Klimaatpaus Timmermans: ‘Hoe we wonen, hoe we werken, hoe we ons verplaatsen: alles verandert’

De Europese Commissie presenteerde gisteren een enorm pakket aan plannen dat moet leiden tot 55 procent minder CO2-uitstoot in 2030. ‘Klimaatpaus’ Frans Timmermans is een van de architecten. ,,Mensen zullen zich afvragen of ze dit allemaal kunnen betalen. Ja, dat kan. Maar wij moeten heel goed uitleggen hoe.”
Frans Timmermans, vice-president van de Europese Commissie. ©EPA

Soms knipper je toch even met je ogen, als je beleidsmakers anno 2021 over de klimaatcrisis hoort praten. ,,Ik zeg dit zonder enige vorm van overdrijving: als we dit niet doen, gaan onze kinderen vechten om water en voedsel.” In dit geval vraag je je stiekem af of het echt eurocommissaris Frans Timmermans is die het woord heeft, en niet de Zweedse activiste Greta Thunberg, om maar een dwarsstraat te noemen.

Timmermans presenteerde met zijn collega-eurocommissarissen het programma Fit for Fifty-five. Die titel verwijst naar het vorig jaar september gepresenteerde doel van de Europese Unie om 55 procent minder CO2 uit te stoten in 2030 dan in 1990. Het plan staat vol ambitieuze afspraken, die iedere inwoner van de Europese Unie gaan raken. Het is een belangrijke mijlpaal onderweg naar 2050, het jaar waarin Europa klimaatneutraal moet zijn.

‘Wonen, werken en verplaatsen verandert’

De 55 procent voor 2030 is ambitieuzer dan het oorspronkelijke doel - dat lag op een reductie van 40 procent. En dus presenteert de commissie nu plannen op liefst twaalf terreinen, van bosbouw tot hernieuwbare energie en van kerosinebelasting tot elektrische auto’s. ,,Het gaat over hoe we wonen, hoe we werken, hoe we ons verplaatsen: al die dingen veranderen hierdoor”, zegt Timmermans tijdens een digitaal persgesprek met Nederlandse journalisten.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Daarnaast gaat het over heel veel geld: de vergroeningsagenda kost honderden miljarden euro’s per jaar. Aan de commissie, met name aan voorzitter Ursula van der Leyen en klimaatpaus Frans Timmermans, de schone taak om de plannen te verkopen aan iedereen die er mee te maken krijgt. 

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie. ©EPA

De Limburger twijfelt er niet aan dat er voldoende steun is voor de richting waarin hij Europa wil sturen. ,,Een aantal jaar geleden was klimaatontkenning nog wel een ding. Nu zie je hier en daar nog wel een commentator die op die lijn zit, maar dat is een uitstervend ras. Het is ook moeilijk te ontkennen als je om je heen kijkt. Vijftig graden in Noord-West Canada, een tornado in Tsjechië: dat zijn dingen die we nog nooit gezien hebben.”

Dat er steun is, wil niet zeggen dat de commissieplannen volgende week allemaal realiteit zijn. Integendeel. Achter de schermen vond vooraf al intensief overleg plaats. Tot op het laatste moment werd er geschaafd, gemasseerd en onderhandeld. ,,Wat je vaak ziet’’, zegt Timmermans, ,,is dat iedereen staat te applaudisseren wanneer je ambitieuze plannen aankondigt. Maar als sectoren dan zien wat het betekent zeggen ze: maar zo hebben we het niet bedoeld!”

Smeekbedes

In eerste instantie moeten alle leden van de Europese Commissie akkoord zijn. Elke lidstaat heeft één commissaris, en hoewel die er niet zitten om het belang van hun land te dienen, zijn zij vaak wel gevoelig voor smeekbedes van sectoren die belangrijk zijn voor hun thuisland. 

