Van het gas af? Welnee, de vraag zal wereldwijd alleen maar toenemen

Het Duitse gasbedrijf Wintershall dicht zichzelf een prachtige toekomst toe. Landen slurpen onverminderd fossiele brandstof, ondanks het ‘Parijs-akkoord’. Ook Nederland geldt als ‘groeimarkt’.
Een boorplatform van Winterschall in de Noordzee. ©Winterschall

Vuile energie uitbannen staat hoger op de agenda dan ooit, maar bij de fossiele energiereus Wintershall zijn de topmannen – vrouwen ontbreken – in feeststemming. Niet alleen bestaat hun bedrijf 125 jaar, het pompte in 2018 een record aan olie en gas uit de bodem. 171 miljoen vaten vol, goed voor meer dan 4 miljard euro in de kassa. Katsjing!

Wintershall viert hoogtij, bleek bij de cijferpresentatie vorige week in thuisbasis Kassel, Duitsland. Ondertussen staat de internationale gashandel op het punt om nóg dominanter te worden, zegt directeur Mario Mehren. “We zijn perfect gepositioneerd voor de toekomst.” Hij droomt vele decennia vooruit.

Wij zijn niet ouderwets, maar modern. Alles wat bij u op tafel ligt, telefoons en laptops, was er niet zonder olie of gas

Mario Mehren, directeur van Wintershall

Pardon? Zat Mehren soms zo in zijn eigen ‘fossiele bubbel’ dat hij het Klimaatakkoord van Parijs pardoes vergat? Daarin staat: om de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 2, liefst 1,5 graden moet het uiterlijk in 2050 afgelopen zijn met alle fossiele energie. Die verduurzaming moet nú beginnen, aldus het VN-klimaatpanel IPCC, anders haalt de wereld de Parijs-doelen nooit meer.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Een medewerker van Wintershall bij het gasproject Achimgaz in Siberië, een samenwerking met het Russische Gazprom. ©Justin Jin

En toch, zegt Mehren, wil dat niet zeggen dat het einde van de gassector dichterbij komt. Integendeel. Landen, waaronder Duitsland en Nederland, kiezen ervoor om als eerste hun kolencentrales dicht te gooien. Daarmee willen ze, grofweg de komende tien jaar, hun grootste bronnen van CO2-uitstoot kwijtraken.

“Dat betekent: meer aardgas”, zegt Mehren. Het is de bedoeling dat windmolens en zonnepanelen de stroom gaan leveren die straks wegvalt van de afgedankte kolencentrales. Maar wind en zon zijn nog te klein, en wispelturig, om het gat te vullen.

Koffiedik kijken

Het Nederlandse klimaatakkoord moet daar verandering in brengen, alleen hoe snel dat gaat lukken blijft koffiedik kijken. Dat grote windmolenparken in zee verrijzen en Nederland in 2030 voorzien van 75 procent duurzame elektriciteit, daar bestaat nauwelijks twijfel over in de energiesector.

Maar om die bulk aan windenergie te gebruiken, in huizen en fabrieken, moet daar wel eerst de aardgasketel weg. Over die stap, vooral bij huizen die niet door de overheid te dwingen zijn, bestaan nog grote zorgen over de haalbaarheid.

Dat het kabinet de Groningse gaskraan uiterlijk 2030 sluit, wil nog niet zeggen dat Nederland dan al op dreef is geraakt met ‘aardgasvrije’ ambities. De belofte van ‘nul-op-de-meter-huizen’ staat nog in de kinderschoenen.

Of de wijkaanpak uit het klimaatakkoord de Nederlandse woningvoorraad gasvrij maakt is ook nog twijfelachtig, bleek uit de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving. Dat chemie en industrie van minister Wiebes moeten stoppen met ‘Groningen’-gas, wil niet zeggen dat ze zijn plan A volgen: een directe switch naar duurzame energie. Plan B blijft: de fabriek eerst runnen met buitenlands gas, daarna pas aardgasvrij worden.

Gevecht

Naburige leveranciers zoals Winters­hall, met grote belangen in Scandinavische en Russische gasvoorraden, verheugen zich daarom op meer gasexport aan Nederland. Het bedrijf met wereldwijd 2021 werknemers heeft hier al twee kantoortjes, in Den Helder en Rijswijk.

