Waarom Erdogan en Macron elkaar in de haren vliegen

Een deel van de islamitische wereld is erg boos op de Franse president Macron. Opnieuw zorgen de omstreden spotprenten van Mohammed en de islam voor internationale spanningen. Wat speelt er op de achtergrond?
De Turkse president Erdogan passeert zijn Franse collega Macron tijdens een Navotop, vorig jaar in Groot-Brittannië. ©REUTERS

Waarom is er in Turkije en in Arabische landen zoveel verontwaardiging over de toespraak die de Franse president Emmanuel Macron vorige week hield ter herdenking van de onthoofde Franse docent Samuel Paty?
Volgens de hoogste islamitische rechtsgeleerden in Saoedi-Arabië heeft de Franse president de profeet beledigd door in zijn eerbetoon te stellen dat de gevoelige spotprenten van Mohammed wél getoond mogen en zelfs getoond móeten worden. De discussie daarover is van belang, zei Macron in de geest van de vermoorde Franse docent. Dezelfde Saoedische autoriteiten die die uitspraak verwerpen hebben de moordenaar van Samuel Paty overigens veroordeeld vanwege de ‘afgrijselijke misdaad’. 

Dat Macron doorpakt na een zoveelste terreuraanslag uit moslimhoek in Frankrijk heeft de steun van veel Fransen – inclusief veel Franse moslims. Een moskee met een van haatzaaien verdachte imam is door de Franse autoriteiten al gesloten en het opheffen van tientallen mosliminstellingen is aangekondigd. Dat laatste gaat volgens moslimtegenstanders van Macron veel te ver en wordt uitgelegd als een oorlogsverklaring aan de islam. Regeringsgetrouwe Turkse media spreken in dat verband van een Franse ‘heksenjacht tegen de moslimgemeenschap’ waarbij vergelijkingen worden getrokken met de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Veel ontzetting was er ook over de projectie, vorige week, door Franse gemeenten van een aantal spotprenten op overheidsgebouwen, bij wijze van eerbetoon aan de vermoorde leraar.

Vandaag hield de Tweede Kamer een minuut stilte voor de Franse docent Samuel Paty:

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Hoe staat het nu met de protesten?
In het islamitische Bangladesh kwamen 10.000 boze gelovigen op de been, maar verder zijn vooralsnog geen massademonstraties tegen Frankrijk of het Westen gemeld. Franse producten zijn weggehaald uit de schappen van een aantal supermarkten in met name de Golfstaten en verschillende Franse ambassadeurs zijn op het matje geroepen. De storm woedt vooral en alweer in de sociale media. Rond de hashtag #BoycotFrance vliegen voor- en tegenstanders elkaar in de haren. Uit de voormalige Franse kolonies in Noord-Afrika (Marokko, Algerije, Tunesië) zijn vooralsnog geen grote boycots van Franse producten gemeld en ook geen grote anti-Franse manifestaties.

Wel wordt daar in de media betreurd dat Macron het in zijn veroordeling van de moord niet expliciet heeft opgenomen voor de overgrote groep moslims in Frankrijk die het geweld van extremisten ook veroordelen. Hij zou goedwillende gelovigen daarmee onder de bus gooien en ‘uitleveren aan rechtse extremisten’. De sjiitische moslimgrootmacht Iran – een regionale rivaal van Turkije - hield zich op de vlakte. Een regeringswoordvoerder in Teheran zei dat ‘de gewelddadige en onaanvaardbare daden van een handvol extremisten in geen geval een gebrek aan respect rechtvaardigen naar de 1,8 miljard moslims in de wereld’.

