iran?
Zeker niet. Veel vragen blijven open. Hoe heeft het ongeluk precies kunnen gebeuren? Wie draait ervoor op? Krijgen de families van de slachtoffers gerechtigheid? Oekraïne heeft al aangekondigd hen een schadevergoeding te betalen, Iran niet. De Iraanse autoriteiten hebben Oekraïense en Canadese onderzoekers inmiddels wel toegang gegeven tot de plek des onheils, waar vlak na de ramp opmerkelijk genoeg al bulldozers aan het werk waren. De binnenlandse onlusten maken de internationale druk om mee te werken aan een gedegen onderzoek naar de ramp extra groot. 

Bekijk hier hoe de Iraanse staatsmedia spreken over een menselijke fout: