Polen experimenteert met zuurstofboom

Een ware wonderboom die een ecologische revolutie belooft: de Anna Paulownaboom, prinsesseboom, Paulownia, keizersboom, of kiriboom. Polen gaat ermee experimenteren; 
De oxytree kan enorm veel CO2 opnemen. ©*

 In Polen staat hij bekend als oxytree, een Engels vlechtwoord voor zuurstofboom. Zo heet ook het bedrijfje dat de boom hier vier jaar geleden introduceerde. Sindsdien zijn 600 hectare aangepland. Als het aan Oxytree ligt worden dat er de komende jaren systematisch meer. In de negentiende eeuw kwam de boom uit Azië naar Europa. Hij was populair in adellijke tuinen vanwege zijn gigantische bladeren en overvloedige bloemen. Het was de favoriete boom van Anna Paulowna, dochter van de Russische tsaar en echtgenote van koning Willem II.

Spaanse wetenschappers kweekten in deze eeuw de commercieel bruikbare variant die nu oprukt in Europa. Een stekje groeit binnen zeven jaar uit tot een 15 meter hoge stam met een basisomtrek van een meter. Klaar voor de zaag. Opnieuw planten hoeft niet, want uit de stronk schiet een nieuwe boom op die na vijf à zes jaar weer even groot is. De snelgroeier absorbeert veel meer CO2 dan gewone bomen, dankzij bladeren die een meter doorsnede kunnen bereiken.

“Een hectare van deze bomen neemt in een jaar evenveel CO2 op als een dieselauto in 1000 kilometer uitstoot”, zegt Jacek Linder. Hij richtte vier jaar geleden met een collega Oxytree op. Maar in weerwil van de naam, is schone lucht niet de belangrijkste ecologische winst van de zuurstofboom, legt hij uit.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Potentieel commercieel

“De vraag naar hout neemt toe, ook als vervanger voor minder duurzame materialen, zoals plastic.” Het hout van de keizersboom is geschikt voor sommige soorten timmerhout, voor de productie van meubels, industriële toepassingen en voor muziekinstrumenten. De snelgroeiende plantages kunnen de druk op natuurlijke bossen verminderen. “Eén boom van de plantage produceert evenveel hout als vier bomen in het bos.” Potentieel commercieel dus.

Vooralsnog is ecologische nieuwsgierigheid echter de belangrijkste beweegreden van planters zoals Jacek Glezer. Twee jaar jonge staken, staan strak in het gelid naast zijn huis. Ze zijn al zo’n 10 meter hoog. Grootschalige landbouw is hier in Sierakow aan de rand van het Notec-woud, een uitgestrekt natuurgebied, onmogelijk. Jarenlang probeerden de Glezers het hoofd boven water te houden met appelboomgaarden. “Daar zijn we nu gelukkig mee gestopt”, zegt Glezer. “Appels zijn tegenwoordig goedkoper dan uien.” Daarom kijkt de familie naar alternatieven. Binnenkort moet een deel van de grond worden bedekt met zonnepanelen. En er groeien steeds meer keizersbomen, naast het huis en verderop langs het riviertje, waar de prei het veld moet ruimen. “We doen het vooral om te leren hoe het werkt.” Hij vertelt enthousiast over zijn jongste ontdekking: de bomen doen het beter als je ze ’s zomers in de pot houdt en in het najaar plant.

Landbouwer Jacek Glezer naast een twee jaar jonge boom met een oxytree-stekje in zijn hand ©Ekke Overbeek

Jacek en Teresa Wcislo luisteren aandachtig toe. Ze zijn financieel adviseurs, maar zoals veel Polen hebben ze een stukje landbouwgrond in de familie, in hun geval ruim 6 hectare. “We wilden het al verkopen, maar dat vonden we toch zonde”, vertelt Teresa. De grond wordt nu verbouwd door een boer uit hun dorp. “We vonden Oxytree stomtoevallig op internet”, vertelt Teresa. En al snel vatten ze het plan op om een houten huis te bouwen van eigen hout. Ze zijn naar Sierakow gekomen om de bomen in het echt te zien.

