Marianne Zwagerman: ‘Mijn column over ‘dor hout’ heeft enorme impact gehad’

Ze is graag onverbloemd, recht voor z’n raap. Niet om te kwetsen maar om mensen wakker te schudden, zegt Marianne Zwagerman. Dat lukte tijdens de coronacrisis opnieuw. Met een stukje waarin ze oude mensen vergeleek met ‘dor hout’ joeg ze zelfs de minister van Volksgezondheid op de kast.
Marianne Zwagerman (1969) is een Nederlandse schrijfster, columniste en media-entrepeneur. Tijdens de coronacrisis investeerde ze in een zeilboot. ©Linelle Deunk

Columnist en opiniemaker Marianne Zwagerman serveert op haar woonboot in gemeente Wijdemeren – ‘schrijf maar niet op waar precies, want ik krijg nogal eens bedreigingen’ – zelfgebakken bananenkoekjes. ‘Helemaal vegan, alleen maar fruit en havermout’, zegt ze enthousiast.

Ze begon met bakken toen haar vriend tijdens de lockdown ineens een heleboel bananen had gehamsterd. Waarom bananen? ‘Geen idee, hij had wel meer rare dingen gehamsterd.’ Dus zat Zwagerman naar een berg bananen te kijken die in rap tempo bruin werden. Aan haar ruim 47.000 volgers op Twitter vroeg ze advies voor ‘half verrotte bananen’.

Het sociale medium gebruikt ze normaal met name om haar columns bij BNR en De Telegraaf een extra zetje te geven. Dat gaat er soms wat onbehouwen aan toe, want ja, het moet compact. Zo twitterde ze in april over het coronavirus: ‘De emotie moet echt uit het #coronadebat. Het dorre hout wordt gekapt, misschien een paar maanden eerder dan zonder virus. Moet iedereen die nog in de bloei van zijn leven zit daar alles voor opofferen?’

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

En toen een paar jaar geleden een orkaan het eiland Sint Maarten in puin had gelegd, slingerde ze op het sociale medium haar gedachten daarover de wereld in. ‘Je hoeft niet op een eiland te wonen waar eens in de zoveel jaar een orkaan alles verwoest.’

Maar goed, daarover straks meer.

Nu kreeg ze via Twitter een recept voor koekjes. En sindsdien is Zwagerman de koekjes al maanden aan het verfijnen en heeft ze de perfectie (voorlopig) benaderd met verse gember, bosbessen, bramen en nootjes. Daar heeft ze genoeg tijd voor, nu door de coronacrisis haar belangrijkste werkzaamheden – lezingen geven, congressen aan elkaar praten – stil zijn komen te liggen. ‘Dat is echt het grootste deel van mijn omzet. Toen de eerste coronadode hier viel, was het idee dat het wellicht nog over kon waaien. Maar toen had ik al de eerste afzeggingen.’

Daarna kwam al gauw de lockdown en werden haar opdrachten doorgeschoven naar het najaar, toen naar volgend jaar en vervolgens werd een heleboel werk definitief afgezegd. ‘Het heeft mij een hele hoop geld gekost.’

Nu werkt ze eigenlijk vooral aan haar boek over de Telegraaf Media Groep (TMG), waar ze tussen 2000 en 2009 verschillende managementfuncties had. ‘Dat moet een boek worden over de recente geschiedenis van het bedrijf.’ Het afgelopen jaar vloog ze vaak naar Valencia, om daar te schrijven. Ze was er zo vaak dat ze serieus van plan was er een huis te kopen. Als ze daar dan zat, vloog haar vriend elk weekend naar haar toe.

Maar toen begon eind januari het coronavirus behoorlijk om zich heen te grijpen in Spanje en nu kan Zwagerman zich niet meer voorstellen dat ze daar ooit een huis koopt. En toen besloot ze maar een zeilboot te kopen. ‘Het is toch eigenlijk ook gewoon debiel dat je voor 30 euro naar Valencia kan vliegen?’

