Minkukels en bovenbazen in abdij

Marten Toonder boek

Paul Verhaak, Jack Didden, beiden uit Drunen, en Erik Können uit Zaltbommel hebben alle 177 strips van Olivier B. Bommel geanalyseerd. ,,Met zijn maatschappijkritische satire had Marten Toonder een vooruitziende blik."
Postzegels uit 2016 met Tom Poes en Olivier B. Bommel: toen 75 jaar oud. ©Gratis

Terwijl zijn leeftijdgenootjes hun neus staken in simpele boekjes - het lezen hadden ze maar amper onder de knie - vermaakte Paul Verhaak zich met een schat die hij onder een divanbed in de logeerkamer had gevonden: stroken kranten met strips van Olivier B. Bommel.

De kleine Paul, die het geheim van de letters al heel snel had ontrafeld, begreep natuurlijk niet alles wat er stond, maar de schrijfstijl in combinatie met de plaatjes maakten een onuitwisbare indruk op hem. ,,Bommel is een parvenu, stikt van het geld waar hij nooit een vinger voor heeft uitgestoken en is ongeletterd. Tegelijkertijd is het een goedzak. Een innemende figuur, ik viel er voor. Nog altijd", meent de 65-jarige Drunenaar.

De avonturen van de heer van stand met zijn gisse metgezel Tom Poes kwamen vanaf 2012, het jaar dat Verhaak werd afgekeurd, weer heel nadrukkelijk op zijn pad. Samen met Jack Didden, stripfanaat en liefhebber van Bommel, en Erik Können uit Zaltbommel werd besloten om alle 177 verhalen die Marten Toonder aan het papier had toevertrouwd, nog een keer voor het voetlicht te halen en te boekstaven. Afgelopen zondag werd het boek Nu begrijpt u wat ik bedoel! Heer Bommel en Tom Poes, van krantenstrip tot boek in de Cultuurtoren Honsoirde in Abdij Mariënkroon in Nieuwkuijk gepresenteerd. Tevens werd een overzichtstentoonstelling (zie kader) geopend.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Pluizen door al die verhalen had een reden, zegt Didden (67), die ook in Drunen woont. ,,Toonder heeft in de jaren 80 al zijn verhalen nog een keer onder de loep genomen. Wij waren nieuwsgierig wat er allemaal was veranderd. Nou, dat heeft onze stoutste verwachtingen overtroffen. Soms waren complete pagina's geschrapt." Verhaak: ,,Ook sommige teksten zijn aangepast. Stond in de oude strip dat hij zijn linkerduim had bezeerd, op de tekening was zijn andere duim omzwachteld."

In Nu begrijpt u wat ik bedoel! vatten de drie auteurs niet alleen elk stripverhaal samen en leggen ze uit wat Toonder aan het origineel heeft veranderd, ook worden tekst en tekeningen van commentaar voorzien. Didden: ,,Zo vertellen we dat sommige verhalen een veel diepere laag hebben. Tussen de regels door lees je dat Toonder destijds al zorgen had om het milieu, het klimaat. Hij was kritisch op de hebzucht van de nietsontziende kapitalist, de bovenbaas. Hij verpakte dat in een maatschappijkritische satire." En zijn taalgebruik heeft de Dikke van Dale gehaald, weet Verhaak. ,,Denk aan 'kommer en kwel', 'minkukel'. Toonder was een meester in het verzinnen van nieuw woorden. En namen. Neem zo'n Simon O. Slagslager, een gewiekste zakenman. Subtiel zat daar SOS in verwerkt: pas er voor op, alleen zijn eigen gewin telt."

177 oude en herschreven verhalen met elkaar vergelijken, daar ging veel werk aan vooraf. ,,We hadden ze niet allemaal, dus was dat een zoektocht", zegt Verhaak. ,,Daarna moesten al die stroken worden gescand, zo'n tienduizend. Een monnikenwerk. Daarna gedrieën die teksten met elkaar vergelijken, geen wonder dat we er ruim zeven jaar over hebben gedaan."

Er komen drie delen. Opvallend: deel twee komt als eerste uit. Didden: ,,Toen zijn eerste strips tijdens de Tweede Wereldoorlog in De Telegraaf verschenen, waren die vooral voor kinderen bedoeld. Na een aantal jaren kantelde dat, werden de verhalen volwassener. Beide fasen komen in dit deel terug, daarom is het zijn meest interessante periode."

Het boek, dat 45 euro kost, kan worden besteld bij www.pasproducties.nl

Paul Verhaak en Jack Didden (rechts) bij de expositie over Olivier B. Bommel. ©©Marc Bolsius Fotografie - info@marcbolsius.nl