Meer prikkels helpen bij de concentratie

Geconcentreerd werken gebeurt niet vanzelf. Er is veel ruis die afleidt, maar vooral de eigen hersenen blijken te hunkeren naar prikkels, als een junk die maar niet genoeg kan krijgen. Door

Wie geconcentreerd wil werken moet zich een weg banen door een jungle van afleiding en verstrooiing. Een jungle die steeds dichtbegroeider lijkt te raken met de toename van technologie, apps en informatie. Telefoontjes lichten voortdurend op en mailboxen stromen vol. Hoe weersta je al die afleidingen en houd je de focus op je werk?

Werknemers zijn vaak geneigd om telefoon, mailbox of collega - externe factoren dus - als de grootste bronnen van afleiding aan te wijzen. Maar veel vaker is het de onrust in ons eigen hoofd die tot concentratieverlies leidt, legt zenleraar Rients Ritskes van Zen.nl uit. Als scholier wilde Ritskes zijn concentratievermogen verbeteren en kwam hij uit bij een boek over meditatie. Het zette hem op het pad van het zenboeddhisme en zijn zelfgeschreven meditatiehandboek Leer denken wat je wilt denken. 'Leren denken wat je wilt denken betekent dat je achter het stuur zit van je eigen hoofd. En dus de controle hebt over je aandacht', zegt Ritskes.

Het is het gebrek aan controle dat ons steeds afleidt, stellen Mark Tigchelaar en Oscar de Bos van de Focus Academy, die professionals trainen om hun aandacht te verbeteren. De twee schreven vorig jaar het boek Focus Aan/Uit waarin ze de verschillende bronnen van afleiding analyseren. Ook zij concluderen dat ons eigen hoofd ons het meest afleidt. Tigchelaar: 'Dat hoofd herinnert je op irrelevante momenten aan klusjes die je nog moet doen. Of dwaalt af naar gedachten en activiteiten die niets te maken hebben met wat je wilde doen.'

Waardoor dat komt? Je hersenen willen direct bevredigd worden met input van informatie. Wanneer ze deze input niet krijgen - op momenten van diepe concentratie - gaan de hersenen op zoek naar prikkels. Die vinden ze meestal in bronnen die een oppervlakkige vorm van aandacht vragen. Zo zit je voor je het weet weer memes op Instagram te checken, in plaats van te werken aan een rapport.

De geest is dus een prikkeljunk, die zijn shot niet meer krijgt zodra hij zich moet concentreren. Om die reden geven Tigchelaar en De Bos het misschien wat contra-intuïtieve advies om juist méér prikkels te creëren wanneer je je moet concentreren.

Daarmee voorkom je dat je geest zelf op zoek gaat naar afleiding. Zet bijvoorbeeld muziek op terwijl je aan het werk bent. Die houdt het gedeelte van de geest bezig dat afgeleid wil worden. Cruciaal is wel dat deze muziek geen bewuste aandacht vraagt. De Bos: 'Als je een nummer opzet dat je nog niet kent, dan ga je er bewust naar luisteren en wissel je je aandacht af.'

Een andere mogelijkheid om je beter te concentreren op een relatief saaie taak, is door die taak kunstmatig spannender te maken. Tigchelaar: 'Jezelf deadlines geven kan daarbij helpen. Een andere optie is om een taak een fractie van een seconde sneller uit te voeren. Moet je een saaie tekst lezen? Lees dan ietsje sneller dan je normaal zou doen. Hierdoor moet je geest zich meer inspannen en heeft hij minder de gelegenheid om naar afleiding te zoeken.'

Voordat je begint aan een taak die om langdurige concentratie vraagt, is het belangrijk dat je geest zowel leeg als opgeladen is, leggen Tigchelaar en De Bos uit. 'Voor je begint is het verstandig om de dingen die je nog moet doen op te schrijven op een blaadje. Daarmee haal je ze uit je hoofd en zal je geest je minder snel lastigvallen met irrelevante gedachten aan bijvoorbeeld die presentatie die je nog moet afmaken of dat mailtje dat je nog moet sturen.'

Kantoortuin leidt nog veel meer af

Wat doet de kantoortuin eigenlijk met onze concentratie? Niet veel goeds, zegt Mark Tigchelaar: 'De open office is het duurste kantoor dat er is. Je bespaart op de vierkante meterprijs, maar je personeelskosten schieten omhoog, omdat mensen veel minder productief zijn.' Dat lijkt bevestigd te worden door onderzoek van het Center for People and Buildings in Delft.

Daaruit bleek dat de helft van de gebruikers van kantoortuinen kampt met concentratieproblemen, tegen eenderde van de mensen in traditionele kantoorruimten. Dat betekent echter niet dat het muisstil moet zijn, legt Tigchelaar uit: 'Veel mensen werken bijvoorbeeld graag in een koffietentje omdat ze een beetje geroezemoes op de achtergrond juist wel prettig vinden.'

Mark Tigchelaar van de Focus Academy