Muziek heeft zelfde effect op je brein als seks of drugs

Muziek is zo oud als de mensheid en komt in alle culturen voor. Maar waarom maken we muziek? En wat maakt dat we er graag naar luisteren?

Of het een hit was, weten we niet, maar het oudste liedje ter wereld werd zo’n 3500 jaar geleden in het huidige Syrië op een kleitablet gekrast. Het bewijst dat mensen al duizenden jaren muziek maken. Maar waarom doen we dat?

Het is een vraag waar filosofen en wetenschappers al decennialang mee worstelen, vertelt Ben van Cranenburgh, neurowetenschapper en auteur van het boek Muziek en Brein. ,,Veel van wat de mens doet, heeft een duidelijk evolutionair nut. We eten om te overleven en hebben seks om ons voort te planten. Maar voor muziek ontbreekt een simpele verklaring.’’

©Shutterstock

Meer dan leuk

Er is geen volk op aarde dat niet tokkelt, trommelt of zingt

Dat muziek alleen ‘leuk’ zou zijn, zoals Darwin beweerde, daar gelooft Van Cranenburgh niet in. ,,Muziek is van alle tijden en culturen. Er is geen volk op aarde dat niet tokkelt, trommelt of zingt. Er moet haast wel meer achter zitten.’’

Theorieën zijn er genoeg. Zo zouden we zingen om een geliefde te vinden. Geen vreemde gedachte, want er zijn meer dieren die dit doen. Vogels, walvissen en zelfs muizen maken partners het hof met romantische liedjes.

Het meest gangbare idee is dat muziek dient als sociale lijm. Met elkaar zingen en muziek maken vergroot de samenhorigheid. ,,Kijk maar naar supporters in het voetbalstadion of de gele hesjes op de barricades’’, zegt Van Cranenburgh. ,,Ze zingen en versterken daarmee het groepsgevoel.’’

Dopamine

Dat mensen graag naar muziek luisteren, komt doordat het de aanmaak van dopamine in de hersenen stimuleert. Deze genotstof zorgt voor een gelukzalig gevoel. Dopamine komt ook vrij als we eten, drugs gebruiken of bij seks.’’

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Daarnaast houdt het brein van herhaling en vertrouwdheid. Muziek staat bol van herhalende patronen. Zelfs als we een nummer voor het eerst horen, proberen we het patroon te voorspellen. Volgens Van Cranenburgh is dit een evolutionair mechanisme. „Het brein wil dat dingen bekend en voorspelbaar zijn.’’

Een kleine groep mensen, zo’n 4 tot 5 procent van de bevolking, lijdt aan muzikale anhedonie. ,,Dat wil zeggen dat ze geen emotie ervaren bij het horen van muziek’’, aldus de wetenschapper.

Hersenscans

Spaans onderzoek suggereert dat dit te maken heeft met de manier waarop het belonings- en gehoorcentrum van de hersenen met elkaar verbonden zijn. Het brein van mensen met muzikale anhedonie toont bij het beluisteren van muziek weinig interactie tussen de twee gebieden. Bij liefhebbers van muziek is dat juist omgekeerd, zo hebben hersenscans uitgewezen.

Muzikale anhedonie is niet hetzelfde als toondoofheid. ,,Toondoven kunnen wel degelijk van muziek houden, maar hebben moeite met het onderscheiden van toonhoogtes. Je moet ze dus niet in je koor hebben, want ze zingen altijd vals.’’

Waarom ga je bijna vanzelf bewegen als je muziek hoort? Waarom kan muziektherapie bepaalde hersenproblemen oplossen? En hoe komt het dat je blijer wordt als je ouder wordt? VU-hoogleraar Erik Scherder vertelt het allemaal.