Testament voor het leven

Regel je belangen voordat je het zelf niet meer kunt

Niemand die er graag aan denkt, maar toch moet je er op enig moment bij stilstaan: wie regelt je zaken als je dat zelf niet meer kunt? Leg het vast in een levenstestament, dat kan vervelende situaties voorkomen.
©Ruben L. Oppenheimer

Een testament is hartstikke handig. Het zorgt ervoor dat er na overlijden geen onduidelijkheden over je wensen ontstaan en het scheelt nabestaanden een hoop rompslomp. Maar ook tijdens je leven kan het gebeuren dat je niet langer in staat bent om financiële en persoonlijke zaken af te handelen. Bijvoorbeeld door dementie, een ongeval of ziekte.

,,Om daarop voorbereid te zijn kun je een levenstestament opstellen'', zegt Iris Brik, onafhankelijk financieel planner en mede-oprichter van Velex, de Vereniging van Levensexecuteurs. ,,Daarin leg je vast wat je wensen zijn en benoem je een persoon die namens jou mag handelen.''

Wat is een levenstestament?

,,Een levenstestament is niet hetzelfde als een 'gewoon' testament'', legt Brik uit. ,,In een testament staat wat na je overlijden met je nalatenschap moet gebeuren. In een levenstestament leg je vast wat er moet gebeuren als je wilsonbekwaam wordt.''

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Daarbij gaat het niet alleen over geld of bezittingen, maar ook om medische en persoonlijke zaken. In welke situaties wil je medisch niet verder worden behandeld? Of wie moet er voor je huisdieren zorgen als je dat zelf niet meer kunt? Dat kan allemaal in een levenstestament worden vastgelegd.

In principe gebeurt dat met hulp van een notaris, maar je kunt het ook zelf vastleggen in een zogeheten onderhandse akte. Overleg dat dan wel met je bank, want die accepteert vaak alleen een levenstestament als het notarieel is vastgelegd.

Hoe steekt zo'n levenstestament in elkaar?

Met een levenstestament geef je een wettelijke volmacht aan iemand die je kent en vertrouwt. Bijvoorbeeld een familielid of een goede vriend. Deze persoon, ook wel gevolmachtigde genoemd, heeft dan het recht beslissingen te nemen over je financiële en medische zaken. Denk aan het regelen van je belastingen of het betalen van je rekeningen.

,,Het kan zijn dat je je naasten niet met alle verantwoordelijkheid wilt opzadelen, hen minder capabel acht of misschien niet vertrouwt'', zegt Brik. ,,In dat geval kun je naast een gevolmachtigde een toezichthouder benoemen. In de praktijk zal dat een financieel planner of accountant zijn.'' Die houdt in de gaten of de door jou vastgelegde keuzes en wensen worden nageleefd. De gevolmachtigden leggen jaarlijks verantwoording af aan de toezichthouder.

Let op: zorg dat de persoon die je belangen op financieel vlak behartigt, deskundig en integer is. Voor sommigen is de verleiding van geld groot. Brik: ,,Integriteit en zelf 'financieel in balans zijn' zijn belangrijke voorwaarden om de rol van gevolmachtigde goed te kunnen invullen'', aldus Brik.

Eén of meerdere gevolmachtigden?

,,De rol van belangenbehartiger kun je over meerdere personen verdelen'', zegt Brik. ,,Bijvoorbeeld als de financiële situatie complex is, of het ziekteverloop van betrokkene veel van de familie eist. Dan is het fijn als je die zorg en verantwoordelijkheid over meerdere gevolmachtigden kunt verdelen. Of de taken, afhankelijk van ieders talent en expertise, kunt splitsen.''

Als kinderen samen levensexecuteur voor hun ouders zijn, is het verstandig om een onafhankelijke en neutrale toezichthouder te benoemen. Al is het maar om de schijn van belangenverstrengeling tegen te gaan.

Wat gebeurt er als je geen levenstestament hebt?

Heb je niemand aangewezen om je belangrijke zaken te regelen, dan benoemt de rechter een bewindvoerder.

,,Dat kan iemand zijn van wie je bij je gezonde verstand nooit zou hebben gewild dat die je zaken zou behartigen'', zegt Brik. ,,Maar het belangrijkst van een levenstestament is dat je naasten, die op zo'n moment toch al moeten dealen met hun emoties en onzekerheden, niet opzadelt met vragen waar alleen jij het antwoord op weet.''

In welke situaties biedt een levenstestament uitkomst?

Stel je partner heeft dementie. Hij of zij kan niet langer thuis wonen en verhuist naar een zorginstelling. Het huis dat jullie ooit samen kochten is te groot voor jou alleen en je wilt het verkopen. Maar omdat je niet alleen eigenaar van de woning bent, heb je de handtekening van je partner nodig. Aangezien die wilsonbekwaam is en dus niet meer in staat is om te tekenen, mag je het huis niet verkopen. Hiervoor is toestemming nodig van de rechter. Met een levenstestament had dat voorkomen kunnen worden.

Is het alleen iets voor ouderen?

Brik: ,,Ook jonge mensen worden ziek en kunnen in een positie belanden dat ze niets zelf meer kunnen. Een levenstestament opstellen moet je op tijd doen. Zodra je grip op de werkelijkheid verliest, bijvoorbeeld door dementie, kan een notaris je niet langer van dienst zijn.''