Met de dood van opperechter Ruth Bader Ginsburg kan Trump zijn kans grijpen in het hooggerechtshof

Met het overlijden van Ruth Bader Ginsburg krijgt president Donald Trump een unieke kans in de schoot geworpen. 
De 87-jarige opperrechter Ruth Bader Ginsburg overleed vrijdag in haar huis in Washington aan de gevolgen van uitgezaaide alvleesklierkanker. ©REUTERS

Vrijdagavond maakte het hooggerechtshof in de VS bekend dat de Amerikaanse opperrechter Ruth Bader Ginsburg op 87-jarige leeftijd is overleden. Voor de derde keer mag de Amerikaanse president Donald Trump daarom een nieuw lid van het hooggerechtshof voordragen. Als de Senaat die benoeming goedkeurt, zal het hof van politieke kleur verschieten. En miljoenen Republikeinen die in 2016 met enige weerzin voor Trump stemden, zullen zichzelf feliciteren. Het vooruitzicht van een conservatief hooggerechtshof was wat hen over de streep haalde.

Maar voor het zo ver is, staan Trump en de Republikeinse fractieleider in de Senaat, Mitch McConnell een keihard politiek gevecht te wachten, dat een zwaar stempel zal drukken op de presidentsverkiezingen van dit jaar, op 3 november, en op het hooggerechtshof zelf.

De situatie lijkt veel op die na het overlijden van rechter Antonin Scalia in 2016, in het laatste jaar van het presidentschap van de Democraat Barack Obama. Toen die in maart van dat jaar Merrick Garland voordroeg, gebruikte McConnell zijn Republikeinse meerderheid om die benoeming te blokkeren. Zijn argument was dat in een verkiezingsjaar de Amerikanen zich over de vervulling van de vacature zouden kunnen – en wat hem betreft moeten – uitspreken. Uiteraard hoopte McConnell dat in 2017 een Republikeinse president een nieuwe voordracht zou kunnen doen, en die hoop kwam uit.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Op voordracht van Trump kwam daardoor 2017 niet Merrick Garland, maar de conservatief Neil Gorsuch in het hooggerechtshof. Omdat Gorsuch een eveneens conservatieve rechter verving, bleven in dat hof progressieven en conservatieven elkaar in evenwicht houden.

Een einde aan de onvoorspelbaarheid

Dat evenwicht verschoof enigszins toen in 2018 rechter Anthony Kennedy met pensioen ging en op voordracht van Trump werd opgevolgd door Brett Kavanaugh. Kennedy nam in het hof een middenpositie in. Terwijl hij op veel terreinen de conservatieve vleugel steunde, stemde hij met de progressieven mee als het ging om bijvoorbeeld homorechten. Het afgelopen jaar nam de voorzitter van het hof, John Roberts, vaak de rol van centrumspeler op zich, waardoor de uitspraken van het hof toch onvoorspelbaar bleven. Vermoed wordt, dat Roberts op die manier probeert te voorkomen dat de Amerikanen het hof gaan zien als een instituut dat helemaal op de hand van de Republikeinen is, waardoor het aan legitimiteit zou inboeten.

De vervanging van de progressieve Bader Ginsburg door opnieuw een conservatieve rechter zal aan die onvoorspelbaarheid echter grotendeels een einde maken.

Bij het Amerikaanse hooggerechtshof hebben mensen na de dood van rechter Ruth Bader Ginsburg een herdenkingsplaats ingericht. ©REUTERS

Als het aan Mitch McConnell ligt, komt die rechter er snel. De Democraten maakten zich daar vrijdagavond meteen al kwaad over. De Democratische fractieleider in de Senaat, Chuck Schumer, gaf een verklaring uit die zonder hem te noemen letterlijk citeerde wat McConnell in 2016 schreef: “Deze vacature moet niet worden vervuld tot we een nieuwe president hebben.” Maar McConnell wil niets weten van een vergelijking met 2016. Toen was er net een Republikeinse meerderheid in de Senaat ontstaan, en dat was volgens hem een teken dat de Amerikanen president Obama in zijn laatste jaar gekortwiekt wilden zien. Nu is er, met een Republikeinse president en een Republikeinse meerderheid in de Senaat, niets bijzonders aan de hand. “Opnieuw zullen we ons aan onze belofte houden”, schreef hij in een eigen verklaring. “De senaat zal stemmen over de voordracht van president Trump.”

Mogelijk wil hij dat nog voor de verkiezingen doen, maar het kan ook nog daarna. Als Joe Biden de presidentsverkiezingen wint, kan hij de voordracht immers pas op 20 januari intrekken als hij beëdigd is, tijd genoeg voor de Senaat om er het definitieve stempel van goedkeuring op te zetten. En zelfs als de Democraten de meerderheid veroveren in de Senaat, heeft die nog tot 3 januari zitting in oude samenstelling, met een Republikeinse meerderheid dus.

De totale politisering van de rechterlijke macht in de VS

Maar die meerderheid is klein, 53-47, en het is de vraag of alle Republikeinse senatoren wel hun steun zullen willen geven aan Trumps kandidaat.

Van veel van hen zal de achterban het alleen maar prachtig vinden, en hopen dat het hof in nieuwe samenstelling eindelijk een eind maakt aan het recht van vrouwen op abortus. Maar er zijn ook Republikeinse senatoren die om politiek te overleven veel gematigde kiezers moeten aanspreken. Met name twee vrouwelijke senatoren, Lisa Murkowski uit Alaska en Susan Collins uit Maine, worden daarom liever niet met een derde rechtersbenoeming door Trump geconfronteerd. Ze hebben al eerder gezegd dat ze, net als in 2016, een eventuele vacature willen overlaten aan de president die in januari wordt beëdigd, of die nu Donald Trump of Joe Biden heet.

En wie weet gaat het sommige Republikeinse senatoren ook te ver om de laatste wens van Ruth Bader Ginsburg te negeren. Vlak voor haar dood dicteerde ze aan haar kleindochter de volgende woorden: “Het is mijn innige wens dat ik niet vervangen zal worden tot een nieuwe president geïnstalleerd is.”

Mocht het McConnell toch lukken, dan lopen de VS kans op een heftige voortzetting van de strijd om het hooggerechtshof volgend jaar.

Als Joe Biden de presidentsverkiezingen wint – hij lijkt daarop momenteel de meeste kans te maken – en als de Democraten de meerderheid in de Senaat veroveren – volgens de peilingen maken ze daarop iets meer kans dan de Republikeinen – dan zouden ze kunnen proberen de schade geforceerd te herstellen. Dat zou dan moeten gebeuren door het aantal leden van het hooggerechtshof te verhogen en in die nieuwe vacatures een aantal leden van progressieve signatuur te benoemen.

Waarmee dan de totale politisering van de rechterlijke macht in de VS definitief een feit is.

Lees ook:
Progressieve Amerikaanse opperrechter Bader Ginsburg (87) overleden

In haar huis in Washington is de Amerikaanse opperrechter Ruth Bader Ginsburg (87) overleden. Vooral de laatste jaren wierp Ginsburg zich op als de onbetwiste leider van de meer progressieve vleugel van het hof.

Trumps nieuwe hoge rechter is conservatief, maar hoe conservatief moet nog blijken

De vacature in het Amerikaanse Hooggerechtshof zal wat Donald Trump betreft worden vervuld door een rechter die al zitting heeft in Washington, en die voordat hij rechter werd actief was in de Republikeinse politiek. De president droeg Brett Kavanaugh voor.