12 tips om zelf een Merkel te worden

Hoe heeft Angela Merkel zoveel aan populariteit gewonnen?

Angela Merkel (63) is een van de machtigste vrouwen ter wereld, en volgens sommigen zelfs de leider van het Vrije Westen. Zondag stevent ze af op haar vierde verkiezings overwinning. Hoe doet ze dat?

1. Beloof weinig

Angela Merkel is de koningin van het verwachtingsmanagement. Of het nu over Duitse coalitiebesprekingen gaat of een Europese top, ze doet nauwelijks beloften van tevoren zodat ze achteraf aangenaam verrast kan constateren dat er toch veel is gelukt. In dit opzicht leerde ze van haar eigen fouten. Tijdens haar tweede termijn als kanselier beloofde ze stellig dat er vóór eind 2013 een handelsverdrag tussen de EU en de VS zou liggen. Dat is nooit gelukt en dat heeft haar lang achtervolgd. In haar verkiezingstournee deed ze voorzichtig over het stoppen van migratie uit Afrika. 'Zoiets gaat in kleine stapjes, het is boren in een dikke plank.'

2. Deel je recept voor aardappelsoep

©AFP/Getty Images

Het was een opwindend moment in Merkels verkiezingscampagne: de kanselier onthulde in Bunte, de Duitse Libelle, hoe zij de perfecte aardappelsoep bereidt. 'Ik stamp de aardappelen met een stamper en niet met een pureermachine, zodat in de substantie nog kleine stukjes overblijven' - de wetenschapper in Merkel is nooit ver weg. Ze laat zo de Duitsers steeds weer op een geloofwaardige manier zien dat het kanselierschap haar niet naar de bol is gestegen. Boodschappen doet ze ook vaak zelf. Daarover zei ze in een interview: 'Ik let erop dat ik alle levensfuncties nog beheers.'

3. Treuzel tactisch

©AP

In Duitsland heet het 'merkelen': lange tijd geen knopen doorhakken op ingewikkelde politieke dossiers, zich vooral niet vastleggen, pas handelen als de nood aan de man is. Merkels trage en voorzichtige manier van politiek bedrijven is haar handelsmerk. 'Merkiavelli', noemde de Duitse socioloog Ulrich Beck het. Hij wees erop dat het soms goed werkt. Zo heeft Merkels laatste regering meer Europees beleid uitgevoerd dan de voorgangers, en dat in een periode van groeiende euroscepsis. Dat deed ze door veranderingen te doseren en ook steeds begrip te tonen voor het Duitse eigenbelang.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

4. Blijf in het openbaar achter je beslissingen staan

©Bloomberg via Getty Images

'Wir schaffen das.' Merkel bleef het na die eerste keer, op 31 augustus 2015, herhalen. Hoe harder de kritiek klonk, ze bleef het zeggen. Ze wilde laten zien dat ze achter haar eigen besluit stond, consequent en onbevreesd. Ondertussen begon de regering in het najaar al strengere asielwetten voor te bereiden. De woordvoering daarover liet ze over aan haar minister van Binnenlandse Zaken. Ook begon ze in Europees verband de Turkije-deal met Erdogan voor te bereiden. Zo bracht ze subtiele veranderingen aan in haar 'Wir schaffen das'-verhaal. Nu klinkt: ik sta nog steeds achter mijn beslissing om de grenzen te openen, maar een situatie als die in de zomer van 2015 mag en zal niet opnieuw voorkomen.

5. Laat je onderschatten

Merkel is lang onderschat, vooral door mannen en van die nood heeft ze een deugd gemaakt. Het bekendste voorbeeld is Helmut Kohl. 'Zijn meisje', zoals hij Merkel ooit noemde, greep een schandaal over illegale donaties aan om haar leermeester meedogenloos de tent uit te werken. Net na Merkels eerste verkiezingswinst in 2005 kwam de Britse premier Tony Blair op de thee. Merkel legde hem een lijst van tien problemen voor waar ze als groentje mee worstelde, schrijft Matthew Qvortrup in Angela Merkel, Europe's Most Influential Leader. Het eerste probleem was haar gebrek aan charisma. Met deze nederige houding vleide Merkel de ervaren Blair zo, dat ze de kiem legde voor een goede samenwerking.

6. Voer het beleid van je politieke tegenstanders uit

©REUTERS

Het homohuwelijk, het minimumloon, de strengere asielwetten, de nieuwe Duitse Leitkultur. Het zijn allemaal ideeën die niet afkomstig zijn van Merkel of haar partij, maar die wel door haar regering zijn uitgevoerd. Ze is een ster in het onschadelijk maken van de concurrentie door hun plannen te kopiëren. De SPD had het homohuwelijk in juni tot een voorwaarde voor een toekomstige coalitie met Merkel verheven. Een week later was het Duitse homohuwelijk een feit, met dank aan Merkel. Ze laat trouwens elke week een geheime representatieve peiling uitvoeren over de vraag wat de Duitsers bezighoudt. Ze schijnt veel van haar beslissingen op die peiling te baseren.

