Sara (29) werkt dagelijks met seksueel delinquenten: “De typische pedofiel? Die bestaat niet”

Weinig mensen roepen meer afkeer op dan pedofielen en seksuele delinquenten. Toch komen ook zij, in de meeste gevallen, opnieuw vrij. Forensisch seksuoloog Sara* (29) bezoekt wekelijks geïnterneerde mannen - “vrouwelijke pedofielen bestaan, maar ze duiken amper op” - en begeleidt hen naar een tweede leven. “Leren dat je beter niet op woensdagmiddag naar de supermarkt gaat, dat is voor hen soms al een grote stap.”
Illustratiebeeld. ©ANP XTRA

Wie zijn je cliënten? Bestaat de typische pedofiel?

“Ik herinner me nog mijn eerste stagedag. Ik kwam binnen in een kamer waar twintig mannen aan tafel zaten. Pas na tien minuten had ik door: ‘dit zijn de cliënten’. Er had net zo goed een buurman tussen kunnen zitten.”

“Het enige ‘typische’ is dat ik enkel mannelijke cliënten heb. Vrouwelijke pedofielen bestaan – ze kunnen net zo goed pedofiele neigingen hebben of misbruik plegen – maar het blijkt een groot ‘black number’. Het idee dat een vrouw in staat is om seksueel geweld te plegen strookt niet met ons moreel beeld, zeker niet als dit tegenover kinderen en tieners is. Een jongen van 15 jaar die ontmaagd wordt door een mooie, jonge vrouw van rond de 30, het blijkt een stereotiep beeld dat niet als onethisch gezien mág worden. Bovendien heerst er nog altijd een groot taboe op mannen die naar de politie te stappen. De angst om niet serieus genomen te worden, de schaamte, het speelt nog altijd.”

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Vaak krijgen we de vraag of eigen seksueel misbruik een voor­spel­len­de factor is. Dit is niet zo. We zien dat er hogere cijfers zijn van eigen ervaringen met seksueel geweld in de kindertijd bij seksuele plegers, maar een directe oorzaak en gevolg zijn er niet.

“Tussen de mannen die ik bezoek is geen lijn te trekken. De jongste is een twintiger, de oudste in de 70. Ze wonen in allerlei huizen en flats, in grote steden en in dorpen. De feiten die we tegenkomen zijn ook uiteenlopend. Het gaat zowel om hands-on als hands-off feiten, bijvoorbeeld het verspreiden van kinderporno, exhibitionisme, aanranding of verkrachting van minder- en meerderjarigen. Vaak krijgen we ook de vraag of eigen seksueel misbruik een voorspellende factor is. Dit is niet zo. We zien dat er hogere cijfers zijn van eigen ervaringen met seksueel geweld in de kindertijd bij seksuele plegers, maar een directe oorzaak en gevolg zijn er niet.”

Hoe ziet een bezoek aan je cliënten eruit?

“Mijn cliënten zijn mensen die geïnterneerd zijn voor seksuele feiten. Op hun proces zal justitie beslissen over de verdere reclassering. Van de mensen die bij ons terechtkomen, wordt een vrij stabiele situatie verwacht. Omdat het een ambulante begeleiding is, ligt de eindverantwoordelijkheid bij de cliënt zelf om ‘de juiste keuze’ te maken zoals al dan niet naar een park gaan. Leren dat je beter niet op woensdagmiddag naar de supermarkt gaat, dat is soms al een grote stap.”

“We bespreken onder andere denkfouten. Soms hoor je ‘ik wist niet dat het niet mocht’ of ‘het slachtoffer was op de foute plek’. Ze moeten beseffen dat zij een fout hebben gemaakt, niet hun slachtoffer. Zij moeten hun verantwoordelijkheid opnemen en dit meenemen naar de toekomst. Hervalpreventie en het vroegtijdig signaleren van risicogedrag zijn dan ook twee van onze grote pijlers.”

“Anderzijds zullen we ook samen met hen kijken hoe ze seksualiteit op een gezonde manier kunnen beleven. We praten over de nood aan intimiteit en seks, over relaties, masturbatie, fantasieën, verliefdheid, porno, daten. Of we bespreken wat de cliënt weet van seksualiteit, van SOA’s, condooms. Zulke zaken zijn fundamenteel in het opbouwen van een gezonde eigen seksualiteit. Sommige cliënten krijgen libidoverlagende medicatie, wat een rem zet op seksuele fantasieën, drang en gedrag. Ook de werking en effecten daarvan worden besproken. We gaan op zoek naar de juiste grenzen en een gezonde beleving van seksualiteit binnen elk zijn mogelijkheden.”

Je zet je in als hulp­ver­le­ner om een piste uit te bouwen waardoor je cliënt op een veilige manier opnieuw zijn plaats vindt in de sa­men­le­ving. Je kan niet na elk gesprek zeggen dat je grote stappen voorwaarts gemaakt hebt, het is een werk van jaren

Sara

Wat met nationaliteit? Is daar een lijn in te trekken?

