Kabinet-Rutte III vertilt zich aan immigratiebeleid: het debat is terug bij af

VVD en CDA reageren meesmuilend op het D66-plan om de arbeidsmigratie van buiten de EU te bevorderen. Het legt de verdeeldheid in de regeringscoalitie bloot. Intussen stijgt de politieke spanning rond het thema.
De toenmalige partijleiders Buma, Pechtold, Rutte en Segers in 2017 bij de presentatie van hun regeerakkoord. ©ANP

Zes pijlers telde begin 2018 de ‘integrale migratieagenda’ van het kabinet. Geen illegale immigratie, zoveel mogelijk opvang in de regio, een solidair asielstelsel binnen de EU, meer terugkeer, goed geregelde legale migratie en verbeterde inburgering. Die zes pijlers zouden een solide migratiebeleid stutten. Hoe belangrijk het was, mocht blijken uit het afhaken van GroenLinks, dat om deze reden in 2017 de formatietafel verliet. 

Twee jaar later willen VVD en CDA de verkiezingen van 2021 tegemoet met plannen om de immigratie te beperken en presenteert D66 een plan om de legale arbeidsmigratie beter te regelen. Voor de oppositie in de Tweede Kamer was het donderdag tijdens een migratiedebat met staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel en Migratie, VVD) niet moeilijk om honend de onvermijdelijke conclusie te trekken: deze coalitie is nauwelijks iets opgeschoten. De bijtende reacties van VVD en CDA op het D66-plan leggen meteen ook de oorzaak bloot: ten diepste zijn de coalitiepartijen het oneens. 

Buitengrenzen

Intussen stijgt de politieke spanning rond het thema. De illegale immigratie gaat voort. Er is veel opvang in de regio, maar de nieuwe EU-commissaris Ylva Johansson (Binnenlandse Zaken) kwam onlangs de Tweede Kamer alvast vertellen dat een model waarin alleen opvang aan de buitengrenzen van de EU bestaat ondenkbaar is. Hoe de nieuwe Europese Commissie de solidariteit over asielopvang binnen de EU dan wel gaat bevorderen, zal op zijn vroegst volgende maand blijken.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Intussen stijgt het aantal asielzoekers opnieuw en gaat de instroom bij de huidige ontwikkeling dit jaar weer over de 30 duizend heen. Broekers-Knol heeft dringend 5.500 woningen nodig om statushouders in onder te brengen en ze zoekt 1.800 nieuwe opvangplekken. Beelden van stretchers in sporthallen zijn niet ver weg. Het lukt bovendien maar niet om de wachttijden bij immigratiedienst IND terug te dringen.

Terugkeer van uitgeprocedeerden, vaak uit veilige landen, is een hardnekkig probleem. Een kleine groep kwaadwillenden veroorzaakt op veel plaatsen in Nederland aanhoudende overlast. Broekers-Knol kan slechts op haar conto schrijven dat in Hoogeveen een ‘handhaving en toezichtlocatie’ is geopend en dat strenge ‘ketenmariniers’ goed werk doen. Tot een afspraak met Marokko om raddraaiers terug te nemen, kwam het vooralsnog niet.

Inburgeringswet

Het is nog altijd wachten op de inburgeringswet van minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66). Ook zijn visie op de demografische ontwikkeling van Nederland – door VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff gevraagd in september 2018 – is nog in de ambtelijke schoot van de toekomst verborgen. De meningsverschillen zijn groot. Volgens regeringspartij ChristenUnie leidt de legale migratie binnen de EU al tot veel problemen – de partij stelde er samen met nota bene oppositiepartij SP een actieprogramma voor op. In het nieuwe plan van D66 wordt arbeidsmigratie van buiten de EU juist een stuk makkelijker. ‘Het is tobben, stroperigheid en stilstand’, vatte SGP-leider Kees van der Staaij het donderdag vanuit zijn oppositiestoel samen. D66-Kamerlid Maarten Groothuizen gaf hem gelijk: ‘Dat constateer ik ook en dat frustreert mij.’ 

Het debat heeft inmiddels de Trêveszaal bereikt. Diverse kabinetsleden laten zich zorgelijk uit over migratie, waarop zo moeilijk grip is te krijgen. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek komen er in Nederland jaarlijks gemiddeld honderdduizend inwoners bij en volgens vicepremier Hugo de Jonge (CDA) kan het land dat niet aan. Woorden van gelijke strekking sprak staatssecretaris Mona Keijzer (CDA). Volgens premier Mark Rutte (VVD) staat zelfs het vrije verkeer van mensen binnen Europa op de tocht.

Woningnood en vergrijzing

Alleen over het probleem bestaat nog brede overeenstemming. Iedereen ziet woningnood, bedreiging van de sociale cohesie en een immense druk op de gezondheidszorg. Maar daar staan vergrijzing en openstaande vacatures tegenover. Het is een mix van vraagstukken waarvoor elke partij een andere oplossing heeft. Zo ingewikkeld is het, dat het debat donderdag niet kon worden afgemaakt en voor het vervolg een nieuw moment in de agenda moet worden gezocht. 

‘Aan sommige tegenliggers herkent men de juiste weg’, antwoordde Groothuizen op het verwijt van PVV-Kamerlid Emiel van Dijk dat D66 bezig is met ‘de vervanging van de Nederlandse bevolking’. Tussen die uitersten beweegt zich het migratiedebat, dat in de aanloop naar de verkiezingen in feite van voren af aan begint.