Robotfototekenaar maakt al 36 jaar jacht op moordenaars en verkrachters: “Alles staat of valt met wat slachtoffer zich nog herinnert”

Een lang smal gezicht en een bril met vergrotende glazen. Wie de robotfoto van de saboteur van de kerncentrale in Doel bekijkt, ziet dat zowat élke blanke man met een bril, tussen 30 en 50 jaar in aanmerking komt. Experts stellen al langer de robotfoto in vraag, omdat die vaak niet of nauwelijks op de gezochte misdadiger lijkt. Maar aan de tekenaars ligt het niet.
Gisterenavond had de federale politie al 32 tips gekregen over deze robotfoto die dinsdag in ‘Faroek’ werd getoond. Ze zullen allemaal onderzocht worden. ©RV

"Ik teken wat er gezegd wordt. Zelfs al slaat het nergens op en weet ik dat het anatomisch gewoon onmógelijk is. Maar het is het slachtoffer dat het hele proces stuurt, niet ik. Ik zal nooit zelf iets aanreiken, want dan ben ik aan het manipuleren. Dus als een slachtoffer zegt: 'Teken naar links', dan teken ik naar links. En dan denk ik bij mezelf: 'Ja maat, met zo'n neus zou ik toch niet graag rondlopen, hoor.'"

Map met ogen en oren

Aan het woord: Peter Clauwaert, al 36 jaar één van de vier tekenaars van de federale politie. Met zijn potlood maakt hij jacht op moordenaars, verkrachters en ontvoerders, en probeert hij een gezicht op het kwaad te kleven. "Al is dat niet zo simpel. Een kapsel, dat lukt nog net. Dat is kort of lang, blond of bruin. Maar een gezicht? Probeer het zelf maar eens. Eén dat je goed kent - dat van je lief, bijvoorbeeld - is al moeilijk in woorden te omschrijven. Laat staan een gezicht dat je maar heel even gezien hebt, en dan ook nog eens op een moment dat je compleet overstuur was. Praten is daarom heel belangrijk. Ik probeer slachtoffers eerst op hun gemak te stellen, pas daarna begin ik te tekenen. Ik heb ook altijd een hulpmiddel bij me: een grote map vol ogen, oren en neuzen. Daaruit kunnen ze inspiratie putten."

Ook van Ronald Janssen werd destijds een robottekening gemaakt. ©Belga

Snor bleek schaduw

Criminologen en gerechtspsychiaters trekken het bestaansrecht van de robotfoto regelmatig in vraag. Ze vinden dat ze de bevolking té vaak op het verkeerde been zetten, door hen te laten uitkijken naar een blonde man met een bril terwijl er eigenlijk een besnorde man met zwart haar gezocht wordt. "Tja, dat kan altijd", zegt Clauwaert. "Ik heb het ook al meegemaakt, hoor. Dat een slachtoffer zich heel duidelijk de opvallende snor van de dader herinnerde. En toen die man uiteindelijk opgepakt werd, bleek die nooit een snor te hebben gehad. Dat wil niet eens zeggen dat het slachtoffer zich dat ingebeeld heeft, soms is een schaduw die op een gezicht valt al genoeg om iets te zien wat er niet is. Je mag ook niet vergeten dat de mensen die ik spreek meestal doffe ellende hebben meegemaakt. En iedereen reageert daar anders op. Zo heb ik al een slachtoffer bij me gehad dat de dader amper zes seconden had gezien, maar hem wel perfect kon beschrijven. Terwijl iemand die zes uur lang door iemand gegijzeld werd, zich de dader totaal niet meer voor de geest kon halen."

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Dat robotfoto’s niet altijd accuraat zijn, bewijst deze tekening van de man die een Indiase stewardess redde na de aanslagen op Zaventem. De redder in kwestie bleek uiteindelijk de man op de foto rechts te zijn. ©Annet Ardesch

Vele successen

Dat er na het verspreiden van een robotfoto vaak lacherig gedaan wordt en mensen al proestend bellen om te zeggen dat de verdachte op de koning of de paus lijkt: dat neemt Clauwaert er intussen bij. "Nu wel, ja. Al zijn er ook periodes geweest dat ik me afvroeg: maar allez, kan ik nog wel tekenen? Maar politiekorpsen uit het hele land maken elk jaar zo'n duizend keer gebruik van de diensten van ons team. Uit het feit dat we zo vaak gevraagd worden, leid ik dan toch af dat we nog niet zo slecht bezig zijn."

"We boeken trouwens ook vaak succes. Hoe vaak, dat is onmogelijk te becijferen omdat een robotfoto maar een radartje is in een onderzoek. Bovendien zijn we afhankelijk van de info die we krijgen. Je kan achteraf toch moeilijk een steen werpen naar een slachtoffer van een verkrachting, omdat ze zich het gezicht van haar aanrander niet goed genoeg herinnerde?

Het doel van een robotfoto is ook niét die instantherkenning. 'Ah! Dat is Lowieke van achter de hoek!' Zo werkt het niet. Een robotfoto is een hulpmiddel in een volledig onderzoek. Dus als mensen nu zeggen dat de robotfoto van de saboteur in Doel zo ongeveer iederéén kan zijn: laat de tips dan maar komen, hé. Het zal het onderzoek alleen maar ten goede komen."

Lees ook binnen HLN+:

Doel zoekt ‘mol’ van 120 miljoen euro: gerecht onderzoekt ook twee oudere sabotagepogingen in kerncentrale