Waarom de krant genderneutrale taal nastreeft

Tijd zal leren of de krant met het sekseneutraal schrijven een beetje of ver voor de troepen uit draaft

Dat de krant genderneutrale taal nastreeft opdat m/v-schotten ook daadwerkelijk in het hoofd verdwijnen, is niet bij iedereen bekend.
©de Volkskrant

'Waar denkt u aan, als u leest over een verslaggever, kunstenaar, journalist, filosoof, fabrieksarbeider, filmmaker of universitair docent?', mailde een 65-jarige lezer onlangs, sinds haar 18de abonnee. 'Ik denk dan aan een MAN. Soms een halve kolom later kom ik erachter dat het over een VROUW gaat.'

Naast taalkundige kunnen er ook principiële bezwaren zijn tegen het 'wegvagen' van vrouwelijke aan­dui­din­gen

Geregeld druppelen mailtjes binnen met dezelfde strekking: 'Waarom gaat de krant categorisch en (bijna) permanent alle vrouwelijke aanduidingen voor beroepen en functies uit de weg?' Vaak is er een concrete ergernis: 'Een 'Maria' is kennelijk een violist en geen violiste!' Een ander nam aanstoot aan de aanduiding 'schrijver' bij een vrouw: 'Dat druist in tegen mijn taalgevoel en hindert me bij het lezen.'

Naast taalkundige kunnen er ook principiële bezwaren zijn tegen het 'wegvagen' van vrouwelijke aanduidingen. 'Ik snap niet waarom vrouwen wederom uit het zicht moeten verdwijnen', schrijft de 65-jarige lezer van het begin. 'Ze hebben het soms al moeilijk in het krijgen van aandacht voor hun werk.'

'De krant streeft sek­se­ge­lijk­heid na in taal­ge­bruik'

Juist vanuit de emancipatiegedachte heeft de redactie vorig jaar besloten voortaan zo consequent mogelijk genderneutraal te schrijven. 'De krant streeft seksegelijkheid na in taalgebruik', aldus het nieuwe lemma in het Stijlboek van de Volkskrant. 'Vermijd daarom constructies waaruit de indruk kan ontstaan dat het mannelijke de norm is en het vrouwelijke de uitzondering.' Dat betekent dat er bij beroepen geen vrouwelijke vormen worden gebruikt. Dus geen fotografe, schoonmaakster, lerares of directrice. Ook andere vrouwelijke uitgangen - eigenaresse, bewoonster, huisgenote - worden gemeden.

Vroeger floreerde een wildgroei aan mannelijke en vrouwelijke uitgangen. Soms bij één en dezelfde persoon: 'Ze is actrice, regisseur en activiste.' Dit leverde evenzeer klachten op en leidde vorige jaar tot een pleidooi voor sekseneutraal schrijven op deze plek.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Moest hij straks soms lezen over 'koning Máxima?'

Dat man en vrouw nu in principe dezelfde aanduiding krijgen, hebben niet alle lezers bewust meegekregen. De redactie introduceerde de nieuwe regel eind vorig jaar vrij geruisloos in de wekelijkse taalrubriek in V. 'De bedoeling ervan is simpel: door slechts één vorm te gebruiken willen we bewerkstelligen dat de lezer niet automatisch aan een man of een vrouw denkt', aldus de taalredacteur. 'Nu mag voorzitter misschien nog niet sekseneutraal klinken, als we dat woord consequent blijven gebruiken voor vrouwen én mannen, zal het dat uiteindelijk wel zijn.'

In

Nog steeds kan de mannelijke vorm als neutrale norm on­ge­mak­ke­lijk aanvoelen

Dat gewenning niet zonder slag of stoot optreedt, is niet vreemd gelet op de decennialange discussie die eraan voorafging. Er zijn kortweg twee afslagen die naar talige seksegelijkheid kunnen leiden, maar beide routes zitten vol kuilen en hobbels, schreef ik op 16 april 2016 onder de kop 'Kinderombudsman of kinderombudsvrouw?'. De ene stroming vindt dat vrouwen zichtbaar moeten worden gemaakt in taal omdat dit recht doet aan de werkelijkheid en stereotiepe beelden doorbreekt. Zolang van gelijkwaardigheid nog geen sprake is, moeten vrouwelijke uitgangen juist worden gestimuleerd, is de gedachte. Een van de keerzijdes, blijkt uit onderzoek, is dat een vrouwelijke benaming statusverlagend werkt. Kennelijk roept 'directrice' geen associaties op met een ceo.

