Hoe breng ik mijn autistische zoon een leugentje om bestwil bij?

de opvoedvraag

Hoe leg je een 8-jarige jongen met autisme uit dat liegen soms handig is? 'Dikke mensen noemt hij dik', verzucht een vader.
┬ęTRBEELD

Alle kinderen zitten met het dilemma eerlijkheid versus sociale wenselijkheid, snapt vader. "Maar bij kinderen met autisme is het bijkomende probleem dat je heel duidelijk moet uitleggen wat de regel is. Het zijn allemaal dingen die hij niet door schade en schande anders leert brengen. Wanneer is liegen gewenst en wanneer juist onacceptabel? Want het is voor hem allebei liegen."

Voor kinderen met autisme is het heel moeilijk om niet vanuit zichzelf te redeneren, weet Carolien Rieffe. "Dat is precies waarom ze die diagnose hebben. Ze begrijpen niet makkelijk het perspectief van de ander."

De Leidse hoogleraar ontwikkelingspsychologie onderzocht het empatisch vermogen van kinderen met autisme. Het is een misverstand dat ze niet geraakt kunnen worden door gevoelens van anderen. "Soms worden ze er juist door overspoeld", zegt Rieffe. Verschil is dat kinderen met autisme minder goed begrijpen waaróm de ander verdriet heeft, en daardoor ook niet goed weten hoe ze moeten reageren." Als iemand huilt is het wel duidelijk, maar hoe bedenk je van te voren dat iets vervelend kan overkomen, dat iets kwetsend kan zijn? Je bent er niet met het aanleren van regels. Een ervaring kunnen ze een volgend keer niet automatisch weer toepassen, omdat de situatie steeds anders is."

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Rieffe ontdekte dat er een verschil is tussen jongens en meisjes met autisme. Meisjes hebben relatief goede sociale vaardigheden. "Waarschijnlijk hebben ze de sociale regels beter geleerd, omdat daar van jongsaf een sterker beroep op is gedaan." Dat geeft aan dat ook kinderen met autisme sociaal gewenst gedrag kunnen aanleren. Maar het kost ze veel energie, zegt Rieffe. "Waar de meeste kinderen dat vanzelf kopiëren, impliciet oppikken, zal deze vader het vaker moeten benoemen. Dat kost tijd en moeite."

Biopsycholoog en therapeut Martine Delfos publiceerde veel over autisme. Ze ziet het niet als een stoornis, maar meer als een atypische ontwikkeling. "Deze kinderen starten met het cognitieve in plaats van het sociale deel. Dus wat een ouder normaal doet als de kinderen heel jong zijn, moet hij nu op latere leeftijd doen: uitleggen, voordoen. Als ze eenmaal acht zijn gaan we ervan uit dat ze alles al snappen. Jij bent al zo slim, dat moet je toch weten."

Een cliënt van in de twintig vroeg haar eens: 'Hoe lang duurt douchen?' Hij had altijd veel moeite ergens op tijd te komen. Delfos: "Tja, tot je klaar bent. Maar wat is klaar? Zoals je een klein kind uitlegt: eerst je gezicht wassen, ook achter je oren, armen, benen, de rest van je lijf. Klaar! Misschien hebben zijn ouders het deze jongen ook wel voorgedaan toen hij klein was, maar misschien was hij toen met heel andere dingen bezig. Misschien stond hij wel naar de stralen te kijken: waarom vallen die niet allemaal recht naar beneden?"

Volgens Carolien Rieffe kan een kind met autisme bepaalde sociale skills leren, als hij cognitief gewoon kan meekomen. "Ook hij is gevoelig voor complimenten. Ook hij vindt het niet leuk om te horen dat iets stom is. Een kind met autisme kan prima onderscheiden of iets positief is of negatief." Laat het kind zelf actief meedenken, maak het heel concreet, zegt ze. Wat zijn aardige dingen om te zeggen? Dat hij van lego houdt bijvoorbeeld. Dan hoeft hij niet te zeggen dat hij dat bouwpakket al heeft. Als een kind een cadeautje krijgt, zou deze vader de nadruk kunnen leggen op het aardige gebaar, of dat het mooi is ingepakt. "Het handigste is om negatieve dingen helemaal niet hardop te zeggen. Als hij iets niet leuk vindt, zegt hij dat gewoon later tegen zijn vader, als ze alleen zijn."

Dat is geen liegen, vindt Rieffe. "In Nederland staan we ons erop voor dat we alles gewoon tegen elkaar kunnen zeggen, maar hoe zinvol is dat? In andere werelddelen ligt de nadruk meer op een goede relatie of respect voor ouders. Daar gaat het collectief voor het persoonlijk belang. Het is maar net hoe je een kind wilt opvoeden. Een negatief oordeel hoef je niet te geven."

Eerlijk zijn is goed, zegt Martine Delfos. "Ik zou niet graag zien dat mensen met autisme die zuiverheid verliezen. Maar soms is het niet nodig iets te zeggen, omdat mensen vaak zelf al wel weten dat ze iets te dik zijn. Een opmerking moet ook fijn zijn om naar te luisteren."

Cadeautje

Verras je familie of vrienden met hun eigen persoonlijke nieuwssite, gebaseerd op een selectie van hun favoriete onderwerpen. Bekijk hier een voorbeeld van de uitnodiging.