'Als het straks voorbij is zie je overal lege plekken'

In Hasselt is iedereen het slachtoffer van de coronacrisis

In de Overijsselse brandhaard Hasselt slaat het coronavirus hard toe. Vijftien doden al. Iedereen kent wel een zieke of overledene. Het verdriet is groot, de saamhorigheid ook.
©Pedro Sluiter Foto

Gerrit Selles (70) overleed zondagochtend 22 maart in het Isala-ziekenhuis in Zwolle aan de gevolgen van het coronavirus. Zonder familie aan zijn bed. Zijn vrouw lag ziek thuis, geveld door corona. Zijn kinderen moesten kort voor zijn sterven in beschermende pakken afscheid nemen. "Gerrit werd in de tweede week van maart ziek, griepklachten", zegt schoonzoon Jan Regeling. "De klachten werden zo erg dat hij op 18 maart per ambulance naar Isala werd gebracht. Daar overleed hij vier dagen later. Het schrijnende: zijn vrouw was ook ziek. Het laatste wat zij van hem zag was dat hij de ambulance inging. Ze hadden daarna alleen telefonisch contact."

Regeling beseft dat wat de familie Selles meemaakt veel families in Hasselt meemaken. "De vele overlijdens hakken erin", zegt hij. "Een ramp voor Hasselt. Er is veel verdriet. Ik ken de meeste doden. Als het straks voorbij is zie je overal de lege plekken."

Hasselt is één van de drie kernen van Zwartewaterland, een stadje met hechte sociale banden. Dik 7000 inwoners, vier basisscholen, bloeiende kerkelijke gemeentes, twee supermarkten, een uitgebreid verenigingsleven en de voetbalclub Olympia'28. Ons kent ons. Juist omdat iedereen elkaar kent gaat Hasselt gebukt onder het coronavirus. Vrijwel iedereen is slachtoffer, ook indirect.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Het is stil op straat

Het is stil in Hasselt. Die enkeling op straat loopt in een boog om een ander heen of maakt een praatje op afstand. Schoolpleinen zijn leeg en middenstanders plakten posters met corona-instructies achter de ramen. Bij de supermarkt Boni maken klanten voor het boodschappen doen met ontsmettingsgel hun handen schoon.

Het woon-zorgcentrum De Hazelaar noemt zichzelf 'een thuis voor bewoners en een ontmoetingsplek voor omwonenden'. Het hield tal van activiteiten, het heeft een restaurant en een kapper. Juist dat open karakter bood het virus waarschijnlijk ruim baan. Van de doden in Hasselt woonden er zeker zes in De Hazelaar. Minstens twintig bewoners zijn besmet en ook een aantal medewerkers is ziek. De Hazelaar is nu dicht. Besmette bewoners zijn in isolatie, personeel in beschermende pakken verzorgt. Bezoek is enkel welkom om definitief afscheid te nemen.

Hoe het coronavirus Hasselt bereikte, wanneer en door wie? De verhalen wisselen. 'Via de kerkdiensten', zegt de één. 'Het was de musicalgroep van de kerk', aldus de ander. Een derde suggereert dat het drukbezochte concertevenement Maestro op 7 maart het virus hielp verspreiden. Hoe dan ook, het is niet meer na te gaan.

Een feit is wel dat de Protestantse Kerken Hasselt (PKH) begin maart een centrale rol speelde in de verspreiding van het virus, aldus de gezondheidsdienst GGD IJsselland en burgemeester Bilder. De meeste overledenen waren bij die kerk aangesloten, veel leden zijn ziek. Een feit is ook dat een aantal overleden bewoners van De Hazelaar lid was van de kerk. En dan huisarts Erik van Gijssel, zelf ook ziek. Hij is kerkganger en heeft patiënten in De Hazelaar.

De PKH is een grote kerkgemeente. Ongeveer één op de vijf Hasseltenaren is aangesloten. De kerken De Baak en Ichthus liggen dicht bij elkaar. Diensten zijn doorgaans druk bezocht, honderden mensen schouder aan schouder. Dominee Henk van Veldhuizen was één van de zieken.

De dokter en de dominee

De dokter en de dominee, centrale figuren in de gemeenschap. Juist zij lijken een belangrijke rol te hebben gespeeld in de onbedoelde verspreiding van het virus. Dat is wreed, zegt de inmiddels genezen dominee Van Veldhuizen.

