Stop met whatsappen, er zijn ook alternatieven

Privacybescherming

De aankondiging dat WhatsApp de gebruiksvoorwaarden gaat aanpassen, zorgde voor een run op andere berichtenapps. Moeten we ons zorgen maken, en is overstappen realistisch?
©Idris van Heffen

Grappig: Elon Musk, eigenaar van autofabrikant Tesla en op dit moment de rijkste man ter aarde, twitterde vorige week: 'Gebruik Signal', en de aandelen van het kleine Signal Advance werden ineens bijna vijf keer zoveel waard. Het relatief onbekende softwarebedrijfje maakt voornamelijk medische alarmsystemen voor bijvoorbeeld hartritme-bewakingsapparatuur. Maar de investeerders hadden het verkeerd begrepen, Musk bedoelde eigenlijk de berichtenapp Signal, een alternatief voor WhatsApp.

De reden dat Musk zich geroepen voelde reclame te maken voor Signal zijn de nieuwe gebruiksvoorwaarden van WhatsApp. Daar moesten gebruikers aanvankelijk voor 8 februari mee akkoord gaan wilden ze nog kunnen werken met de berichtendienst. Maar de commotie was zo groot dat het bedrijf nu heeft besloten dat mensen drie maanden extra de tijd krijgen om de voorwaarden te lezen. In de nieuwe overeenkomst die op 15 mei ingaat, staat dat WhatsApp meer gegevens gaat delen met andere diensten van moederbedrijf Facebook, waar ook Instagram onder valt. Veel mensen schrokken zich een hoedje: alsof Facebook nog niet voldoende informatie heeft van zo'n beetje de hele wereldbevolking. Het gevolg was een run op alternatieve berichtenservices zoals Signal en Telegram, die vorige week zelfs de nummer 1 en 2 van de meest gedownloade apps voor Android en iPhone waren.

Europese gebruikers hebben niets te vrezen van de nieuwe voorwaarden, benadrukt Facebook. Ook de Autoriteit Persoonsgegevens denkt dat mensen binnen de Europese Unie voldoende zijn beschermd door de Algemene verordening gegevensbescherming, beter bekend als de AVG, die in 2018 van kracht werd. Daarin staat dat gegevens van burgers van de Europese Unie niet zomaar mogen worden gedeeld, ook niet tussen verschillende onderdelen van hetzelfde concern. En dat geldt helemaal voor bijzondere persoonsgegevens, zoals seksuele geaardheid.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

De wereldwijde onrust ontstond vooral omdat WhatsApp-gebruikers buiten de EU eerder de mogelijkheid hadden om géén informatie te delen met Facebook zodat producten en advertenties konden worden afgestemd op 'de behoefte van de gebruiker', oftewel gepersonaliseerde advertenties. Die tekst staat niet meer in de nieuwe internationale voorwaarden. Voor Europese burgers had de Ierse toezichthouder al eerder bedongen dat deze gegevens hier niet mogen worden uitgewisseld. Waarom zijn de voorwaarden dan toch aangepast, en wat mag Facebook dan wel?

De update is volgens Facebook vooral nodig om het gemakkelijker te maken om via WhatsApp te communiceren met bedrijven. Denk hierbij aan winkelen, betalingen doen of praten met de klantenservice. Ook voor internationale gebruikers zal er geen verandering zijn in de manier waarop gegevens worden uitgewisseld, bezweert het bedrijf. Maar veel van hen kiezen ervoor om Facebook niet zomaar op zijn blauwe ogen te geloven.

WhatsApp wisselt dan ook wel degelijk gegevens uit met de andere Facebookbedrijven. Dat is volgens het bedrijf vooral bedoeld om de techniek en de veiligheid van de platformen te verbeteren, en dat is volgens de AVG wel toegestaan. Gegevens zoals je telefoonnummer, gebruiksfrequentie, het soort telefoon en besturingssysteem flitsen over en weer tussen Instagram, Facebook en WhatsApp. Als je bijvoorbeeld in WhatsApp je telefoonnummer wijzigt, weet Facebook dat ook onmiddellijk. Ze delen echter niet de inhoud van de gesprekken of de contactpersonen. En ze gebruiken de informatie niet voor advertentiedoeleinden, staat in de gebruiksvoorwaarden.

Hoe veilig zijn de alternatieven?

Signal

De eerder genoemde app waar Elon Musk zo enthousiast over is: Signal. De code van het programma is open source en dus voor iedereen in te zien, en de werkwijze is transparant. Bovendien heeft de app standaard end-to-endencryptie, wat wil zeggen dat alle berichten worden versleuteld en derden niet kunnen meelezen. De gratis app is van Amerikaanse makelij en wordt gefinancierd door donaties via de Freedom of the Press Foundation. Online is de reputatie van Signal onbetwist, de app komt in veel tests als beste uit de bus. Vooral omdat er vrijwel geen gegevens worden verzameld door het bedrijf en er alleen een telefoonnummer nodig is om ermee te kunnen werken.

Telegram

Een ander veel genoemd alternatief is Telegram. Ook deze app is gratis en beschikt over zo'n beetje dezelfde opties als WhatsApp. De berichten zijn niet standaard versleuteld, maar de app biedt wel de mogelijkheid daarvoor, al hebben experts twijfels over de zelfontwikkelde methode. Ook heeft de app als extra optie het automatisch wissen van berichten na een bepaalde tijd. Telegram is slechts voor een deel open source en houdt iets meer gegevens bij van de gebruikers, maar nog altijd doorstaat de app de privacytoets met verve.

Toch is de reputatie van het programma niet onbetwist. Het bedrijf stond oorspronkelijk geregistreerd als Brits en Amerikaans, maar de locatie vanwaar het team werkt is onduidelijk. De oprichter van het bedrijf is van Russische origine en zegt zich te willen onttrekken aan 'inmenging van buitenaf'. Diverse landen, waaronder Iran, China en Rusland zien het programma als een bedreiging en hebben het geblokkeerd, ook omdat Telegram in het verleden diverse malen door anti-regeringsgroepen en terroristische bewegingen als communicatiekanaal werd gebruikt. Niet zelden overigens om censuur door de regeringen van eerder genoemde landen te omzeilen.

Facebook Messenger

Erger dan Facebook Messenger wordt het niet. Deze app is van Facebook, verweven met Facebook en deelt alles wat er maar te delen is met Facebook, ook je contactenlijst. Het is een los te gebruiken app, maar dient vooral als datamijn voor het sociale mediaplatform.

Threema

Minder bekend dan bovenstaande apps is Threema. Het is ook de enige app die niet gratis is. Het verdienmodel achter de app is dus niet de gebruikersgegevens of advertenties. Het van origine Zwitserse bedrijf garandeert dat er geen achterdeurtjes zijn, geen reclame of gegevensopslag. Deze app heeft ook end-to-endencryptie, maar geen open broncode, dus andere ontwikkelaars kunnen niet meekijken. Nadeel is dat Threema in Nederland relatief onbekend is, dus de kans is niet zo groot dat je vrienden er al gebruik van maken.

Tips voor de overstappers

Hoewel Facebook bezweert de privacy van gebruikers hoog in het vaandel te hebben, kan het alsnog interessant zijn om over te stappen naar een alternatieve berichtenapp. Het kan immers geen kwaad als de Big Tech-bedrijven iets minder big worden. Maar in je eentje overstappen naar een nieuwe berichtenapp is natuurlijk kansloos. Dus, wat kies je en hoe zorg je dat het ook slaagt?

1Begin bescheiden

Alleen de allerdappersten wissen WhatsApp direct van hun telefoon. Natuurlijk is het best prettig om de eeuwige stroom aan desinformatie in de voetbalapp te missen, maar dat geldt natuurlijk niet voor de essentiële informatie over afgelaste wedstrijden. Kies een goed alternatief en vertel in een kleine groep dat je bent overgestapt. Vraag of je tennismaatjes, leesclub of gezinleden ook bereid zijn om over te stappen. Soms hebben mensen de meer bekende alternatieven al op hun telefoon geïnstalleerd, of als dat niet het geval is zijn ze vast wel bereid dat te doen. Vooral in kleinere sociale kringen staan mensen hier best voor open.

2Hou je aan het plan

Als het dan is gelukt om met een groepje mensen over te stappen, gebruik de alternatieve app dan ook individueel met de mensen uit die groep. Val niet uit gemakzucht terug op WhatsApp.

3Doe niet al te moeilijk

Voor grotere appgroepen zoals een klassenapp is overstappen gecompliceerder. Het is sowieso wenselijk om het aantal groepen tot een minimum te beperken om niet overspoeld te worden met nutteloze informatie, maar voor grotere sociale kringen waarin essentiële informatie wordt gedeeld kan WhatsApp nog prima uitkomst bieden. Nog een handige tip: het is ook mogelijk om een groep aan te maken waarin alleen de beheerder informatie mag delen. Dat scheelt enorm veel verplichte bedankjes over en weer.