Waar word ik oud?

Met het verdwijnen van de meeste verzorgingshuizen, is er een gat ontstaan. De particuliere, vaak duurdere, woonvormen voor ouderen zijn in opkomst. Is dat erg? Niet per se: verschillen waren er sowieso al.

Het klopt natuurlijk van geen kanten met de werkelijkheid, het beeld van de nog best vitale grijze rebellen in Het geheime dagboek van Hendrik Groen. De 'oud maar niet dood'- vriendenclub probeert in boek en tv-serie de boel een beetje op te peppen in het verzorgingshuis. Terwijl ze tijdens hun uitjes gretig glaasjes wijn wegtikken, doen ze eerder terugdenken aan de kerngezonde ouderen die in de jaren zestig nog opgewekt naar zo'n mooi 'pension' vertrokken vanwege de gezelligheid, dan aan de huidige ouderenzorg in Nederland.

Want zulke vitale senioren krijgen allang niet meer een medische indicatie voor het verzorgingshuis. Daar moest je intussen al wel de nodige mankementen voor hebben. Vervolgens werd onder Rutte-II besloten dat ouderen langer thuis zouden blijven wonen, en dus zijn de verzorgingshuizen anno 2020 op een haar na verdwenen. Aan de destijds veelbesproken keukentafel stellen gemeenten sindsdien vast wat ze daarvoor aan zorg en ondersteuning nodig hebben.

Daarmee is wel een flink gat geslagen tussen thuis wonen en het verpleeghuis, waar het verzorgingshuis vroeger nog een middenweg of tussenstap was. Dat gat is een van de redenen voor de opkomst van particuliere woonzorg, schetst het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een vorig jaar verschenen rapport. Of beter: een verkennende studie, want het rapport stikt van de - ruiterlijk toegegeven - speculaties en vraagtekens. Er is veel níet bekend over de vaak kleinschalige particuliere voorzieningen, een compleet overzicht ontbreekt, en cijfers zijn op zijn best ramingen.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Maar net als bij Hendrik Groen en kompanen in dat grote flatgebouw is ook hier het heersende beeld in elk geval vertekend, volgens het SCP. Het gaat niet alleen om mooi gelegen, statige villa's waar welgestelde senioren omringd door gelijkgestemden genieten van luxe maaltijden, en klassieke concerten bijwonen. Of beter: zo chic zijn ze er ook wel, maar het beeld is oneindig veel diverser. In prijs vertaald: ze zijn er voor huur- en servicekosten van opgeteld 8500 euro per maand, maar gebruikelijker is tussen de 2000 en 3000 euro. Dat is dan alleen voor kamer, suite of appartement, want in dergelijke voorzieningen krijgen de bewoners aparte facturen voor wonen en voor zorg, waarbij ook voor het - publiek gefinancierde - zorgdeel nog eigen bijdragen gelden. Ter vergelijking, in een regulier verpleeghuis is de eigen maandelijkse bijdrage voor zorg en verblijf maximaal zo'n 2400 euro.

Dus nee, particuliere woonzorgvoorzieningen zijn niet voor alle ouderen weggelegd. Het zijn vooral ouderen met hogere en middeninkomens die er gebruik van maken, schrijft het SCP. Waarbij kinderen bij de keuze vaak de doorslag geven, omdat ze een negatief beeld hebben van de reguliere verpleeghuizen.

Vastgoedcowboys

Dat laatste geldt kennelijk ook voor de initiatiefnemers van particuliere woonzorg die de SCP-onderzoekers tegenkwamen. Waar in de media nog weleens verhalen opduiken over 'vastgoedcowboys' die kwetsbare ouderen een poot uitdraaien, zag het SCP toch vooral mensen die willen laten zien dat het anders en beter kan: 'bevlogen zorgprofessionals' en ondernemers met een passie, of negatieve ervaringen met familieleden in een reguliere zorginstelling.

Waren er in 2012 zo'n 130 van deze particuliere instellingen, inmiddels zijn het er minstens 300, voor minimaal 5400 ouderen. Ter vergelijking, in de reguliere zorginstellingen voor ouderen verbleven vorig jaar zo'n 108.000 65-plussers. Maar groeien doet de particuliere sector. Niet alleen vanwege de sluiting van verzorgingshuizen, maar ook omdat het via persoonsgebonden budgetten makkelijker te financieren wordt, en er meer ouderen zijn die voor een luxer verblijf kunnen en willen betalen.

Sneu voor de ouderen die dat niet kunnen, met alleen AOW? Niet per se: het SCP proefde weinig vrees voor tweedeling in de ouderenzorg. De een woont zijn leven lang in een volksbuurt, de ander in een villa in het groen; dat er ook voor zorgbehoevende ouderen dergelijke verschillen in leefomstandigheden zijn, hoeft geen probleem te zijn. Zolang de basiszorg maar goed is. En: ook de reguliere ouderenzorg staat niet stil, de grenzen met particuliere instellingen vervagen. Zo zijn ook gewone verpleeghuizen bezig met kleinschalige leefgroepen.

Documentair fotograaf Romi Tweebeeke (1989) bracht het hele scala de afgelopen drie jaar in beeld. In een langlopend project bezocht ze dertien verschillende woonzorgvoorzieningen voor ouderen, van regulier tot superchic. Ze verbleef er telkens een volledig etmaal, ze sliep in logeerkamers, op de gang of in de vergaderruimte, ze draaide nachtdiensten mee, ze bracht mensen naar het toilet. De meeste foto's nam ze op gesloten afdelingen voor mensen met dementie. Vier van de plekken die ze bezocht ziet u op deze pagina's.

Het fotoproject Inside Oud werd mogelijk gemaakt met bijdragen van Stichting Beeldzorg, het Jo Visser Fonds, Leyden Academy en het Matchingsfonds. insideoud.nl

Wat zou u wensen van een woonvorm voor ouderen, voor uzelf of een familielid? Reacties (max. 150 woorden) zijn welkom via tijdgeestreacties @trouw.nl. Graag naam en woonplaats vermelden.