Het kamp dat sekseneutrale taal nastreeft opdat de m/v-schotten ook daadwerkelijk in het hoofd verdwijnen, heeft al een rijk vocabulaire tot zijn beschikking met beroepen als arts, piloot, wethouder, premier en loodgieter. Deze hebben evenwel een seksistische schaduwzijde, want wat neutraal heet, is van oudsher vaak mannelijk. Feministen vonden dat begin jaren tachtig onoverkomelijk. Nog steeds kan de mannelijke vorm als neutrale norm ongemakkelijk aanvoelen.

De meeste tegenstand is inmiddels verdwenen, vertelt een eind­re­dac­teur

Ook op de redactie stuitte de regel aanvankelijk op weerstand. Zo gruwde een aantal journalisten van het idee dat er 'van onze verslaggever' boven een stuk zou komen te staan in plaats van 'van onze verslaggeefster'. Dat is pragmatisch opgelost door alleen nog maar de auteursnaam te vermelden.

De meeste tegenstand is inmiddels verdwenen, vertelt een eindredacteur. De regel wordt redelijk consistent toegepast, maar soms gaat het mis, bijvoorbeeld als een verslaggever de vrouwelijke uitgang hanteert en de eindredactie en corrector deze over het hoofd zien. Zo heette een Franse politicus gisteren in het intro 'voormalig stierenvechter' en in de tekst 'stierenvechtster'. De kop met 'ex-torera' was mijns inziens legitiem omdat het zwierige Spaanse woord in Frankrijk aan haar vastkleeft.

Bij sport wordt eveneens regelmatig teruggevallen op oude termen als 'tennisster' en 'speelsters', zoals gisteren in het stuk 'Parijs krijgt een nieuwe kampioene'. Dat komt doordat er aparte competities zijn voor mannen en vrouwen, klinkt het ter verdediging. Dan kan een sekseaanduiding inderdaad functioneel zijn, maar 'kampioene' - met een foto van een vrouw ernaast - is dat niet.

In de kunst- en cultuurwereld zijn vrouwelijke uitgangen evengoed gebruikelijker, net als aparte prijzen. Alhoewel, MTV besloot dit jaar de tv- en filmprijzen voor beste acteur en actrice te vervangen door één onderscheiding. Een buitengewone acteerprestatie is een buitengewone acteerprestatie, ongeacht het geslacht. 'Voorlopig klinkt acteur Carice van Houten nog potsierlijk', schreef ik vorig jaar. Maar in het licht van MTV lijkt het helemaal niet zo bespottelijk.

Ieder moet zelf bepalen hoe hij met vrouwen wil omgaan

Fossiele opvattingen over vrouwen zullen ongetwijfeld blijven bestaan, getuige een FvD-parlementariër die dinsdag in een interview beweringen deed als: 'Ieder moet zelf bepalen hoe hij met vrouwen wil omgaan.' Maar de maatschappelijke ontwikkelingen wijzen ook de andere kant op. De tijd zal leren of de krant met het sekseneutraal schrijven een beetje of ver voor de troepen uit draaft.

Voor lezers die er moeite mee hebben, citeer ik de taalredacteur: 'Nog even doorbijten.' Voor de redactie geldt: monter doorgaan en practice what you preach. Geef niet alleen linguïstisch, maar ook inhoudelijk het goede voorbeeld en wees alert op allerlei vormen van seksisme. Boven het bericht 'Schiphol krijgt nieuwe financieel directeur' stond - nota bene op internationale vrouwendag - de bovenkop: 'Weer een vrouw.' Pas even de omdraaitruc toe: 'Schiphol krijgt een nieuwe financieel directeur. Weer een man.'