Hoe capsules met rijstmeel veldrijdster Betsema de das omdeden

In april stort de wereld van Denise Betsema (27) in. De veldrijdster krijgt te horen dat ze positief heeft gereageerd bij een controle. Met de hulp van een advocaat en een dopingexpert kan ze aantonen dat ze buiten haar schuld is ‘besmet’. Een wijze les: nooit meer voedingssupplementen.
Denise Betsema traint op de rollers in het schuurtje bij haar huis. ©KJP | Photography Klaas Jan van der Weij website : http://klaasjan.photography

Veldrijdster Denise Betsema is op vrijdagmiddag 5 april onderweg naar huis, op de veerboot tussen Den Helder en Texel, in het trotse bezit van twee nieuwe racefietsen die ze die dag heeft opgehaald bij haar Belgische ploeg, toen nog Marlux-Bingoal. Dan licht het schermpje van haar mobiele telefoon op. Het is een haar onbekend buitenlands nummer.

Ze neemt niet op. Je weet het maar niet nooit, je hoort te veel verhalen van oplichters. Bij het verlaten van de boot, checkt ze haar mail. Ze ziet een bericht van de internationale wielerfederatie UCI uit Lausanne, maar heeft geen tijd om het te openen. Vreemd, wel. Wat moet die van d’r?

Kort daarop, ze staat thuis voor de deur, gaat haar mobieltje weer af. Het is hetzelfde nummer, ze herkent nu het landennummer van Zwitserland. Dit keer drukt ze wel de ontvangsttoets in. Een functionaris, ze weet niet eens meer wie, doet de mededeling die haar wereld ondersteboven zet. 

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

De federatie, krijgt ze te horen, gaat over een uur bekend maken dat ze positief is getest op anabole steroïden. Ze is betrapt na de wereldbekerwedstrijd in Hoogerheide; maanden later zou ze horen dat het ook na een wedstrijd in Middelkerke, drie weken later, foute boel was geweest. Ze is met onmiddellijke ingang voorlopig geschorst, een uitsluiting van vier jaar dreigt.

Ze beseft meteen de impact. Het sprookjesverhaal van de jonge moeder van twee kinderen die vanuit het Waddeneiland in enkele maanden de podiumplaatsen in vooral Vlaamse velden aaneen rijgt en een lucratief profcontract verdiende, is uiteengespat. Ze weet hoe de buitenwacht zal reageren. Hier reed dus een bedrieger – het kon ook bijna niet anders, hè, zo snel zo goed.

‘Je denkt heel even: dit is een grap. Dan raak je in een soort shock. Ik heb mijn ploegbaas gebeld, mijn vriend, mijn ouders. Je zit vol ongeloof. Je voelt je machteloos. Er wordt simpelweg gezegd: dit is het resultaat, terwijl je er zelf van overtuigd bent dat je niets hebt gedaan. Maar je staat te boek als dopingzondaar. Het stempel is er. Je belazert de zaak.’

Onopzettelijk

Thuis in Den Burg staat een damesfiets met kinderzitje op een standaard voor de deur, de racefiets leunt op het terras achter tegen een muurtje. Zojuist trok een felle hagelbui over het eiland. Betsema (27) heeft er 75 kilometer training opzitten, achter de scooter. Ze probeert haar bestaan als prof weer op te pakken.

De UCI besloot haar uiteindelijk een halfjaar schorsing op te leggen, nadat onderzoek had uitgewezen dat ze de verboden stof onopzettelijk had binnengekregen. Een voedingssupplement, betrokken van een apotheker in België, bleek vervuild. Omdat ze al tien maanden op non-actief stond, kon ze meteen weer wedstrijden rijden. Ze wil graag haar verhaal doen, bij wijze van waarschuwing. Ze citeert een arts van de Belgische wielerbond: iedereen had Denise Betsema kunnen zijn.

