Hoeveel is een leven waard?

Punt voor punt: Hoofdprijs voor kankermedicijn

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) onderzoekt of Novartis zijn machtspositie misbruikt door de verzesvoudiging van een kankermedicijn tot 92.000 euro. Een ongehoorde actie, aldus artsen.
→ De bouw van het EMA-kantoor op de Zuidas. Vanaf november besluit EMA vanuit dit kantoor welke medicijnen de EU-markt op mogen. ©EPA

1.

Wat heeft Novartis gedaan?

Het Zwitserse bedrijf kocht de hele productielijn van het kankermedicijn lutetium-octreotaat op, aldus het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Het middel wordt al jaren succesvol gebruikt door academische ziekenhuizen in Nederland. Apothekers van het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam produceerden het middel tegen neuro-endocriene tumoren zelf voor de ongeveer tweehonderd patiënten. De prijs: 16.000 euro per patiënt per behandeling. Sinds Novartis het middel bij het Europese Geneesmiddelen Agentschap EMA heeft laten registreren als weesgeneesmiddel -een medicijn voor een zeer kleine groep patiënten - is de prijs 92.000 euro.

Voor patiënten heeft de prijsverhoging geen gevolgen, zegt nucleair oncoloog Marcel Stokkel van het Antoni van Leeuwenhoek. Hij vindt het wel een ongehoorde actie. Ook de zorgverzekeraars en minister Bruno Bruins (Volksgezondheid) spreken er schande van. Bruins wil 'nog deze week' om de tafel met de farmaceut.

2.

Zulke prijsverhogingen door farmaceuten zijn toch schering en inslag?

"Klopt," zegt kankeronderzoeker René Bernards van het Antoni van Leeuwenhoek. "Maar je kunt een vos niet kwalijk nemen dat ie van kippen houdt." Farmaceuten zijn beursgenoteerde bedrijven en gaan simpelweg voor de hoogste winst. "De prijs van een geneesmiddel heeft niets meer te maken met de ontwikkelingskosten, maar is gebaseerd op de prijs die het zorgstelsel van een land ervoor kan betalen," aldus Bernards.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

3.

Wat kan de Nederlandse overheid tegen de prijsverhoging doen?

"Minister Bruins kan juridische stappen zetten," zegt advocaat Arnold Versteeg, die is gespecialiseerd in de zorgmarkt. Novartis heeft namelijk niet alleen het patent aangevraagd op het geneesmiddel en nu dus de status 'weesgeneesmiddel' weten te verkrijgen, maar de Zwitserse farmaceut heeft ook de enige Nederlandse producent van de grondstof voor het middel opgekocht. Dus als het Antoni van Leeuwenhoek lutetium-octreotaat niet wil kopen bij Novartis, maar zelf gaat namaken voor de eigen patiënten - dat is wettelijk toegestaan -, is het ziekenhuis via die producent alsnog aangewezen op Novartis.

"Als Novartis dan het middel weigert te leveren of een excessieve prijs vraagt, zou dat wel eens misbruik van machtspositie kunnen zijn en daarmee in strijd met de Mededingswet," aldus Versteeg. Vanochtend voerde Novartis een prijsverhoging van ruim 80 procent door voor de grondstof van het geneesmiddel, meldt Stokkel van het Antoni van Leeuwenhoek. "Zonder enige vorm van overleg. Het is schandalig. We maken ons grote zorgen."

4.

Heeft Bruins al iets ondernomen?

Nee, maar de minister wordt geholpen door de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De mededingingswaakhond zegt desgevraagd 'de casus-Novartis' te onderzoeken, omdat de ACM vindt dat 'dit goed laat zien dat er negatieve consequenties zitten aan de prikkels in het huidige beleid voor weesgeneesmiddelen'.

Het beleid voor een weesgeneesmiddel geeft de producent een exclusieve positie voor tien jaar, zodat de productie voor een kleine afzetmarkt toch rendabel wordt. Novartis maakte echter geen nieuw medicijn, het kocht alleen de productielijn van lutetium-octreotaat op en registreerde een medicijn dat al jaren werd gebruikt.

5.

Als Novartis wordt teruggefloten door de ACM, is dat dan het einde van die dure geneesmiddelen?

"Zeker niet," zegt kankeronderzoeker Bernards. "Er komt binnenkort veel nieuwe kankermedicatie op de markt waarvoor farmaceuten de hoofdprijs zullen vragen. Sinds 2012 is er geen nieuw kankermedicijn verschenen onder de 100.000 euro. Dat zijn geen weesgeneesmiddelen, dus de ACM is machteloos."

De vraag wordt simpelweg waar Nederland de grens voor dure medicatie trekt, stelt Bernards. En daarbij hoort de macabere vraag: hoeveel is een mensenleven waard?

Voor het antwoord bestaat een maat: een qaly (quality-adjusted life year), een extra levensjaar in goede gezondheid als gevolg van een geneesmiddel. "De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving heeft dat bedrag bepaald op 80.000 euro, maar geen politicus durft dat als hard uitgangspunt te nemen voor het zorgbeleid," aldus Bernards. "Goed te begrijpen, maar zo blijven de kosten stijgen."

Lutetium-octreotaat verlengt het leven van de meeste kankerpatiënten met drie tot vier jaar, zegt nucleair oncoloog Stokkel. Dat zou een gunstige qaly-beoordeling zijn.