“We zien mensen vanuit verschillende culturen, maar voorlopig is onze hulpverlening uitsluitend Nederlandstalig. Wat met allochtonen die onze taal niet machtig zijn? Wat met nieuwe culturen die een andere visie hebben op seksueel gedrag? Dit is een grote uitdaging. Ik hoop de komende jaren mee te werken aan projecten met cultuurbemiddelaars die de juiste brug kunnen slaan tussen ons aanbod en deze doelgroep. Daarnaast zijn er ook nog grote culturele groepen die seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen hun gemeenschap houden. Onlangs is dit nog uitgebreid besproken in de media rond de getuigen van Jehova. Ook zij zijn een blinde vlek voor ons.”

Je werkt enkel met mensen die een laag of gemiddeld risico op herval lopen. De high riskers blijven opgesloten. Wat bepaalt of iemand een laag of hoog risico vormt?

“Voor elke geïnterneerde wordt een volledig deskundigheidsonderzoek uiteengezet, waaronder ook een risicotaxatie. Die is wetenschappelijk onderbouwd. Ze gaan onder andere na in wat voor nest iemand is opgegroeid, wat de leeftijd is van de slachtoffers, of ze een stabiele relatie hebben of gehad hebben. Daarnaast zijn er nog dynamische factoren; heeft de cliënt antisociale gedachten en gedraagt hij zich daarnaar? Op basis van deze tests wordt een inschatting gemaakt van herval in seksuele feiten: low, medium of high risk.”

Wie elke dag de zelfkant van de samenleving ziet, moet toch af en toe gedeukt richting huis rijden. Hoe bewaak je je vrolijkheid? Een inenting tegen cynisme bestaat helaas nog niet.

“Ik werk niet in Antwerpen zelf, maar in Oost-Vlaanderen. Die lange ritten van en naar Antwerpen doen me deugd. Er zijn dagen die confronterend zijn, of grote zaken in de media die je wel even doen stilstaan en langer doen nadenken, zoals de zaak ‘Julie Van Espen’.”

“Hoe raar het misschien ook klinkt, er is ook een positieve kant. Je zet je in als hulpverlener om een piste uit te bouwen waardoor je cliënt op een veilige manier opnieuw zijn plaats vindt in de samenleving. Je kan niet na elk gesprek zeggen dat je grote stappen voorwaarts gemaakt hebt, het is een werk van jaren. En als je een moeilijk gesprek hebt gehad, bel je een collega om erover te praten. We staan er niet alleen voor.”

Over gedachten en fantasieën kan je geen controle uitoefenen, net daarom is het belangrijk dat een ongezonde seksuele drang niet verder afglijdt of overgaat in effectief misbruik. Het merendeel van de mannen die pedofiele gevoelens ervaren wil helemaal geen strafbare feiten plegen.

Sara

Hoe gaan partners, voor zover die er nog zijn, om met een vriend of man die kinderen misbruikt heeft?

“De partner werd vroeger vaak niet betrokken in de hulpverlening. Terwijl die ook de ogen van het dorp op zich gericht krijgt of afgerekend wordt op het feit dat hij of zij de ander niet verlaat. Ondertussen zetten we hier hard op in en wordt bekeken in hoeverre een partner deel kan uitmaken van de begeleiding. Dit kan met gezamenlijke gesprekken of in samenwerking met andere zorgpartners. Wil een koppel bijvoorbeeld samen op weekend, zal er nagedacht moeten worden over een ‘adults only’ hotel of over een trip buiten de schoolvakanties. Een partner die dat begrijpt is dan belangrijk.”

Is er genoeg begeleiding in ons land?

“Genoeg zal ik nooit zeggen, maar we maken vooruitgang. Zo is er sinds 2017 ‘Stop It Now!’, een hulplijn waar je anoniem over pedofiele neigingen kan praten. Ook partners die zich zorgen maken kunnen hier terecht. Over gedachten en fantasieën kan je geen controle uitoefenen, net daarom is het belangrijk dat een ongezonde seksuele drang niet verder afglijdt of overgaat in effectief misbruik. Het merendeel van de mannen die pedofiele gevoelens ervaren wil helemaal geen strafbare feiten plegen.”

Sinds de zaak Dutroux is de angst voor pedofielen groot. Het zijn meer dan ooit de monsters van onze samenleving.

“Een oudere man vertelde laatst op tv dat hij zijn kleinkind geen pamper meer durft aantrekken in het openbaar. Samen naar het zwembad, een knuffel, het is allemaal veel moeilijker geworden. Na het proces Dutroux mocht ik ook niet meer alleen met de fiets de baan op. Het was een kantelpunt. Ons veiligheidsgevoel ebt weg op die momenten.”

Tegelijkertijd sta je aan die andere kant.

“Klopt, het is zoeken naar een evenwicht. Ik zal de feiten nooit goedpraten en je hoopt altijd dat het niet gebeurd was. Je bekijkt samen met de cliënt waar het fout gelopen is, maar je zoekt óók naar lichtjes aan het einde van de tunnel. Waarom je met deze mensen wilt werken, is soms moeilijk uit te leggen aan de buitenwereld. Die staat vaak vijandig tegenover hen. Maar het is nét ook ter bescherming van die buitenwereld dat ik deze job doe.”

Wie kampt met pedofiele gevoelens kan gratis en anoniem bellen naar ‘Stop it Now!’ op het nummer 0800/200.50 of anoniemen chatten via stopitnow.be.

*Sara is een schuilnaam.