Ophef over keuze Benali voor 4 mei-voordracht: ‘Uitspraken over Joden in dronken bui’

Er is grote onrust ontstaan over het houden van de voordracht tijdens de herdenkingsbijeenkomst in Amsterdam door schrijver Abdelkader Benali . Dit is het gevolg van omstreden uitspraken van Benali, vijftien jaar geleden, over Joden.
Abdelkader Benali tijdens het 65ste Boekenbal in de Amsterdamse Stadsschouwburg. ©ANP

,,Elke keer achtervolgen die uitspraken me,” zegt Benali die graag een weerwoord wil geven in Het Parool. Joodse organisaties als het Cidi en het Nationaal Comité 4 en 5 mei kregen gisteren tientallen boze en verontwaardigde telefoontjes binnen over de te houden voordracht van schrijver Benali op 4 mei. ,,De mensen vinden vanwege eerdere uitspraken dat Benali de lezing op 4 mei niet mag houden. Toen ik zelf zijn uitspraken las, schrok ik. Het zijn onaangename, kwetsende teksten die onmiddellijk veroordeeld moeten worden,” zegt directeur Hanna Luden van het Cidi die vindt dat Benali met een ‘stevige en heldere uitleg’ moet komen.

Beiroet

Luden doelt op omstreden uitspraken van Benali vijftien jaar geleden tegen een oorlogsverslaggever in Beiroet, Libanon, tijdens de eerste dagen van de oorlog tussen Israël en Hezbollah. Benali sprak de verslaggever, Harald Doornbos, op een borrel.

Pas vier jaar na die ontmoeting tekende Doornbos in een column in HP/De Tijd op wat Benali over Amsterdam-Zuid zei: ‘Jemig, daar blijkt het vol te zitten met Joden. En het vervelendste is: het zijn zo veel Joden. Amsterdamse Joden. Je voelt je als Marokkaan nauwelijks op je gemak. Het lijkt Israël wel. Heel irritant allemaal. Zo veel Joden, dat voelt gewoon gek aan.’

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Aanleiding om dit pas vier jaar later op te schrijven, was een artikel van de hand van Benali in The Guardian dat jaar (‘I migrated to Europe with hope. Now I feel nothing but dread’) over opkomend racisme in Europa. ,,Ik vond de toon van het stuk nogal in tegenspraak met ons gesprekje,” zegt Doornbos desgevraagd.

Jodenhater

De column uit 2010 achtervolgt Benali sindsdien. Hij wordt er bij publieke debatten over Israël en Palestina bijvoorbeeld fijntjes op gewezen dat hij een ‘antisemiet’ en ‘Jodenhater’ is. In 2012 vroeg Benali aan Doornbos of de column van het internet verwijderd kan worden. Doornbos stemde toe: ,,Niet omdat het niet klopt, maar omdat ik het vervelend vind wanneer één ontmoeting je zo achtervolgt.”

Benali wil graag een weerwoord geven nu de uitspraken hem opnieuw worden aangerekend. ,,Die uitspraken heb ik gedaan. Maar je moet het in de sfeer zien waarin we zaten. Er was oorlog, er waren bombardementen en we lagen op de grond, ik dronk een wijntje. We bliezen stoom af tijdens die borrel. Ik zei het in een dronken bui. Het was zwarte humor, ironie en meligheid, achteraf gezien misplaatst.”

Te letterlijk

Hij vindt dat de uitspraken door de mensen ‘te letterlijk’ worden genomen. ,,Ik begrijp dat Joden zich storen aan die uitspraken als je de omstandigheden niet kent. Maar ik meen het niet. Ik neem er afstand van, het is niet letterlijk bedoeld. Ik heb ook Joodse vrienden en interview Joodse schrijvers.”

Toen het Nationaal Comité 4 en 5 mei hem vroeg een voordracht te houden, speelde de oude kwestie meteen in zijn achterhoofd: ,,Ik dacht: zou het…? Gaan ze straks weer zeggen dat ik antisemiet ben. Daarbij komt ook mijn veiligheid in het geding.”

Desondanks nam hij de uitnodiging van het Nationaal Comité aan. ,,Het is een grote eer de lezing te geven.”

Ver houden van ironie

Voorlopig trekt hij zich ook niet terug. ,,Als mensen met een Joodse achtergrond vinden dat het niet zou kunnen dat ik de lezing houd, dan misschien wel. Ik heb wel geleerd dat je je met mijn Marokkaanse achtergrond ver moet houden van ironie. Ik heb niet de vrijheid van sarcasme en ironie.”

Zijn lezing op 4 mei zal een persoonlijk verhaal worden en over de zoektocht naar zijn voorouders gaan. ,,Mijn verhaal gaat over een achteroom die als soldaat was geronseld door Franco. Ik schrok daarvan. Ik dacht meteen: ‘Wáááát? Wat deed mijn achteroom bij die fascisten?’ Maar mijn achteroom was een puber en onwetend.”

Benali heeft inmiddels zelf contact opgenomen met het Cidi. ,,Ze wensten me veel wijsheid toe.” Het Nationaal Comité 4 en 5 mei wil vooralsnog niet inhoudelijk reageren.