Zo probeerde de auto-industrie de afgelopen dagen meer tijd te krijgen om over te schakelen naar een volledig elektrische productie: dat punt zou niet in 2035, maar in 2040 bereikt moeten worden. Volgens de Frankfurter Algemeiner Zeitung wisten zij onder meer de eurocommissarissen van Frankrijk en Roemenië aan hun zijde. Beide landen hebben een belangrijke rol in de Europese autoproductie.

Ik denk dat het pakket voor Nederland in het algemeen heel acceptabel is

Frans Timmermans

Nu iedereen in de Commissie toch op één lijn is gebracht, gaan de plannen naar het Europees Parlement en naar de afzonderlijke lidstaten. Beiden moeten akkoord gaan met de voorstellen uit ‘Fit for Fifty-five’ om ervoor te zorgen dat het ook echt tot wetgeving komt. 

Leidende rol voor Nederland 

De inschatting is dat in Oost-Europa wat meer moeite gaat kosten dan in West-Europa. Zo denkt Timmermans dat de voorstellen voor een land als Nederland al redelijk in lijn zijn met wat de partijen in het midden van het politieke spectrum zo’n beetje voor ogen hebben. 

,,Ik denk dat het pakket voor Nederland in het algemeen heel acceptabel is. Op het gebied van het opwekken van bijvoorbeeld schone energie ligt er wel een uitdaging: Nederland heeft weinig ruimte om echt radicale dingen te doen. Maar aan de andere kans ligt er ook een enorme kans, zeker als je het verknoopt met de waterstofeconomie. Dankzij ons aardgasnetwerk kan Nederland daarin een leidende rol gaan spelen.”

De landen voor wie de plannen echt zware impact lijken te gaan hebben, zijn bijvoorbeeld Polen, Hongarije en Roemenië. Zo komt er een uitbreiding van het emissiehandelssysteem, om ook uitstoot van gebouwen en het wegtransport aan banden te gaan leggen. Hoe minder ‘schoon’ de economie van een land is, des te zwaarder de opdracht die er ligt.

Timmermans ©REUTERS

Er zal nog heel wat water naar de zee moeten (of geld naar het oosten, in dit geval) om ook deze landen een handtekening onder Timmermans’ groene agenda te laten zetten. En dat in een tijd dat de verhoudingen met bijvoorbeeld Polen en zeker Hongarije al onder politieke hoogspanning staan. Voordeel is wel dat de voorstellen niet allemaal met unanieme steun aangenomen hoeven te worden: een eenvoudige meerderheid is in veel gevallen voldoende.

1500 euro voor een auto

En dan is daar nog de burger. Timmermans zegt dat de commissie er alles aan doet om ervoor te zorgen dat die mee kan in alle veranderingen. ,,Miljoenen Europeanen hebben nooit meer dan 1500 euro voor een auto betaald, en hebben daar altijd goed mee kunnen rijden. Die vragen zich af wat er gaat gebeuren, nu auto’s in toenemende mate elektrisch worden. Kunnen ze dat allemaal betalen? Ja, dat kan. Maar dat moeten we goed uitleggen.”

Om daarvoor te zorgen komen er speciale fondsen, als het aan de commissie ligt. ,,We zetten er een systeem naast waarin een deel van de opbrengsten van de emissierechten in een sociaal fonds tegen energie-armoede terecht komt. Wij als politiek moeten laten zien dat de last eerlijk verdeeld wordt en dat groepen met een smalle beurs niet onnodig belast worden. Daar ligt de crux.”

Het is een monsterklus, al met al. De verwachting is dat het nog wel een of twee jaar kan duren voor de plannen er echt door zijn. Timmermans: ,,Hoe lang het duurt, hangt ook sterk samen met het gevoel van urgentie. En als ik zie wat er in de natuur allemaal gebeurt, denk ik dat dat gevoel alleen maar zal stijgen.”

Bekijk hieronder onze populairste nieuwsvideo's.