Op het eiland ondervindt ze na haar schorsing naar eigen zeggen vooral steun, terwijl ze toch met het lood in de schoenen haar opwachting maakt, op het schoolplein, in de supermarkt, op het strand. ‘Dat was heel bijzonder. Ik werd alleen maar aangemoedigd. Kop op, Denise! We geloven in je, het komt goed.’ 

Er komen ook berichtjes van collega’s. Sterkte! Hou je taai! Anderen houden zich stil. ‘Dat deed toch ook wel pijn.’ Het gezinsleven houdt haar op de been. ‘Dat draaide gewoon door. De kinderen die thuiskomen met mooie en grappige verhalen, dat vormde een heel prettige afleiding.’

Ze is op de racefiets blijven trainen, in het vertrouwen dat ze kon terugkeren. ‘Het was ook om de frustratie te kunnen wegtrappen.’ Maar de crossfiets bleef lang in de schuur. ‘Dat was toch te confronterend.’ Naar wedstrijden heeft ze tot half december niet kunnen kijken.

Weerwoord

Na het ongeloof over de test, raapt ze zichzelf op: het is tijd om de krachten te bundelen voor een weerwoord. Met de hulp van de ploeg krijgt ze de beschikking over een Vlaamse advocaat, Johnny Maeschalk. Er wordt een dopingexpert ingeschakeld, Douwe de Boer, als biochemicus verbonden aan het Academisch Ziekenhuis van Maastricht. Wat zou er aan de hand kunnen zijn? Wat is er precies gevonden? ‘Het voelde als de omgekeerde wereld: bewijzen dat je onschuldig bent. Dat staat haaks op het normale strafrecht. Maar zo zijn nu eenmaal de regels.’

De zoektocht naar de oorzaak voert langs voeding en anticonceptie, maar uiteindelijk blijft maar een scenario over: de supplementen. Betsema gebruikt ze om bijvoorbeeld vitaminetekorten in de winter aan te vullen. ‘Alle collegasporters nemen ze. 1 procent tekort aan ijzer is al te veel. Je wil honderd procent fit zijn.’

In een laboratorium in Keulen, dat werkt met een certificaat van de wereldantidopingautoriteit, wordt in een supplement de vervuiling aangetroffen. Die zit in capsules die ze bij de Belgische apotheek had besteld; ze zitten er in het assortiment. Dat deed ze op aanraden van een Belgische arts die ze wel vaker raadpleegt als ze er koerst, ze kampt bijvoorbeeld geregeld met migraine. 

Dit supplement kreeg ze voorgeschreven tegen een structureel te lage bloedsuikerspiegel. Voor de wedstrijd in Hoogerheide slikte ze het voor eerst en gebruikte het tot aan het eind van het seizoen. Tot haar geluk kon ze nog een ongeopend potje opsturen – met een aangebroken verpakking kan altijd nog geknoeid zijn.

De contaminatie blijkt te bestaan uit DHEA, dehydro-epiandrosteron, een steroïde-hormoon dat als voorloper kan dienen van testosteron. Van de 50 milligram aan werkzame stof tegen de lage bloedspiegel die in één capsule zit – de rest bestaat uit rijstmeel – is 0,37 procent DHEA. Dopingexpert De Boer vindt dat voor een besmetting in een apotheek bereid product een ‘behoorlijke hoeveelheid’. Volgens hem zijn er twee manieren waarop DHEA in het supplement heeft kunnen belanden: door vervuiling van de aangeleverde grondstof of tijdens de bereiding in de apotheek, waarbij mogelijk in de machines restanten van andere producten met DHEA zijn achtergebleven.

Voor verbetering van een sportprestatie is volgens hem de aangetroffen hoeveelheid verwaarloosbaar. ‘Bij orale inname wordt in de lever 90 procent van de stof afgebroken.’ Hij noemt het product wel ‘een zeer ongebruikelijk supplement’. ‘Het is niet iets dat je zomaar ergens standaard kunt bestellen. Denise had er een recept voor nodig.’

