Het Verschil, deel 7. Heeft de brexit Europa weer populair gemaakt?

Sinds de brexit weten Europeanen beter dan ooit hoeveel de Europese Unie betekent voor hun land. Maar over hoeveel Europa wenselijk is, lopen de meningen uiteen.
Meer of minder Europa? Daarover lopen de meningen bij de politieke partijen uiteen. Onze premier Charles Michel, de Britse premier Theresa May en Frans president Emmanuel Macron lijken het alvast wel eens ©EPA

Meer of minder Europa?

De Vlaamse partijen pakken voor de Europese verkiezingen uit met grof geschut. Onder de lijsttrekkers een zetelend en gewezen minister-president en een gewezen premier. Betekent dit dat we meer of minder Europa krijgen? N-VA en Vlaams Belang zijn de meest eurokritische partijen. Zij waarschuwen dat Europa geen 'superstaat' mag worden.

Geert Bourgeois (N-VA): "Wij willen niet méér Europa, wij willen vooral een beter Europa. Ons criterium is de vraag wanneer het een meerwaarde biedt om samen te werken. