Natuurgraven: bang voor botten in bos

Is de eeuwige grafrust in een groene omgeving een nobel streven of gewoon een verdienmodel?

Natuurbegraven is in opkomst, steeds meer mensen kiezen eeuwige grafrust in het groen. Het verzet groeit ook. Zo zijn er plannen voor een natuurbegraafplaats op twee landgoederen in Wapenveld, maar omwonenden vrezen voor een 'massagraf'. ,,Straks liggen hier tienduizenden mensen in een dorp van zesduizend inwoners.''

'Vleermuizen, adders, uilen, hazelwormen, de zwarte specht. Hier zit werkelijk van alles." Als Helene Baayen de zegeningen van de Veluwse natuur rondom haar woning telt, is ze niet te stuiten. ,,Zelfs de wolf is gespot." Ze wijst op sporen in het grasland achter het huis. ,,Die zijn van dassen."

Ze woont naar eigen zeggen op misschien wel het mooiste stukje van de Veluwe, aan de rand van landgoed de Polberg in Wapenveld. Bos en heide zijn op loopafstand, vrolijk gekwetter alom. Als ze er met haar paard op uittrekt, ziet ze edelherten, wilde zwijnen of reeën.

De idylle dreigt te worden verstoord door een fenomeen in opkomst; de natuurbegraafplaats. De eigenaren van twee naburige landgoederen - de Polberg en Winfried - hebben samen met Natuurbegraven Nederland BV plannen voor een dodenakker in het groen, letterlijk om de hoek. In deze bossen zouden 20.000 mensen hun laatste rustplaats kunnen vinden. Wanneer de laatste overledene hier is begraven, gaat het hele gebied over naar Natuurmonumenten. Hiermee is gewaarborgd dat beide landgoederen tot in lengte van jaren toegankelijk en beschermd natuurgebied blijven.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Eind goed, al goed, zou je denken. Maar de buurt is zoals Baayen het verwoordt 'not amused'. Langs de doorgaande weg hangen spandoeken met daarop 'Gravenveld'. Omwonenden vrezen overlast van rouwstoeten, oplopende parkeerdruk en nabestaanden die over bospaden sjokken die grenzen aan achtertuinen: weg privacy. Een buurman die er onlangs kwam wonen, schrok zich een hoedje toen hij de plannen vernam.

Vervuilt de bodem

Maar er is meer. Natuurbegraven verstoort de natuur, zeggen de buren in koor. Het vervuilt de bodem, zorgt voor toename van stikstof in dit Natura2000-gebied en geeft het buitengebied van Wapenveld voor eeuwig een 'grafstemming'. Het is een commercieel verdienmodel met een groen sausje, vinden zij. Om tegenwicht te bieden aan het 'machtige' Natuurbegraven Nederland, hebben ze de stichting Liever Bos Dan Botten opgericht.

,,Eerst zag ik het eigenlijk wel zitten", geeft buurvrouw Mienk Dijkstra toe. Zij woont met haar gezin net als Baayen pal aan het landgoed. ,,Het leek mij een prettige gedachte dat ik nooit meer weg zou hoeven van deze prachtige plek. Met een paar graven in het bos heb ik geen moeite. Totdat ik mij ging verdiepen in de werkwijze van Natuurbegraven Nederland." Nu is ze bang dat op tientallen meters achter haar woning een megabegraafplaats verrijst.

Baayen noemt Heidepol op de Zuid-Veluwe bij Arnhem als voorbeeld van de 'expansiedrift' van Natuurbegraven Nederland. Heidepol is de eerste natuurbegraafplaats die het jonge bedrijf in 2012 aanlegde. ,,Daar verkochten ze in enkele jaren al meer dan zevenduizend graven. Ze zijn alweer aan het uitbreiden", zegt Baayen. ,,Ze werken in stappen toe naar een enorme schaalgrootte", vult buurman Jelte Dijkstra aan. ,,Straks liggen hier tienduizenden mensen uit heel Nederland begraven, in een dorp van zesduizend inwoners. Ik moet er niet aan denken."

Vast staat dat natuurbegraven de wind in de rug heeft. Inmiddels telt Nederland rond de twintig natuurbegraafplaatsen, waarvan de oudste door de familie Westerwoudt in Assel bij Apeldoorn is opgericht. In 1944 kreeg deze familie toestemming in het bos te begraven. ,,Mijn vader noemde dit destijds al een natuurbegraafplaats", zegt Hajo Westerwoudt, die de begraafplaats samen met zijn broers beheert. ,,Dat vond hij een mooie benaming."