Pardon? Zwagerman die vraagtekens plaatst bij goedkoop in Europa op en neer hoppen per vliegtuig? In haar columns schreef ze vaak over klimaathysterie, wat ze dan weer bondig samenvatte op sociale media. ‘Ik vertrouw op de aarde, ik geloof in mensen en ik weet dat de markt alles oplost. #klimaatoptimist.’

Maar door de hele coronatoestand kwam je ineens tot het inzicht dat dit hoppen per vliegtuig toch niet zo goed is voor het klimaat?

‘Nou ja, niet alleen voor het klimaat. Kijk, ik ben een echt natuurmens en zo’n zeilboot blaast je gewoon ergens heen. Ook als ik hier in mijn kajak stap, dan kom ik ergens met spierkracht. De hele wereld over jakkeren, ik heb dat natuurlijk ook een aantal jaren gedaan, maar ergens geloof ik toch niet dat het zo bedoeld is.’

Dat heeft voor jou niets met het klimaat te maken?

‘Nou, eh, minder met het klimaat dan met een soort oergevoel.’

Je mag best zeggen: ik maak me ook wel een beetje zorgen om het klimaat.

‘Tja, klimaatcrisis, meer is het ver van de natuur af staan. Als je hier in je kajak over de plas gaat, hoef je eigenlijk ook nergens naartoe. En het stomme is, ik woon al vijftig jaar in dit gebied. Ik ben hier geboren en getogen en ik kende dit helemaal niet. En toen dacht ik: waarom vlieg ik maar heen en weer. Ik ken Nederland eigenlijk amper.’

En dus vaart Zwagerman in deze coronatijd met haar nieuwe zeiljachtje in de omgeving van haar huis. Al laat ze het varen vooral aan haar vriend over, of iemand anders die aan boord stapt en maar een beetje beter zeilt dan zij. De vrouw die in 2011 voor het eerst de markt van de verkoopbare opinies betrad met het boek Een webshop is geen carrière. Ontsnap uit het mutsenparadijs – waarin ze vrouwen kapittelde over hun lijdzame houding, terwijl hun mannen carrière maken – zet op haar zeilboot graag de koffie. Ze hoeft helemaal niet zo nodig de kapitein te zijn. Ze bedient de fok wel. ‘Maar dat heb ik alleen op een boot, hoor.’

Met een van haar columns haalde ze zich in april zelfs de woede van minister Hugo de Jonge op de hals, die waarin ze sprak over dor hout. ‘Vreselijk, om op die manier over de ernst van dit virus te spreken’, aldus de minister.

Hoe komt zo’n column tot stand? Dan zit je van het uitzicht te genieten en denk je: waar ga ik nu eens met de botte bijl op inhakken?

‘Ik vind het helemaal niet bot. Het is ook helemaal verkeerd uitgelegd, alsof ik genocide wilde op alles wat boven de 70 is. Mijn pleidooi was juist: jongens let even op, het is geen jongemensenziekte, maar van oude mensen. Ik wilde vooral aangeven dat de emotie uit het debat moest. Dat het om feiten draait.’

Had je dat niet beter anders kunnen formuleren?

‘Nou nee, het verkeerde wordt eruit gehaald. Maar het heeft een enorme impact gehad.’

In welke zin?

‘Hoe vaak heeft ‘dor hout’ niet in jullie krant gestaan. Het is een begrip geworden.’

Maar niet positief.

‘Maar dat maakt mij niet uit. Het gaat er om dat je... ‘

Impact hebt?

‘Het doel is mensen wakkerschudden. Mijn boodschap was dat je niet de hele economie kan opofferen om een paar oude mensen te redden. Ik vond dat daar veel te luchtig over werd gedaan. Dan zei Rutte op een persconferentie dat je best vier weken niet naar de kapper kan. En dan werd er lacherig gedaan over hoe leuk je haar dan zit. Maar hij is van de VVD, van de ondernemers!’

Dat kun je toch ook met meer empathie brengen?