Demonstranten van een radicale islampartij in Bangladesh zijn de straat opgegaan. ©REUTERS

Hoe zwaar moeten we nu tillen aan de kritiek van de Turkse president Erdogan?
Verbaal geweld hoort nu eenmaal bij de bombastische stijl van Recep Tayyip Erdogan. De Turkse president gebruikt regelmatig grote woorden en theatrale beledigingen. Niet zelden om de aandacht af te leiden van zijn binnenlandse én buitenlandse problemen. Want die heeft Erdogan op dit moment in overvloed. Het gaat beroerd met de Turkse economie, zijn oorlogsinspanningen kosten miljarden, het land piepte en kraakte al onder de huisvesting van anderhalf miljoen Syrische vluchtelingen. De Turkse Lira is opnieuw gekelderd. Dat alles leidt tot veel ongenoegen over zijn beleid. In nationale populariteitspolls staat Erdogan achter op Ekrem Imamoglu (burgemeester van Istanboel) zijn belangrijkste uitdager voor de presidentsverkiezingen van 2023.

Turkije is momenteel ook verwikkeld in allerlei internationale conflicten: van de strijd in Syrië, Libië en Nagorno-Karabach, tot aan spanningen met de EU (over Syrische vluchtelingen), de Navo (door tegen de zin van de VS Russische luchtafweerraketten te testen), Griekenland (over gasvondsten in de Middellandse Zee) en Rusland (dat niet te spreken is over Turkse offensieven in Syrië en Libië). Behalve als regionale grootmacht werpt de Turkse president zich de laatste jaren steeds nadrukkelijker op als dé grote leider van de soenitische moslims nu de Saoedi’s op dat vlak een stapje terug lijken te hebben gedaan. 

Waarom loopt de ruzie juist met Macron zo hoog op?
Volgens sommigewaarnemers komt het geruzie ze allebei wel uit. Ook de Franse president zitthuis met boze burgers vanwege zijn aanpak van COVID-19. Een rel met Erdogan zorgt tenminste even voor andere krantenkoppen. Erdogan en Macron zitten elkaar daarbij al een tijd dwars. In september waarschuwde de Fransman zijn Turkse collega ‘niet te rotzooien’ met Griekenland en Cyprus. Macron had Erdogan er daarvoor al van beticht een gevaarlijk spel in Libië te spelen waar Turkije - volgens Macron - internationale afspraken met voeten zou treden. De Turkse president is op zijn beurt niet gediend van Macrons ambities in het Midden-Oosten. Na de grote ontploffing in de haven van Beiroet leek Macron Libanon even bij de hand te nemen en een oplossing voor de politieke problemen op te leggen. Ook in het conflict in Nagorno-Karabach staan ze lijnrecht tegenover elkaar want Macron heeft duidelijk de kant van de Armenen gekozen, Turkije steunt de Azerbeidzjanen.

Een supermarkt in de Jordaanse hoofdstad Amman verkoopt tijdelijk geen Franse producten meer. ©AFP

Zijn er eerder van dit soort boycots geweest vanuit de islamitische wereld?
In 1973 besloot de Opec (de organisatie van olieproducerende landen) om Nederland te boycotten vanwege een volgens de Arabische landen ‘te pro-Israëlische houding’. Het satirische programma Farce Majeur maakte daarop een fameus liedje over Koeweit. De beruchte fatwa van ayatollah Khomeini tegen de Britse schrijver Salman Rushdie vanwege diens boek Satanische Verzen verscherpte aanvallen op Westerse boekenwinkels, boekverbrandingen en zorgde wereldwijd voor demonstraties en rellen in 1988-1989. De publicatie van spotprenten door de Deense krant Jyllands-Posten in 2005 zorgde voor heftige anti-Deense reacties in diverse Arabische landen. Deense zuivel- en farmaciegiganten als Arla Foods, Novo Nordisk en Danisco verloren in de eerste periode anderhalf miljoen euro per dag aan export. In 2006 annuleerden veel toeristen uit Scandinavië hun vakantie naar met name Egypte. Er loopt overigens al een jaar een informele boycot van Turkse producten door Saoedi-Arabië. Beide landen willen de leider zijn van de soenitische moslims, de al opgelopen spanning explodeerde toen de Saoedische journalist Jamal Khashoggi werd vermoord in het Saoedische consulaat in Istanboel.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan doet aangifte tegen PVV-leider Geert Wilders om belediging. Wilders is woest: ,,De wereld op zijn kop. Loser!’’