Van daaruit stuurt het al jaren gaspompen onder de Nederlandse zeebodem aan. Gas winnen onder land, daar waagt het bedrijf zich alleen aan als de energiebubbel groot genoeg is. Alleen dan vindt het bedrijf het zinvol om het gesprek of gevecht met bezorgde bewoners –vaste prik tegenwoordig – aan te gaan.

Wintershall kan groeiplannen verzinnen, maar ondertussen halen milieuliefhebbers in toenemende mate hun neus op voor aardgas in de energiemix. Het stoot dan wel half zoveel CO2 uit als steenkool, maar burgers omarmen het idee achter de ‘Parijs-doelen’ het gasgebruik een halt toe te roepen.

Directeur Mario Mehren van Wintershall, bij de jaarlijkse cijferpresentatie in Kassel, Duitsland. ©Bernd Schoelzchen

“Laat het in de grond zitten”, riepen ook stakende klimaatscholieren. Die weten niet hoe de energievoorziening werkt, vinden de topmannen van Wintershall (onderdeel van chemiereus BASF). Mehren noemt de energietransitie een ‘mammoetopgave’.

Zolang vrijwel iedereen nog stookt en reist op olie en gas zou er geen afkeer maar waardering moeten zijn voor de fossiele industrie, zegt Mehren. Hij weet dat het grote argwaan wekt, uit zijn mond. Er moet daarom betere voorlichting moeten komen, zegt hij.

“Wij zijn niet ouderwets, maar modern”, hield de directeur vorige week de internationaal toegestroomde pers in Kassel voor. “Alles wat bij u op tafel ligt, telefoons en laptops, was er niet zonder olie of gas.” De ergernis klinkt door in zijn stem, de verkettering van fossiele energiebronnen doet zeer.

Huwelijk

Maar door in 2019 te fuseren met een Duits-Russische branchegenoot DEA, met 1025 werknemers half zo groot, wil Wintershall een ‘Europese gaskampioen’ worden. De Europese Commissie ziet dat wel zitten en verleende goedkeuring voor het huwelijk van de gasreuzen.

Ook uit Nederlandse gasveldjes– relatief ­klein grut – wil het bedrijf gas blijven oppompen. Oude boorplatforms wil Wintershall niet opdoeken, maar gereedmaken voor een tweede leven. Want het fusiebedrijf van Winters-hall/DEA wil zelfs het Parijse klimaatakkoord kunnen gaan overleven, door nog lang ná 2050 actief te zijn. Wintershall wil aardgas niet verheffen tot ‘transitiebrandstof’, maar er een blijvertje van maken.

Hoe? Wintershall wil gewoon blijven doorgaan met gaslevering, waarbij alle CO2 wel met een filter opgevangen dient te worden. Dat broeikasgas kan vervolgens in een leeg gasveld in de Noordzee verdwijnen. De top van het bedrijf zinspeelt erop om lege gasvelden aan de Nederlandse kust te gaan gebruiken voor de CO2-opslag (ccs).

Die plannen zijn nog uiterst vaag. De opslagtechniek is technisch mogelijk, maar is duur en complex. Daarbij komt dat de milieubeweging ccs, als schijnoplossing die fossiele industrie overeind houdt, afkeurt. Of het bedrijf er ooit in zal slagen dit idee van ‘CO2-vrij aardgas’ er, zowel financieel als in de lobby naar politiek, doorheen te loodsen, moet blijken.

Die onzekerheid staat boren, pompen en handelen niet in de weg. Wintershall kreeg een toezegging van liefst 6 miljard euro van een clubje grote banken (welke precies, dat is geheim) om nieuwe olie- en gasprojecten te beginnen. In Europa mijdt Wintershall kwetsbare natuurgebieden niet met de boorplannen.

Doggersbank

Zo wil Wintershall gas gaan pompen uit een veld in de zeebodem bij de Doggersbank, een kwetsbaar Natura2000-gebied. Om daar, tot 25 jaar lang, gas uit de bodem te winnen moet het bedrijf heien en een pijp aanleggen. Het boorplatform komt, strategisch, net naast de Doggersbank te staan.

