Voor het eerst een minister van Justitie die geen rechtenstudie heeft gedaan: ‘Lijkt me niet handig’

De aanstaande benoeming van VVD’er Dilan Yesilgöz doet onder juristen de wenkbrauwen fronsen. Voor het eerst bij de start van een nieuw kabinet krijgt Nederland een minister van Justitie die geen rechtenstudie heeft gedaan. ,,Het lijkt me niet handig.”

Onder twitterende advocaten is het niet onopgemerkt gebleken. Met Dilan Yesilgöz krijgt Nederland een minister van Justitie en Veiligheid die geen jurist is. De politica is weliswaar één van de law & order-gezichten van de VVD, maar is afgestudeerd in de sociaal-culturele wetenschappen. Geen rechten dus, en dat is uniek, als de invalbeurten van Rita Verdonk en Stef Blok niet worden meegerekend.

De bekende vreemdelingenadvocaat Wil Eikelboom
vraagt zich daarom af of de aanstaande benoeming van Yesilgöz wel ‘verstandig’ is. Strafrechtadvocaat Job Knoester zegt ook met vragen te zitten. Hij verweet Yesilgöz ooit in een talkshow, toen ze nog Kamerlid was, dat ze de wet niet kende. Dit videofragment werd donderdag volop gedeeld. ,,Wat zegt het over de VVD als ze voor 1 van de moeilijkste ministeries - dat van justitie - een niet-jurist willen voordragen?”, vraagt Knoester zich openlijk af.

Nu geeft een meestertitel zeker geen garantie op een succesvol ministerschap op Justitie. VVD’ers Ivo Opstelten en Ard van der Steur, beiden geschoold aan de rechtenfaculteit in Leiden, moesten voortijdig opstappen. En het scheelde weinig of voormalig advocaat Ferd Grapperhaus had Rutte III vroegtijdig moeten verlaten vanwege het schenden van de coronaregels tijdens zijn bruiloft.

Kaag

Op andere ministeries is het veel gewoner dat een politicus zonder een specifiek diploma aantreedt als minister. Wim Kok en Wopke Hoekstra waren bijvoorbeeld allebei geen afgestudeerde economen, maar werden toch minister van Financiën. En ook Jeroen Dijsselbloem kreeg als Wagenings ingenieur de sleutel van de schatkist. ,,En die heeft het toch niet onverdienstelijk gedaan”, zegt parlementair historicus Bert van den Braak van de Universiteit Maastricht. ,,Je kunt er dus over twisten of het ontbreken van zo’n titel een bezwaar is.”

Sigrid Kaag zal eventuele kritiek op 
haar keuze voor Financiën kunnen pareren door te wijzen op haar voorgangers. Maar voor Yesilgöz ligt dat misschien wel anders, denkt Van den Braak. ,,Ik kan me goed voorstellen dat een juridische achtergrond belangrijk is voor zo’n post. Dat ze die ontbeert, is misschien niet onoverkomelijk maar het lijkt me niet zo handig.”

Tekst gaat verder onder de foto

Sigrid Kaag volgt Wopke Hoekstra op als minister van Financiën. Beiden zijn geen econoom. ©ANP

De ene jurist is de andere overigens niet. Ivo Opstelten liet als minister veel wetgeving over aan zijn staatssecretaris Fred Teeven. Yesilgöz kan hetzelfde doen. Maar opvallend is wel dat ook de andere twee beoogde bewindslieden op het departement geen meestertitel dragen. Franc Weerwind (minister voor Rechtsbescherming) is bestuurskundige, Eric van der Burg (staatssecretaris Asiel en Migratie) is een gesjeesde rechtenstudent.

Leunen op ambtenaren

De Nederlandse Orde van Advocaten houdt zich op de vlakte. ,,Wij zullen de politieke keuzes van de bewindspersonen ondersteunen en bekritiseren waar nodig zoals wij dat ook bij hun voorgangers hebben gedaan”, laat de beroepsorganisatie weten. ,,Daarnaast gaan we ervan uit dat het kabinet werk maakt van de dossierkennis van hun ambtenaren en daarmee wordt het ontbreken van een meestertitel ondervangen.”

Ook Van den Braak denkt dat Yesilgöz heel erg zal moeten leunen op de ambtelijke ondersteuning. ,,Voor de minister zelf is dat misschien lastig. Ik vind het wel een avontuur voor haar. Je moet altijd maar hopen dat het goed gaat, dat is in ons aller belang.”

Tegelijkertijd is Justitie de afgelopen jaren volgens de hoogleraar ‘iets politieker en minder technisch geworden’. Het woord ‘Veiligheid’ werd aan de gevel van het departement toegevoegd, het ministerie nam de verantwoordelijkheid voor de politie over. Yesilgöz heeft als Kamerlid en staatssecretaris inmiddels flink wat ervaring opgedaan. Politiek-strategisch valt er in dat opzicht wel wat voor Yesilgöz te zeggen, denkt hij.

Borst

Bovendien: er zijn altijd politici die zich op veel ministeries goed kunnen redden, denk aan alleskunner Henk Kamp (VROM, Defensie, Sociale Zaken en Economische Zaken) en manusje-van-alles Stef Blok (onder meer Wonen, Buitenlandse Zaken en Economische Zaken en Klimaat). Van den Braak: ,,En - toen nog - PvdA’er Jan Pronk was eerst minister voor Ontwikkelingssamenwerking en later van VROM.”

Els Borst. ©ANP

Waar Yesilgöz met enige scepsis aan de klus begint, zijn de verwachtingen bij andere aspirant-ministers juist hooggespannen, omdat ze een autoriteit zijn in hun vakgebied. Zo is de toekomstige minister van Onderwijs Robbert Dijkgraaf een alom gerespecteerd wetenschapper en universiteitsbestuurder. En arts en ziekenhuisbaas Ernst Kuipers kent als aanstaand minister van Volksgezondheid eveneens de weg in de gezondheidszorg.

Toch is het volgens Van den Braak altijd een vraag of zij ook succes zullen hebben. ,,Els Borst was op Volksgezondheid ter zake kundig, maar in politiek opzicht minder handig, gaf ze zelf toe. En Jacqueline Cramer was een autoriteit toen ze minister van VROM werd, maar ik geloof niet dat die veel indruk heeft achtergelaten.”

Als het aan het kabinet-Rutte IV ligt gaan we straks meer vrouwelijke ministers zien: