Nieuwe hand uit Nederlandse 3D-printer maakt Sierra Leoners dolgelukkig

Protheses

Inwoners die verminkt werden tijdens de bloedige burgeroorlog in Sierra Leone krijgen hulp van een Nederlandse arts en student. Zij willen daar een 3D-lab opzetten, waarmee ze protheses printen voor slachtoffers met afgehakte ledematen.

In het Masanga ziekenhuis in Sierra Leone staan artsen geregeld te opereren met een lampje op hun hoofd, omdat de elektriciteit weer eens is uitgevallen. Ambulances zijn er wel in het kleine plaatsje, maar het merendeel is gestript door inwoners die nog wel een onderdeeltje konden gebruiken. Een 3D-lab is dus - op zijn zachts gezegd - een nogal vreemde eend in de bijt in dit West-Afrikaanse land. Toch is bedenker en traumachirurg in opleiding Lars Brouwers overtuigd van het succes dat de hypermoderne apparatuur zal brengen. ,,We zien nu al hoe dankbaar patiënten zijn die we een handprothese geven. 'We zijn weer normaal' zeggen ze", vertelt Brouwers, die sinds de start van het project samenwerkt met het 3D-lab in het Radboudumc in Nijmegen.

In het Afrikaanse 3D-lab moeten meerdere printers komen te staan die binnen een uurtje of acht op maat gemaakte arm- en beenprotheses, spalken en braces fabriceren. Maar ook wanneer er op de kraamafdeling een tekort is aan tangen om de navelstreng af te klemmen, wat al eens het geval was, moeten deze medische hulpmiddelen binnen een mum van tijd uit de printer rollen.

Tekst loopt door onder de foto.

Een patiënt toont trots haar nieuwe hand: een prothese uit de 3D-printer. ©privé

Nu wordt een ingewikkelde casus vaak nog via telefoon of mail voorgelegd aan 3D-specialisten in het Radboudumc, maar straks moet het lab zelfstandig draaien met lokaal opgeleid zorgpersoneel en ict'ers.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Twee jaar geleden legde de arts een 3D-printer - formaatje magnetron - in zijn kofferbak en reed ruim 8000 kilometer naar Masanga, een plaatsje in het centrum van Sierra Leone waar een voormalig lepraziekenhuis staat met honderd bedden. Daar printte hij - van een soort plastic dat tegen warmte en vocht kan - de eerste handen. Bedoeld voor inwoners die hun ledemaat zijn kwijtgeraakt door oorlogsgeweld.

Sierra Leoners met hun kunststof protheses. ©privé
Lars Brouwers bracht de printer naar Sierra Leone. ©ETZ Fotografie & Film/Maria van der Heyden

Burgeroorlog

Sierra Leoners met hun kunststof protheses. ©privé

Sierra Leone werd van 1991 tot 2002 verscheurd door een burgeroorlog. Berucht en gevreesd was het rebellenleger RUF dat de handen afhakte van burgers en naar schatting tienduizend inwoners verminkte. ,,Dit brute geweld was een manier van machtsuitoefening, waarmee ze angst zaaiden en hele dorpen konden afpersen. Zo van: ik laat jou in leven maar ik maak je voor altijd arbeidsongeschikt. Kom maar op met je sieraden, geiten en vrouwen", vertelt Ton Dietz, oud directeur van het Afrika-Studiecentrum in Leiden. De militieleden die huishielden waren vaak jonge soldaten, kinderen nog, die tijdens de plunderingen gerekruteerd werden. ,,Die jongeren zagen dat hun ouders zo arm waren als de ratten. Het land was eigendom van het oudste familielid, waardoor de jonge generatie geen enkel zicht had op economische onafhankelijkheid. Een van de redenen om zich aan te sluiten bij het guerrillaleger.”

Veel oorlogsslachtoffers wonen nu samen in zogenoemde amputatiekampen, zeer arme maar hechte gemeenschappen waar inwoners elkaar helpen.

De eerste geprinte handprothese was er één met vingers die konden bewegen. Scharnieren en visdraad zorgden voor de grijpfunctie. Maar hoe handig deze 'robothand' ook leek, sommige patiënten schaamden zich ervoor, ontdekten de onderzoekers. Brouwers: ,,Het eerste prototype was wit. Hoe stom! Bovendien kwamen we erachter dat de patiënten veel liever een esthetische mooie hand wilden, die op hun gezonde hand leek."

Na het vertrek van de arts twee jaar geleden gebeurde er weinig met de printer, tot technisch geneeskundestudent Merel van der Stelt vorig jaar naar Sierra Leone ging en er haar afstudeerproject van maakte. Inmiddels is ook zij terug in Nederland. Omdat zij een groot voorstander is van het 3D-lab, probeert ze de financiering voor elkaar te boksen en het project van hieruit op te zetten. Samen met het Nederlands Albert Schweitzer Fonds vraagt ze vanaf deze week aandacht voor een inzamelingscampagne. Zodra het minimale bedrag van 6000 euro is bereikt, wordt dit bedrag verdubbeld door het fonds.

Van der Stelt benadrukt dat de protheses niet alleen bedoeld zijn voor oorlogsslachtoffers. In Sierra Leone gebeuren ook veel ongelukken, waarbij medische hulp te laat op gang komt. Haar eerste patiënt was Alex, een jongen die zijn bovenarm brak na een val. Zijn ouders brachten hem naar een traditionele geneesheer die gekookte bladeren op de breuk legde. Dit zorgde voor zo'n hevige infectie waarna zijn arm moest worden geamputeerd in het ziekenhuis. ,,Dat was zo ongelooflijk schrijnend. Zeker als je bedenkt dat in Nederland een breuk behandeld kan worden met zes weken gips." De prothese deed Alex goed, vertelt ze. ,,Het gaf hem zelfvertrouwen om te gaan studeren." Het printen van een hand kost ongeveer 7 euro.

Merel van der Stelt meet Alex een nieuwe arm aan. ©privé