Dokter Erik van Gijssel liep het virus begin maart op, vermoedelijk via een patiënt en bracht het vervolgens onbedoeld over op anderen. "Ik denk dat ik het doorgaf aan patiënten. Dat vind ik het zwaarst", zei hij eerder. De arts had afgelopen week nog steeds klachten.

De dominee heeft geen flauw idee hoe hij besmet raakte. "Ik weet het echt niet", zegt hij. "Tot aan 10 maart was ons niets anders bekend dan dat je pas besmettelijk bent als je ziekteverschijnselen hebt. Ik schudde bij de diensten van 1 en 8 maart al geen handen meer. Iedereen bewoog zich verder door de gemeenschap zoals hij gewoon was. Als je praat over een incubatietijd van twaalf dagen dan heb je het over honderden mensen die ik ontmoette in die periode. Bij diensten, de musicalgroep. Als dan naderhand blijkt dat je al zonder symptomen besmettelijk bent, dan wordt het virus ongrijpbaar."

De burgervader

Burgemeester Eddy Bilder is een ware burgervader in crisistijd. Hij ziet half maart de ernst van de situatie al in en praat de bevolking sindsdien dagelijks om 19.00 uur bij via de lokale radiozender Zwartewater FM. De dagelijkse update van de burgemeester voorziet in een behoefte. Dag na dag is Bilder sindsdien de brenger van slecht nieuws: op 19 maart overleed een 83-jarige man, op 22 maart stierven drie mensen: 70, 74 en 88 jaar. Twee dagen later een vrouw van 84. Vorig weekend vijf sterfgevallen. Op het coronakaartje met de dagelijkse updates van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu kleurt Zwartewaterland donkerrood. Dagenlang heeft de gemeente de meeste besmettingen per 100.000 inwoners boven de grote rivieren.

Nergens in Hasselt zijn de gevolgen van het dodelijke virus zo zichtbaar als op de algemene begraafplaats De Santvoirdt. Grafdelvers zijn druk met nieuwe graven. Meerdere slachtoffers van het virus worden naast elkaar begraven. Op nieuwe graven liggen verse bloemen en kransen, er staan kleine naambordjes bij in afwachting van de grafsteen. Goed afscheid nemen van al die overledenen is door alle voorzorgsmaatregelen moeilijk. Het stadje heeft geen plek om overledenen op te baren als ze niet thuis liggen. De PKH heeft daarom ruimtes in de twee kerkgebouwen beschikbaar gesteld en die zijn continu in gebruik.

De uitvaartverzorger

Wel zijn er beperkende regels, zegt Helmich van Dijk van Uitvaartverzorging Van Dijk in Hasselt. "Rouwdiensten met maximaal dertig mensen. Een open kist mag. Aanraking is niet gewenst, maar je kunt wel afscheid nemen," zegt hij. Voor de uitvaarten zelf gelden ook beperkingen, waardoor veel mensen de overledenen de laatste eer niet kunnen bewijzen. Veel families stellen herdenkingsdiensten noodgedwongen uit.

Dominee Van Veldhuizen ziet het leed. "Er gebeuren heftige dingen. Mensen worden begraven zonder dienst. Als je toch een plechtigheid wilt, dan kunnen er 29 mensen komen, de voorganger is de 30ste. Er zijn zoveel mensen meer dan die 29 die een relatie hebben met de overledene. Dan moet je zeggen: 'Jij mag er wel en jij mag er niet bij zijn'. Dat voelt als onrecht."

Waar Hasselt vooral treurt wordt er buiten het stadje met de vinger gewezen. De hoge sterfte- en besmettingscijfers in Hasselt worden in verband gebracht met de grote kerkgang. Dat stoort dominee Van Veldhuizen. "Laatst was bij Jinek op tv een stukje waarbij de kerkgang in sommige regio's in lijn werd gezet met de uitspraak: 'Dan moet je wel ziek worden'. Met een ondertoon die ik eerder niet hoorde bij het carnaval in het zuiden of de wintersport in Oostenrijk of Italië."

Maar al die kritiek maakt de saamhorigheid in Hasselt ook groter. Mensen leven met elkaar mee. Vanochtend vormen Hasseltenaren op de centrale Van Dedemlaan met vlaggen een erehaag als het coronaslachtoffer Luuk van Dijk (58) naar zijn laatste rustplaats wordt gebracht.