Russische oppositie breekt machtsmonopolie van Poetin met spectaculaire stunt

De Russische oppositie heeft bij de lokale verkiezingen in Moskou en enkele andere grote steden tal van zetels gewonnen zonder te mogen meedoen. Een spectaculaire stunt die onheilspellend is voor de partij van president Poetin. Vijf vragen over lokale verkiezingen in Rusland.
Op tientallen schermen zijn in het informatiecentrum van het Russische centrale kiescomité beelden uit stemlokalen te zien. ©Alexander Shcherbak/TASS

Hoe won de oppositie een verkiezing zonder kandidaten?

Poetins partij Verenigd Rusland dacht dat de buit binnen was: alle oppositiekandidaten waren uitgesloten van de gemeenteraadsverkiezingen. De partij onderschatte een nieuw wapen van de oppositie. De corruptiebestrijders van Aleksej Navalny lanceerden de site ‘Slim Stemmen’. Bij gebrek aan eigen kandidaten selecteerde Navalny in elk kiesdistrict een kandidaat die niet tot Verenigd Rusland behoort. Via de site riep hij mensen op om massaal op die kandidaten te stemmen.

Dat lukte verbazingwekkend goed. Verenigd Rusland leek volgens voorlopige uitslagen maar 21 van de 45 zetels te behouden. Zelfs de geslepen Moskouse voorzitter van de regeringspartij werd verslagen – wat hielp was een gelikte onderzoeksdocumentaire over diens buitenlandse rijkdommen. Een andere, ronduit revolutionaire zege was die op Valeria Kasamara, een prominente universiteitsrector uit de gelederen van Verenigd Rusland. Zij legde het af tegen Magomed Jandiëv, een totaal onbekende Tsjetsjeen die door Navalny was aanbevolen.

In de laatste uren van de stemmentelling pakte de uitslag in vier kiesdistricten plots nog goed uit voor Verenigd Rusland, zodat de partij net niet in de oppositie gedrukt wordt. Navalny’s team sprak van massale vervalsingen, maar vierde desondanks feest: het machtsmonopolie is gebroken.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Kan de oppositie deze truc herhalen op landelijke schaal?

Dat is wel het plan als de oppositie opnieuw wordt uitgesloten. De verkiezingen van zondag waren een generale repetitie voor de parlementsverkiezingen van 2021. Er zijn geen aanwijzingen dat Slim Stemmen dan niet werkt. Ook de federale parlementariërs van Verenigd Rusland zijn impopulair. Bovendien heeft de oppositie nog even om het systeem te perfectioneren. Bij gebrek aan voorbereidingstijd was Slim Stemmen zondag alleen beschikbaar in een handjevol steden.

Gaan de nieuwe parlementariërs oppositie voeren tegen Poetins partij?

Ze komen uit de zogenaamd ‘systeemoppositie’: partijen die mogen meedraaien van Verenigd Rusland omdat ze zich weerhouden van harde kritiek en de schijn van oppositie hooghouden. De vraag is of die partijen het spelletje blijven meespelen als ze opeens daadwerkelijk macht krijgen, zoals nu in Moskou. De Communistische Partij, die Poetins beleid op federaal niveau al jaren steunt, heeft minder belang aan het lijntje van Verenigd Rusland te lopen nu zijn mandaat gestaag groeit.

Meer kritiek valt te verwachten van de nieuwkomers uit Jabloko, een partij die tegenstander is van Poetins beleid. De partij ging in Moskou van nul naar drie zetels. Zeker is dit: voor het eerst zal Verenigd Rusland tegenspraak krijgen.

Hoe hebben de autoriteiten gereageerd op de nederlaag?

Het Kremlin doet alsof er geen vuiltje aan de lucht is. ‘De campagne van Verenigd Rusland was heel succesvol’, zei Poetins woordvoerder Peskov maandag. Hij wees op de gouverneursverkiezingen, die allemaal gewonnen werden door Verenigd Rusland, mede dankzij opzichtige vervalsingen (waarnemers werden weggestuurd, stembussen volgepropt en sprongen in de opkomstcijfers suggereren geknoei met de uitslag).

Peskov weet dat de partij verloor op vrijwel alle plekken waar Navalny’s Slim Stemmen in actie was, maar de autoriteiten zullen de winst van hun aartsvijand Navalny nooit toegeven. Poetin neemt de naam ‘Navalny’ nooit in de mond. Een paar uur na de uitslag werd bekend dat er een nieuwe rechtszaak aankomt tegen Navalny en diens medestander Ilja Jasjin. De zaak is aangespannen door de openbaar aanklager van Moskou. Het is onbekend waar het oppositieduo van wordt beschuldigd.

De vraag is of hardere vervolging van de oppositie werkt. Navalny zat bijna de hele verkiezingscampagne in de gevangenis, Jasjin ook. Juist de opsluiting van politici en jarenlange gevangenisstraffen voor vreedzame demonstranten was een belangrijke drijfveer voor mensen om tegen Verenigd Rusland te stemmen.

Betekent dit het begin van het einde voor Poetin?

Poetins termijn loopt pas af in 2024, daarna moet hij aftreden volgens de grondwet. Voorlopig heeft hij de landelijke politiek in zijn greep. Het Kremlin zal een nieuwe strategie moeten bedenken om te voorkomen dat de oppositietruc zich herhaalt bij de parlementsverkiezingen. De vraag daarbij is of Verenigd Rusland nog bestaansrecht heeft. Want wat is de partij nog waard als kandidaten niet eens meer onder de partijvlag meedoen en ook dan verliezen? Voor nieuwe geloofwaardige beloften zijn te veel beloften gebroken. En economische vooruitzichten voorspellen dat Russen het de komende jaren niet veel beter gaan krijgen.