Een houten droomhuis

“Zes hectare beplanten is toch wel een forse investering”, zegt Jacek Wcislo met een bedenkelijk gezicht. “Dit jaar hebben we ons geld al geïnvesteerd in zonnepanelen.” Volgend jaar willen ze beginnen met zoveel oxytree als nodig is om hun houten droomhuis te bouwen. Als dat goed uitpakt, overwegen ze het hele areaal met de nieuwe boomsoort te beplanten. “We beschouwen het als een potentiële extra inkomstenbron.” Dit soort kleine investeerders ziet de firma Oxytree graag komen. “Wij hebben eerst liever veel mensen met één hectare dan in één keer een plantage van 30 hectare”, zegt Jacek Linder. “Het gaat erom dat we veel ervaring opdoen en leren hoe de oxytree zich in Polen gedraagt.”

Tot nu toe is de snelgroeiboom vooral in Zuid-Europa geplant: Spanje, Italië, Roemenië en Bulgarije. Noord-Europa is nog grotendeels terra incognita. Na vier jaar experimenteren blijkt Polen zeer geschikt. “Alleen in het noordoosten van Polen schijnt de zon te weinig.” Vorig jaar verkocht het bedrijf 160.000 boompjes. “We kunnen maximaal 200.000 à 250.000 per jaar afhandelen.” De stekjes komen uit Spanje, maar daar is de productiecapaciteit beperkt. “Dit jaar komen we stekjes tekort.” Al die duizenden plantjes die, zo is de planning, in mei uit het Middellandsezeeklimaat komen, moeten voor eind juni over heel Polen zijn verspreid en geplant.

Een logistieke verzoeking voor zo’n klein bedrijfje, ook omdat het coronavirus voor onzekerheid zorgt. “Ons eerste doel is een markt te creëren”, zegt Linder. Dit voorjaar wordt een grote stap gezet. Samen met een bank gaat Oxytree in één klap 50 hectare beplanten. Maar ook dit is nog maar een beginnetje zo leren de cijfers. In Polen wordt jaarlijks 40 miljoen kuub hout verbruikt, waarvan 30 miljoen uit de staatsbossen komt. Er is toenemende kritiek op de intensieve exploitatie van de bossen. Dit zou minder kunnen dankzij plantagehout. Voor één miljoen kubieke meter is bijna 4000 hectare oxytree nodig.

Diepe wortelstelsels vormen obstakel

Dat klinkt veel, maar in Polen ligt volgens het hoofdbureau voor de statistiek ruim 460.000 hectare grond braak. Dat is grofweg drie keer de provincie Utrecht. Ervan uitgaande dat er eens in de vijf jaar gezaagd kan worden, zou het land dus alleen al met zijn braakliggende grond jaarlijks bijna 20 miljoen kuub hout kunnen produceren en zijn natuurlijke bossen kunnen sparen. Maar daar zitten haken en ogen aan. “Oxytree kan niet alle houtsoorten vervangen”, weet Linder. Vandaar dat zijn bedrijf naarstig onderzoek doet naar de bruikbaarheid van in Polen gegroeide paulownia in de bouw.

Maar er is nog iets. Milieuorganisaties zijn niet zo enthousiast over plantages vol snelgroeiende exoten met hun diepe wortelstelsel. “Deze bomen hebben relatief veel water nodig. Dat is een enorm obstakel in een land als Polen, waar klimaatproblemen neerkomen op steeds ernstiger droogteperiodes”, legt Marta Grundland van Greenpeace uit. “Als er steeds meer plantages van die oxytree komen, zal het watergebrek een ernstig probleem worden.” Linder wimpelt dat weg: “Met minder water groeien ze ook wel, alleen wat langzamer.”

Lees ook: 

In kolenminnend Polen slaat de twijfel over de mijnbouw toe

De Poolse regering blijft de kolenindustrie promoten. Maar groene energie wordt ook in Polen een serieus alternatief, en lang niet iedereen juicht om de uitbreiding van de mijnbouw. 

Ecologen slaan alarm: de Poolse regering verwoest het laatste oerbos van Europa

Ecologen slaan alarm: de Poolse regering verwoest het laatste oerbos van Europa. Unesco overweegt nu het bos op de lijst van bedreigd erfgoed te plaatsen, maar Warschau trekt zijn eigen plan.