Betsema: ‘Toen dat resultaat in december binnenkwam, was dat een opluchting. Ik wist nu waar het vandaan kwam. Maar ik baalde ook: ook al zijn er bij mij geen abnormale hormoonwaardes aangetroffen, ik had iets binnengekregen wat niet in mijn lichaam thuishoorde.’ 

Denise Betsema. ©BELGA

Ze is ook bitter: de arts had haar verzekerd dat de apotheker aan alle kwaliteitseisen voldeed en over de benodigde certificaten beschikte. Heeft ze niet de schijn tegen, door zo ver van huis een bestelling te doen? ‘Het bleek een verkeerde keuze. Er is daar iets misgegaan. Ik neem hem wel iets kwalijk, ja. Ik ben er juist naar toegegaan omdat ik dacht dat het dik in orde was.’ Veel meer details, over bijvoorbeeld het precieze product, wil ze niet prijsgeven: juridische stappen worden nog overwogen.

De Nederlandse dopingautoriteit waarschuwt nadrukkelijk voor de risico’s van supplementen. Fabrikanten kunnen willens en wetens verboden stoffen toevoegen om de werking van het product te stimuleren. Bij de bereiding kan per ongeluk besmetting optreden. Jaarlijks doet zich een handvol overtredingen als gevolg van het gebruik van supplementen voor. Op de site van de dopingautoriteit staat een lijst met 319 producten waarvan mag worden aangenomen dat ze veilig zijn – partijen zijn gecontroleerd op verboden stoffen.

Betsema was niet op de hoogte van die lijst. Dit is haar verklaring: ‘Het is allemaal heel snel gegaan met mijn sportcarrière. Ik kwam als prof binnen in een wereld die je niet goed kent en moet je ineens, midden in een druk seizoen, allerlei beslissingen nemen. Dan mag je toch leunen op het advies van een arts? Het is niet bij me opgekomen zelf alles eens grondig te gaan onderzoeken. Ik ben nooit geattendeerd op die lijst van de dopingautoriteit. Het is een keiharde les geweest.’

De Koninklijke Nederlandsche Wielren Unie voelt zich in elk geval niet aangesproken. Volgens algemeen directeur Thorwald Veneberg organiseert de bond geregeld bijeenkomsten waarop alle talenten voorlichting krijgen over de gevaren van supplementen. ‘Die mogelijkheid heeft Denise niet gebruikt.’

Smet

Ze heeft vrede met de zes maanden schorsing. Normaal gesproken mondt onopzettelijk dopinggebruik uit in twee jaar schorsing, maar de vaststelling dat ze niet nalatig is geweest en vervolgens in de procedure juist heeft gehandeld, leidde tot een mildere straf. Dat collega’s als Amerikaanse Katie Compton en de Luxemburgse Christine Majerus zich schamper uitlieten over de sanctie (Compton: ‘Bullshit’) deerde haar niet. ‘Zij zijn zelf ooit akkoord gegaan met de reglementen van de UCI. Dan mag je er toch vanuit gaan dat die integer heeft gehandeld.’

Ze rijdt weer wedstrijden. ‘Het kan zijn dat ik voor anderen altijd een smet zal dragen. Het is niet iets waar ik me druk over maak. Mensen die in mij geloven, daar heb ik wat aan. Ik heb een straf gehad en kijk vanaf nu vooral vooruit. Ik hoop dat anderen dat ook doen.’

Is er dan toch niet iets dat ze zichzelf verwijt? ‘Terugkijkend is het altijd makkelijk om te oordelen. Dat doe ik eigenlijk nooit. Ben ik naïef geweest? Nee, dat ik het supplement bij een apotheek haalde, was toen een weloverwogen beslissing. Zuiverder kon ik het niet krijgen, dacht ik. Ik kocht niet iets zomaar op de hoek van de straat.’

Ze heeft al wel conclusies getrokken. ‘De hele kwestie heeft me super-alert gemaakt. Ik slik voorlopig helemaal niks meer. Ik twijfel nu aan alles, ik ben doodsbang geworden voor die supplementen. Gezond eten, goed trainen, goed slapen, dat moet het voortaan maar zijn.’