7. Volhard in het niet cool zijn, want het wordt vanzelf cult

©REUTERS

De Merkel-ruit is het beste voorbeeld. Het driehoekje dat ze met haar handen maakt om zichzelf een houding te geven, gold ooit als deel van haar gebrekkige presentatie. Het is verheven tot Merkels eigen iconografie. Hetzelfde geldt voor de vakantiefoto's uit Zuid-Tirol die de paparazzi elke zomer maken van Merkel en haar echtgenoot Joachim Sauer in hun vormeloze vrijetijdskloffies. Na jaren van spot, is de teneur van de commentaren omgeslagen naar bewondering: Merkel doet waar ze zelf zin in heeft. En ze heeft zelfspot. Een paar jaar geleden vertelde ze de Süddeutsche Zeitung over haar kinderdroom kunstschaatser te worden: 'Ik was zo slecht, dat alle sporten me werden afgeraden.'

8. Zwijgen is goud

©REUTERS

Merkel is meesteres in zelfbeheersing. Op het moment dat een andere politicus van pure ergernis al lang een sneer zou hebben uitgedeeld, blijft ze kalm - zij het soms met dichtgeknepen ogen en opeen geperste lippen. Merkel reageert zelden impulsief. Als ze iets moet zeggen, doet ze het later, als ze erover heeft kunnen nadenken. Maar Merkel staat er ook om bekend haar mimiek bij minder officiële aangelegenheden graag de vrije loop te laten. De beelden van haar rologen tegen de Russische president Poetin, aan het buffet bij de G20, waren een instant internethit.

9. Hou je (mogelijke) tegenstanders nabij

Het Duitse kiessysteem is een gemengd systeem van districtenstelsel en evenredige vertegenwoordiging. Kiezers brengen daarom twee stemmen uit: op een kandidaat in het eigen district én op een partij. Samen leiden die tot een zetelverdeling. De Bondsdag telt minimaal 598 afgevaardigden, van wie er 299 uit de districten komen en de rest van kieslijsten afkomstig is. Door het bijzondere kiesstelsel kan het aantal zetels in het parlement groter worden - op dit moment is het 631.

Hoe omstredener de wereldleider, hoe assertiever de bondskanselier, zo lijkt het. Poetin, Erdogan, Orbán, Modi, koning Salman van Saoedi-Arabië. Allemaal heeft Merkel ze in 2017 gesproken. Haar bezoeken aan dictators of semidictators komen haar op veel binnenlandse kritiek te staan. Dan legt ze altijd uit dat zij in gesprek blijven verkiest boven zwijgen of oorlog. Bovendien schuwt ze kritische confrontaties over mensenrechten of democratie niet. Als Merkel optreedt in de Champions League van de macht, doet ze dat rustig en onverschrokken. En ze lijkt te genieten van het tactische spel. Toen Trump deze zomer Duitsland er steeds van langs gaf over het exportoverschot, ontmoette Merkel twee keer president Xi om de Chinees-Duitse handelsbanden aan te halen.

10. Blijf exclusief

©AFP

Bij aanslagen is het verschil het duidelijkst: Franse presidenten laten zich altijd stante pede naar de plek des onheils vliegen, Merkel hult zich eerst in stilzwijgen. Ja, haar voorlichter twittert zijn medeleven. Maar op de reactie van de kanselier zelf is het altijd wachten. Maar als ze dan spreekt, neemt ze er de tijd voor en is het hele land achteraf toch onder de indruk. Ze reageert niet op ieder wissewasje: sommige beledigingen van Erdogan laat ze onbesproken, ze gaat ook niet altijd in op aantijgingen door de AfD. Een stil machtsvertoon. Op die manier is de kracht van haar woorden en optredens niet aan inflatie onderhevig.

11. Verontwaardigd? spreek 'Klartext'.

Merkel is in twaalf jaar kanselierschap nooit betrapt op een ongecontroleerde woedeaanval. 'Das geht ja gar nicht!', zei Merkel in 2013, nadat ontdekt was dat de NSA haar mobiele telefoon afluisterde. De Duitse pendant van 'dat kan écht niet', is haar favoriete zin in situaties waarin ze het niet nodig vindt diplomatiek te zijn. Ze is er dan van overtuigd dat haar verontwaardiging terecht is, of in elk geval door een groot deel van haar publiek zal worden gedeeld. Dan windt ze er geen doekjes om. Ze zei het laatst nog, naar aanleiding van de uitspraak van AfD-voorman Alexander Gauland dat de sociaal-democratische politica Aydan Özoguz 'moest worden verwijderd naar Anatolië'.

12. Blijf wakker!

Fluwelen vuisten, stalen zenuwen en ijzeren discipline: de non-verbale retoriek van Angela Merkel in twaalf jaar bondskanselierschap ©AFP

Berlijn - Kiev - Berlijn - Moskou - München - Berlijn - Washington - Ottawa - Berlijn - Minsk - Brussel. Dit was in februari 2015 het weekschema van Angela Merkel, midden in de Oekraïne-crisis die ze probeerde op te lossen. Hoe houdt ze zoiets vol? Weinig alcohol en veel vers fruit, schijnt haar geheim te zijn. Maar vooral: een pragmatische omgang met slaap, even tien minuten een powernap pakken in de auto. Het uithoudingsvermogen van Merkel is berucht, vooral in Brussel. Diep in een nachtelijke vergadersessie, als haar Europese collega's allang sluimerend in de touwen hangen, maakt zij het verschil met gedetailleerde dossierkennis.

Cadeautje

Verras je familie of vrienden met hun eigen persoonlijke nieuwssite, gebaseerd op een selectie van hun favoriete onderwerpen. Bekijk hier een voorbeeld van de uitnodiging.