‘Nou ja, dat is ook mijn stijl hè. En ik ben een natuurmens, dus maak ik een vergelijking over dor hout. Zo werkt de natuur. We gaan door met de verse twijgjes.’

Behalve dat er werk werd afgezegd, is er voor Zwagerman niet heel veel veranderd door de coronacrisis. Ze heeft wel wat vrienden gezien, maar niet veel, vertelt ze. ‘Ik ben sowieso nogal een kluizenaar.’ Haar drie broers heeft ze een keer gezien, toevallig, bij haar ouders, die ze wel geregeld bezoekt.

Ze zeggen niet: je bent weliswaar een kluizenaar, maar wij komen gewoon even langs?

‘Ze weten mijn adres niet. Ik was heel lang dik met mijn jongste broertje, maar zijn vrouw trekt mij niet. Toen mijn boek over het mutsenparadijs uitkwam, voelde zij zich enorm aangesproken. Maar het ging niet over haar.’

Je begrijpt wel dat je soms wat wrevel opwekt?

‘Deze discussie had ik toevallig laatst met mijn vriend. Mijn broertje repareert en verkoopt auto’s. Hij kan gewoon naar een feestje, zonder dat iemand zegt: ik wil niet met je praten want je heb mijn auto niet goed gerepareerd. Bij mij wordt altijd een enorm oordeel gevormd op basis van mijn werk.’

Doet dat je wat?

‘Ik vind het raar, maar het maakt me verder niet zoveel uit. Ik ben toch geen mensenmens.’

Wat is voor jou de les van deze coronacrisis?

‘Ik zie er vooral een enorme bevestiging in, van waar ik al jaren tegen vecht. Dat Nederland een rubberentegelparadijs is met een gebrek aan weerbaarheid. Een aangeharkt en overgereguleerd land. Dat zie je nu ook terug. Jongeren zijn enorm getroffen door deze situatie, terwijl het feit is dat het vooral mensen boven de 70 treft, die vaak in blessuretijd zitten. De levens van de jongeren staan stil. Die dingen worden snel aan de kant gegooid en dan is het leed van oude mensen het belangrijkste. Better safe than sorry. Terwijl het leven niet bedoeld is om in veiligheid door te brengen. Het is gemaakt om eropuit te gaan.’

Je zou ook kunnen denken dat je er bewust met gestrekt been ingaat, omdat het onderdeel is van je verdienmodel.

‘Nee, dat is het absoluut niet. Het is een veel beter verdienmodel om iedereen naar de mond te praten. Johan Derksen kan z’n middelvinger opsteken naar John de Mol omdat hij oud is, maar ook al binnen is.’

Je wordt uitgenodigd bij programma’s en mag columns schrijven omdat je controverse en ophef levert. Ze weten: Zwagerman geeft wat vuurwerk.

‘Ik wil mensen aan het denken zetten, dat is mijn rol. Maar zeggen wat je denkt, is geen verdienmodel. Je kan eigenlijk alleen nog maar zeggen wat je denkt als je financieel onafhankelijk bent of bereid bent genoegen te nemen met weinig. Dat laatste doe ik. Ik heb een klein bootje en ben gelukkig.’

Dan komt Zwagerman nog even terug op haar vermeende gebrek aan empathie. Ze vertelt hoe ze laatst haar 75-jarige vader rondreed langs de bedrijven die hij heeft opgezet, maar waar hij niet meer kan komen omdat hij te oud en te ziek is. ‘Een dagje toeren met mijn ouders. Dat is ontzettend pijnlijk en confronterend voor hem. Dat raakt mij ook enorm.’

Ze bedoelt maar, het is niet zo dat ze niet kan voelen. ‘Maar ik zou niet vervolgens op die emotie landelijk beleid maken, dat is waar ik mij tegen verzet.’

Maar wel een column schrijven?

‘Nou ja, feitelijk zeg ik dat met die column ook tegen mijn vader. Die zit zelf behoorlijk in de dorhout-doelgroep, maar die staat volledig achter mij.’