Hoe streng kan het kabinet nog worden?

Nu de angst voor de Britse variant toeneemt, dreigt ook in Nederland een avondklok. Welke strengere maatregelen kan het kabinet nog meer nemen, en hoe effectief bleken die elders? Vier opties.
Raza Zaidi en Juliette Oden (werken samen bij Home Gym) kijken naar de persconferentie over de coronamaatregelen. Sinds De corona uitbraak is hun gym dicht en heeft Raza de spullen uit de gym mee naar huis genomen.

1. Avondklok

Premier Rutte liet dinsdagavond weten op een spoedadvies van het OMT te wachten voordat er een besluit valt over de invoering van een avondklok. Die zou de schaarse sociale contacten nog verder kunnen beperken. Van de mensen die weten waar ze het virus hebben opgelopen, noemt 36 procent een bezoek van vrienden of familie als bron. Daar liggen dus kansen om het virus te bestrijden. De minst gezellige optie is: bezoekjes helemaal verbieden. Dat heeft grote nadelen voor de psychische gezondheid. En hoe controleer je het? Niemand wil een politie die bij mensen door de gordijnen gluurt.

Andere landen kozen daarom voor een avondklok. Frankrijk ging Nederland half oktober al voor, en dat heeft gewerkt, laat een Franse studie zien. Na het instellen van de avondklok vertraagde de toename van het aantal besmettingen. Dat gold opvallend genoeg vooral voor de ‘kwetsbaarste bevolkingsgroep’, mensen ouder dan 60. ‘Als het doel van het beleid is de ouderen te beschermen, dan is de avondklok een effectief middel’, concludeerden de onderzoekers van de Universiteit Aix-Marseille.

‘Een avondklok, minder mensen thuis ontvangen: dat heeft een effect’, zegt ook Amrish Baidjoe, een Nederlandse veldepidemioloog en crisismanager bij het Internationale Rode Kruis. ‘Hoe groot dat effect is, dat weet je niet precies. Maar als je ziet hoe de situatie in het Verenigd Koninkrijk nu is, met ziekenhuizen die op omvallen staan, dan moet je alles uit de kast halen. Want je moet er rekening mee houden: dát is ons voorland.’

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Lege straten in het centrum van Amsterdam. ©ANP

2. Regionale aanpak 

Een andere beproefde strategie uit een buitenland is het beperken van het reizen tussen verschillende regio’s. Dat gebeurt nu in Duitsland: in zogenaamde ‘virushotspots’ mogen mensen niet meer dan 15 kilometer van hun woonplaats komen. Op die manier willen de Duitse autoriteiten voorkomen dat mensen massaal naar de skigebieden afreizen.

Ook een idee voor Nederland, nu ons beelden bereiken van volle stranden en een uitpuilende Vaalserberg?

Volgens een groep wetenschappers uit Wenen vormen ‘beperkingen van de individuele bewegingsvrijheid’ een uiterst effectief middel tegen covid. Daaronder rekenen ze een avondklok, een algeheel bevel om thuis te blijven, maar ook het ‘opdelen’ van de bevolking. De Oostenrijkers schrijven in een artikel in Nature Human Behaviour dat het reproductiegetal R door dit soort maatregelen met 0,08 tot 0,13 afneemt. Een behoorlijke afname, voor een getal dat schommelt rond de 1. De Weense wetenschappers onderzochten de effectiviteit van coronamaatregelen in 226 landen.

Ook een Duitse studie wees uit dat het kan lonen een land op te knippen in kleinere eenheden. De wetenschappers berekenden hoe lang er in de komende vijf jaar een lockdown nodig zou zijn in Duitsland, ervan uitgaande dat de pandemie onverminderd zou doorrazen. Als het verkeer tussen de regio’s afnam tot 1 procent, zou er in iedere regio gemiddeld 43 dagen een lockdown gelden. Als het verkeer tussen de regio’s onverminderd doorging, zou het land 468 dagen in lockdown zijn. ‘Wanneer grote landen verder worden opgedeeld, kan een sterke verkorting van de restrictieve maatregelen worden bereikt’, schrijven ze.

‘Dit is een hele goeie’, zegt ook Frits Rosendaal, hoogleraar klinische epidemiologie aan het LUMC. ‘Zeker nu er twee varianten van het virus rondgaan. Je wilt immers niet dat die besmettelijkere variant naar regio’s wordt gebracht waar hij nog niet is.’

3. Thuiswerkplicht

Even was het aantal woon-werkbewegingen even laag als in het voorjaar, maar nu de kerstvakantie voorbij is, blijken mensen weer volop naar hun werk te gaan. Volgens mobiliteitsdata van Google is het woon-werkverkeer met een derde afgenomen ten opzichte van het pre-coronatijdperk. Dat betekent dat twee derde van de werkenden zich nog altijd buitenshuis begeeft.

Niet verwonderlijk dus dat ook het werk een veelgenoemde bron is voor een coronabesmetting. Met 10 procent van de traceerbare besmettingen staat een werksituatie op de derde plaats, na huisgenoten en bezoekers thuis. ‘Het thuiswerken gebeurt niet maximaal’, zegt epidemioloog Rosendaal. ‘Misschien is dus ook hier dwang nodig. Laat er maar een thuiswerkinspectie komen. Voor mijn part krijgen de werkgevers boetes als ze hun personeel onnodig laten opdraven.’

Dat het allemaal nog strenger kan, is opnieuw te zien in het buitenland. Zo bracht de Spaanse regering het land vorig voorjaar in een ‘economische winterslaap’. Alleen wie een brief van zijn werkgever kon laten zien, waarin stond dat de persoon in kwestie een cruciaal beroep uitoefende, mocht op het hoogtepunt van de besmettingscurve nog buitenshuis werken. De politie controleerde streng.

4. Alleen kwetsbaren thuis

En als we het helemaal anders aanpakken, en alleen de kwetsbare groepen thuis laten blijven? Het is een idee dat wordt verkondigd door een groep academici die zich heeft verzameld onder de naam Herstel-NL. Zij bepleiten meer vrijheid voor het grootste deel van de bevolking, en ‘veilige zones’ voor ouderen en zieken.

Er zijn geen epidemiologen aangesloten bij die groep. ‘Het is niet mogelijk kwetsbare groepen af te zonderen’, zegt veldepidemioloog Amrish Baidjoe. ‘De kwetsbare mensen zitten verstrengeld in de maatschappij. Ze hebben gezinnen, familie. Als het al niet lukt de ouderen in de verpleeghuizen te beschermen, dan is dit helemaal niet haalbaar.’

Ook klinisch epidemioloog Frits Rosendaal is sceptisch. Want: ‘Waar leg je de grens? Ook mensen onder de 50 kunnen overlijden aan covid, of er flink ziek van worden. Als je het virus vrij laat rondgaan, ontstaan in die groep veel meer patiënten. Dit is, kortom, een illusoire gedachte.’