Nucleaire explosie in Rusland: zijn de ‘superwapens’ van Poetin dan toch geen bluf?

Inlichtingendiensten in de hele wereld buigen zich over de nucleaire explosie in Rusland, waarbij donderdag zeven onderzoekers om het leven kwamen. Zijn de nieuwste superwapens waar Poetin over opschepte dan toch geen bluf? 
Videobeeld (archief) van de presentatie van de intercontinentale Sarmat-raket op de Russische zender RU-RTR op een onbekende locatie in Rusland, vlak nadat Poetin in maart vorig jaar beweerde dat hij een nieuw arsenaal kernwapens had ontwikkeld ©AP
De militaire basis in Nyonoska, in de regio Arkhangelsk. ©AFP or licensors

In eerste instantie bagatelliseerden de Russische autoriteiten de explosie die achteraf wel eens een van de grootste nucleaire ongelukken sinds Tsjernobyl kan zijn. Ja, er was een straalmotor van een raket ontploft op een militair oefenterrein in de regio Arkhangelsk, meldde het Russische ministerie van Defensie donderdag. Maar nee, radioactieve straling was daarbij niet vrijgekomen.

Volgens Greenpeace en lokale overheden in de omgeving van de militaire basis aan de Witte Zee was dat echter wel degelijk het geval. De gemeente Severodvinsk meldde kort op zijn website dat er een flinke piek in de straling - 200 keer het normale achtergrondniveau - was gemeten. Dat bericht werd even later, zonder verklaring, weer van de website gehaald. Wel sloten de autoriteiten, ook zonder verklaring, een gebied in de Witte Zee rond de plek van het ongeval voor een maand af voor alle scheepvaart. Op satellietbeelden dook bij de plaats des onheils een schip op dat is ingericht om nucleaire brandstof en kernafval te vervoeren. Inwoners van de omliggende steden Severodvinsk en Arkhangelsk vertrouwden het toen al lang niet meer: zij sloegen massaal jodiumpillen in om zich te beschermen tegen radioactieve straling. 

Afgelopen weekend gaf het Russische atoomagentschap Rosatom toe dat er inderdaad nucleaire medewerkers bij de mysterieuze ontploffing betrokken waren. Zondagnacht volgde de bevestiging dat bij een experiment in de Witte Zee een kleine nucleaire reactor was ontploft. 

Superwapens

De Russische president Poetin tijdens de speech op 1 maart 2018 waarin hij de nieuwe, niet te onderscheppen superwapens aankondigde ©EPA

Veiligheidsdeskundigen vermoeden dat Rusland een proef heeft gedaan met een door kernenergie aangedreven raket. Zo’n raket, met een klein kernreactortje aan boord, zou jarenlang door de lucht kunnen vliegen. Daardoor zou hij het Amerikaanse raketschild kunnen omzeilen, verklaart kernwapendeskundige Sico van der Meer van Instituut Clingendael. ,,Raketafweersystemen traceren projectielen op het moment dat ze worden afgevuurd. Deze raket zou altijd rondvliegen. Je weet nooit waar hij is. Misschien wel boven ons landje.’’

De Russische president Poetin pochte anderhalf jaar geleden dat hij zo'n raket met succes had getest. Net als een door kernenergie aangedreven onderwaterdrone en een ‘hypersonische’ raket met 20 keer de snelheid van het geluid die zou inslaan met de kracht van een meteoriet. Weinig buitenlandse veiligheidsdiensten die het geloofden. ,,Die superwapens klonken erg sciencefictionachtig’’, zegt Van der Meer. ,,De ontwikkeling is heel duur, ingewikkeld en gevaarlijk. Het leek een sterk staaltje bluf van Poetin die zijn macht wilde tonen.’’

Doomsday Machine

Een kernraket die oneindig rondvliegt roept de vraag op hoeveel menselijke controle er nog over is. Dat is be­ang­sti­gend

Sico van der Meer, kernwapendeskundige

De mysterieuze nucleaire explosie van donderdag doet veiligheidsonderzoekers vrezen dat Poetins superwapens misschien toch al dichterbij zijn dan ze dachten. ,,Bij een explosie van een normale raketmotor komt in elk geval geen radioactieve straling vrij. En de explosie van een kernwapen ziet er anders uit’’, verklaart Van der Meer.
De test zou volgens hem passen in de heftige wapenwedloop die gaande is tussen Rusland en de VS. Ook de Amerikaanse president Trump heeft de investeringen in supersnelle raketten en een ondoordringbaar raketschild afgelopen jaren flink opgevoerd, zegt Van der Meer. ,,Het Koude Oorlogsdenken is weer helemaal terug.’’

De door kernenergie aangedreven Russische raket, door de Navo SSC-X-9 Skyfall gedoopt, is al vergeleken met de ‘Doomsday Machine’ uit de film Dr. Strangelove.  Die machine zou onomkeerbaar in werking treden bij een kernaanval op de Sovjet-Unie. Zelfs na een verwoesting van het Kremlin en alle militaire basissen zouden de Russen met hun Doomsday Machine de Amerikanen een finale slag kunnen toebrengen. De film van Stanley Kubrick uit 1964 was fictie, maar gebaseerd op een bestaand plan van de Sovjets. 

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Verontrustend

Zo'n ongeluk is winst voor andere landen. Zij proberen hieruit af te leiden met wat voor ex­pe­ri­men­ten Poetin bezig is

Sico van der Meer

De ‘Skyfall’ kan worden uitgerust met een kernkop, zegt Van der Meer: ,,Een kernraket die oneindig rondvliegt roept de vraag op hoeveel menselijke controle er nog over is. Dat is beangstigend.’’ Als Rusland echt bezig is met de ontwikkeling van zo’n raket, is dat volgens de kernwapenexpert ‘verontrustend’. ,,Zo'n raket is weer een graadje erger dan bestaande wapens. Hoe meer gevaarlijke wapens erbij komen, hoe instabieler de internationale veiligheidssituatie. En hoe groter de kans op escalatie.’’

De Amerikaanse, maar ook de Europese en Chinese veiligheidsdiensten analyseren daarom nauwgezet elke snipper informatie die vrijkomt over het raketongeluk in het noordwesten van Rusland. Van der Meer: ,,Zo'n ongeluk is winst voor andere landen. Zij proberen hieruit af te leiden met wat voor experimenten Poetin bezig is.’’

Rusland heeft er dus alle belang bij informatie over het ongeluk onder het tapijt te vegen. Daarin heeft het land een rijke historie, zegt Van der Meer. ,,Denk aan 
de ramp met de kerncentrale Tsjernobyl, die aanvankelijk enorm werd gebagatelliseerd. Ook twee jaar geleden waaide er een radioactieve wolk over Europa, waarbij Rusland alle betrokkenheid ontkende. Vorige maand bleek dat die afkomstig moet zijn geweest van een Russische kernfabriek.’’  

Ontploffingen

Rusland heeft er niet alleen een handje van informatie over nucleaire ongevallen te bagatelliseren, het land neemt het ook minder nauw met de veiligheid, zegt Van der Meer. ,,Met enige regelmaat zijn er ongelukken. Zo ontplofte vorige week tot twee keer toe een wapendepot in Siberië.’’ Tienduizenden mensen moesten worden geëvacueerd

De radioactieve straling die donderdag in Rusland is vrijgekomen, is voor mensen waarschijnlijk niet gevaarlijk. Het stralingsniveau in Nederland en andere Europese landen wordt permanent gemeten. Sinds donderdag zijn  geen verhoogde waardes gedetecteerd.