Lange tijd was het de enige die het predicaat natuurbegraafplaats droeg. Maar de laatste tien jaar opent de ene na de andere natuurbegraafplaats. ,,Natuurbegraven past bij de groeiende wens voor duurzaam leven", weet Walter Kooy van de brancheorganisatie voor natuurbegraafplaatsen (Brana). ,,Dat zie je ook aan de opkomst van elektrische auto's en de populariteit van biologisch eten. De bewust levende consument kiest niet meer automatisch voor de begraafplaats in het eigen dorp."

Die trend vertaalt zich in de statistieken. In 2011 waren er tien begrafenissen op natuurbegraafplaatsen. Vorig jaar noteerde de Brana 861 stuks bij de aangesloten begraafplaatsen. Jaarlijks komen er nieuwe locaties bij, waarvan sommige als onderdeel van een bestaande begraafplaats. ,,Het succes van natuurbegraven heeft bij ons alle verwachtingen overtroffen", zegt medewerkster Marianne Broersen in het informatiepunt bij de entree van natuurbegraafplaats Heidepol. ,,Toen ze hier begonnen, schatte een begrafenisondernemer in dat we tien graven zouden verkopen. Nu hebben we in drukke tijden tien begrafenissen per week." Het gemiddelde ligt op vijf per week.

Natuurbegraven Nederland is inmiddels een grote speler op deze groeimarkt. Het bedrijf beheert vier natuurbegraafplaatsen, waarvan Heidepol de oudste is. Vooruitlopend op de toekomst spreekt de onderneming op de eigen website niet over begraafplaatsen, maar van 'onze natuurgebieden'. Heidepol geldt als blikvanger en visitekaartje.

De halfopen vlakte ten noordwesten van Arnhem oogt als een fraai landschapspark, met brede paden en hier en daar een houten boomschijf met inscriptie. Op die plekken in het groen ligt iemand voor eeuwig begraven. Als de boomschijf in de natuur is opgegaan, kunnen nabestaanden het graf alleen nog via gps-coördinaten vinden. ,,Alle plekken zijn via de notaris vastgelegd in het kadaster", legt Broersen uit.

Een natuurgraf kost wel wat meer dan het gemiddelde tarief op een normale begraafplaats - op Heidepol 4250 euro voor één persoon, 7500 euro voor een dubbel graf - maar de nabestaanden hoeven nooit meer te besluiten tot verlenging. 'Ontzorgen', noemen ze dat bij Natuurbegraven Nederland. Broersen: ,,Zo is de eeuwige grafrust gewaarborgd. Dat vinden veel mensen een prettig idee."

Natuurbegraven Nederland trekt op met Natuurmonumenten. Voor deze ideële ledenorganisatie is de samenwerking een verdienmodel. Natuurmonumenten kreeg tien jaar geleden net als andere natuurorganisaties te horen dat rijkssubsidies niet langer vanzelfsprekend zijn. In combinatie met teruglopende ledenaantallen dwong dit Natuurmonumenten tot een koerswijziging; zelf ondernemen om genoeg inkomsten te genereren voor aankoop en behoud van natuur.

Met Natuurbegraven Nederland sloot Natuurmonumenten een deal. Natuurbegraven Nederland ontwikkelt een begraafplaats op terrein van Natuurmonumenten. Nabestaanden kopen hier voor duizenden euro's een graf, terwijl veel mensen van boven de 60 alvast een graf reserveren. De opbrengst wordt na aftrek van de bedrijfskosten aangewend voor aankoop van nieuwe natuur of behoud van bestaande gebieden.

Bestaand landgoed kopen

Er is ook een andere route naar nieuwe natuurbegraafplaatsen, zegt Jeroen Bruning van Natuurbegraven Nederland. ,,Dan kopen we, zoals in Wapenveld, een bestaand landgoed aan." Landgoed de Polberg is nu nog eigendom van de familie Stuyling de Lange, die jaren terug al het initiatief nam voor dit project. Doordat zij het landgoed verkopen, kan de familie in het landhuis blijven wonen en het landgoed in stand houden. Bruning: ,,Na de laatste begrafenis dragen we het terrein over aan Natuurmonumenten, die het verder als natuurgebied gaat beheren."

Het mes snijdt aan twee kanten, met de natuur als grote winnaar, is de gedachte. Bruning: ,,Wij zijn een organisatie zonder winstuitkering aan aandeelhouders. De netto winst gaat meteen terug naar de natuur. Dat is ons belangrijkste doel."

Dat onderschrijft Walter Kooy van de brancheorganisatie.