De aanvraag ligt er, maar of er toestemming komt is afwachten. Daar moet het kabinet, dat eerder geen moeite had met vergunningen voor gaswinning bij de Wadden, zich nog over buigen. De werkzaamheden kunnen bruinvissen verstoren, door onderwaterherrie.

Wintershall, dat eerder de gevolgen te rooskleurig voorspiegelde, belooft zijn stilste machines in te zetten. Voor het winnen van olie laat het bedrijf, samen met het Russische Gazprom, ook zijn oog vallen op Nederlands zeegebied. Winterhall sleept Nederlandse kunsticonen er bij de naamgeving met de haren bij. ‘Rembrand’ en ‘Vermeer’, heten de olieprojecten.

Die boorplannen zijn nog kinderspel in vergelijking met het project Nord Stream 2. Dat wordt een megagaspijp, van Rusland naar West-Europa. Wintershall wil eraan meedoen, net als Shell en Gasunie in Nederland. Over de gaspijp woedt wel een geo­politieke strijd.

Volgens de Amerikaanse president Trump laat Europa zich door Rusland gijzelen. Tegelijk willen de VS zelf gas leveren aan Europa. Dat kan door Amerikaans (schalie)gas vloeibaar in schepen deze kant op te sturen. De Amerikaanse ambassadeur dreigde met sancties tegen bedrijven die meedoen met Nord Stream 2. Met Rusland als ‘belangrijke partner’ wil Winters­hall gewoon doorgaan, zegt directeur Mehren.

 Zuid-Amerika

Al net zo stoïcijns is de opstelling van Wintershall bij de speurtocht naar nieuwe olie- en gasreserves in kwetsbare, beschermde gebieden. Behalve voor Europa – Denemarken, Noorwegen, Engeland – liggen boorplannen klaar voor Zuid-Amerika. Daar stort het bedrijf zich vol op Brazilië. Dat is een groeimarkt, waar de energievraag omhoog knalt.

Dat is óók een reden waarom Wintershall zichzelf zo’n mooie toekomst toedicht. Mehren: “Vergeet niet: 1,3 miljard mensen hebben op dit moment geen toegang tot energie.” Vertaal dat getal, arme mensen als toekomstige klanten, eens naar volle olievaten en financiële winst. Ook wie altijd zat te slapen bij de economieles, begrijpt waarom het boorbedrijf staat te dringen om hen als eerste energie te gaan leveren.

Zelfs in het Arctisch gebied ziet het bedrijf het wel zitten om fossiele energie omhoog te pompen. Dat gebied is ‘zeer kwetsbaar’, erkent directielid Martin Bachmann van Wintershall. Maar de technieken zijn tegenwoordig zo secuur en stil, aldus Bachmann, dat ze het gebied niet schaden. Winters­hall belooft daarbij hypermoderne computerscans in te zetten die elke millimeter van de ondergrond zien.

Toch is het zo dat energiebedrijven altijd proefboringen moeten doen, zodra ze werkelijk olie, gas (of tegenwoordig: aardwarmte) willen aanboren. Bovendien laten risico’s rond bodemdaling en bevingen zich moeilijk voorspellen. Zeker in de verre toekomst, waarin het hoogbejaarde Wintershall zichzelf nog ziet rondhuppelen.

Lees ook:

Radicaal verduurzamen klinkt ideaal, maar kan in de praktijk tot een volksopstand leiden. 

Kan het roer dankzij het Klimaatakkoord eindelijk eens radicaal om? Vergeet het maar, zegt hoogleraar duurzaamheid Gert Jan Kramer. Het is geen leuke boodschap, maar het uitbannen van fossiele energie wordt volgens Kramer een zaak van de lange adem. 

De Groningse gaskraan kán dicht (maar niet zomaar)

Hele woonwijken van het gasnet halen kan niet van vandaag op morgen. Hoe graag we dat ook willen na de aardbevingen in Groningen Overstappen op ander gas, aardwarmte of groene stroom is niet zo makkelijk