De miljardairs offshore-industrie: ‘In Moneyland kom je overal mee weg’

Ooit gehoord van Moneyland? Doe geen moeite, alleen superrijken en criminelen zijn in dit 'land' welkom. Zij kunnen er hun miljoenen verbergen zonder ooit rekenschap af te leggen. Oliver Bullough schreef er een boek over.
De wijk Belgravia in Londen. Bulloughs organiseert in Londen tochten langs de woningen van de superrijken. ©AFP
©pr

Zijn boek Moneyland is als zijn Kleptocracy Tours in Londen, een tochtje door de Britse hoofdstad langs de woningen van superrijken en aangeschaft met fout geld. Oliver Bullough schetst een weerzinwekkend beeld van de Hebzucht BV, het eliteclubje van miljardairs en miljonairs dat met slinkse constructies geld wegsluist en verborgen houdt voor de belastingdienst. Daarbij maken ze gretig gebruik van de diensten van landen, bankiers en accountants.

,,Superrijken brengen hun geld, hun familie, hun bezittingen en zichzelf naar plekken, waar ze maar willen. Zij betalen grof geld voor gouden visa. Voor hen bestaan er geen grenzen. Letterlijk niet, moreel niet. Zij hebben geen gewetensbezwaren'', zegt Oliver Bullough. ,,Omdat die klasse buiten de natiestaten leeft, heb ik hun zelf een land gegeven: Moneyland, een land dat niet echt bestaat, maar dat alleen voor hen en hun rijkdom toegankelijk is, en waar ze veilig zijn.‘’

Geen grenzen

De onderzoeksjournalist (geboren in Wales, 1977) reisde van Kiev, Miami en Londen tot New York om Moneyland in kaart te brengen. Die tocht leverde een pijnlijke conclusie op: groot geld kent geen grenzen, wetten wel, dus opsporingsdiensten ook. ,,Moneylanders zijn immuun voor de wet'', legt Bullough uit. ,,Het zorgt voor drie nullen: nul belasting, nul verantwoordelijkheid en nul consequenties. Je komt in Moneyland overal mee weg. Het regeert de wereld.”

Volgens de auteur worden de superrijken in hun geheime land overal met open armen ontvangen. Hun geld stroomt langs allerlei trajecten tot niemand er nog een spoor van ziet. ,,Een criminele organisatie is gemakkelijker te bestrijden. Die is sneller in kaart te brengen, eenvoudiger op te pakken en te vervolgen. Maar de superrijken en multinationals gaan heel de wereld over en opsporingsdiensten hebben het nakijken. Als je bijvoorbeeld in Florida wilt weten van wie een huis verderop in de straat is, dan moet je onderzoek plegen op de Maagdeneilanden. Een advocaat in Washington die een scheepseigenaar drie woonblokken verderop wil aanklagen, moet naar Liberia, omdat het betreffende schip onder de vlag van dat land vaart. Hij komt in een moeras van nieuwe wetgeving en cultuurverschillen terecht'', zegt de Brit.

Mo­ney­lan­ders zijn immuun voor de wet

Oliver Bullough

Bullough wijst erop dat de ingewikkelde constructies gemakkelijk zijn te creëren en relatief goedkoop zijn. ,,Maar het is heel duur en tijdrovend om ertegen te vechten. Het lukt maar in een tiende procent van alle gevallen om beslag te leggen op gestolen geld. De kans te worden gepakt is bijzonder klein. Je komt er bijna altijd mee weg.''

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Wat is de beste plek voor Moneylanders?

Bullough: ,,Londen en New York, de tweelinghoofdstad van Moneyland. Als je geld hebt, wil je het ook uitgeven. Dat kan niet op een saai afgelegen eiland. Daarvoor moet je in de grote stad zijn, met de beste winkels, scholen en universiteiten. Na Londen en New York volgen steden als Miami, Vancouver en Los Angeles.''

Speelt Nederland een rol?

,,Ja. Op verschillende manieren. Je hebt de landen waar het geld vandaan komt. Je hebt de landen waar het heen gaat, daarin voorop gaan Groot-Brittannië en de VS. Alle andere landen zijn transitlanden. Daarbij staat Nederland aan de top, zeker voor Russisch geld. Die positie zag je bijvoorbeeld bij het ING-schandaal, rond het witwassen van zwart geld. Oligarchen weten Nederland ook te vinden voor extreem dure jachten. Maar oligarchen willen hier niet leven, omdat het belastingsysteem voor hen toch te nadelig is.''

Is het lastig om namen te noemen?

,,In Londen is het gemakkelijk. Zowat alle rijke boeven hebben daar een groot huis. Maar hier, in Nederland, gaat het meer om een service-industrie voor Moneyland. Je hebt het hier over bankiers, accountants die diensten verlenen aan Moneylanders, niet over Moneylanders zelf.''

Bullough waarschuwt dat de 'offshore-rijkdom' - kapitaal dat buiten zicht is ondergebracht bij banken buiten het eigen land - veel kapot maakt. ,,Moneyland ondermijnt democratieën. Het maakt de wereld en de levens van miljoenen mensen kapot'', zegt Bullough. Het lijken grote woorden, maar zijn schets van de kleptocratie in bijvoorbeeld Oekraïne doen die woorden recht. 

,,Oekraïne had na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie voor het eerst sinds lange tijd een kans iets moois op te bouwen, een democratie met gelijke rechten voor iedereen. Maar de bevolking werd verraden door een eliteclubje dat het land plunderde en miljarden wegsluisde. Geld dat had moeten worden gebruikt voor de opbouw van een samenleving, werd misbruikt voor pronkzucht'', aldus de auteur. De naam van de toenmalige president Viktor Janoekovitsj valt. Officieel verdiende die 100.000 dollar per jaar, maar hij bezat miljarden en omringde zich met pracht en praal. Zijn geld stond op buitenlandse rekeningen, buiten bereik van de wet.

Cijfers

Het zijn vooral kille cijfers die het gevaar van Moneyland onderbouwen. Bullough: ,,Het bezit ongeveer een achtste van de totale hoeveelheid geld op de wereld. Daar komen elk jaar vele miljarden dollars bij.'' Schattingen van het totale bedrag dat elk jaar in ontwikkelingslanden wordt gestolen, schommelen tussen de 20 miljard en het bijna onvoorstelbare bedrag van een biljoen dollar.

,,De groei van het monster maakt van Moneyland een steeds machtiger land, waartegen moeilijk is op te boksen. We moeten dan ook geen tijd verliezen en het gevecht aangaan'', bepleit de onderzoeksjournalist, die even in Nederland is voor een lezing. ,,Na de klimaatverandering is het offshoregeld de tweede grote bedreiging. Het maakt de kloof tussen rijk en arm enorm. Volgens de laatste cijfers hebben de dertig rijkste mensen ter wereld evenveel eigendom als de armste 3,8 miljard mensen samen. Je kunt geen democratie voor iedereen bouwen en onderhouden als enkele mensen zo ontzettend rijk zijn en zij andere mensen met veel minder geld laten opdraaien voor de belastingen om de overheid en de samenleving draaiend te houden. Dat zorgt voor een gevaarlijke onbalans.''

De groei van het monster maakt van Moneyland een steeds machtiger land, waartegen moeilijk is op te boksen. We moeten dan ook geen tijd verliezen en het gevecht aangaan

Oliver Bullough

Volgens Bullough is de offshore-industrie geboren na de Tweede Wereldoorlog, maar groot geworden met de globalisering. ,,Zij is het duistere deel ervan. Dat voedt ook het verzet tegen globalisering. Die heeft veel mensen uit de armoede getrokken, kijk naar China en India. Maar boeven en dieven hebben er op grote schaal misbruik van gemaakt. Internationale bedrijven als Google, Apple en Shell hebben de regels niet overtreden, maar zij hebben die wel zo omgebogen dat ze er op financieel gebied optimaal van kunnen profiteren.''

Oliver Bullough ©Gary Doak/Writer Pictures

Hoe meer je weet van Moneyland, hoe groter het besef dat er niet tegen valt te vechten?
,,Ik ben een realistische optimist. Ik put hoop uit ontwikkelingen waaruit blijkt dat Moneylanders tegengas krijgen. Zo weet in Oekraïne een kleine groep anticorruptieactivisten, die voortdurend wordt lastiggevallen, toch een klimaat te creëren voor transparantie en betere wetgeving. Het is er al lastiger geworden om geld wit te wassen. En kijk naar de wereld. Dertig jaar geleden kon je zo met koffers vol geld naar de Kaaimaneilanden vliegen. Of je ging ermee naar Zwitserland. Dat kan niet meer. Bovendien zijn er superrijken die het goede voorbeeld geven. Een miljardair als Bill Gates maakt zich bijvoorbeeld juist sterk voor de invoering van extra belasting op groot vermogen. Het gaat er dus ook om hoe je als persoon in elkaar steekt.‘’

Oliver Bullough hoopt dat met zijn boek het verzet tegen Moneyland groeit. ,,Mensen moeten er eerst weet van hebben, en dat heb ik nu geprobeerd voor elkaar te krijgen. Als mijn onderzoekswerk mensen op ideeën brengt, dan heb ik het verkeerd gedaan, maar ik weet op basis van alle reacties dat het goed zit. Ik heb pas één brief gehad van iemand die mij bedankte voor alle ideeën die hij had opgedaan. Maar dat bedoelde hij als grap. Tenminste, dat hoop ik.''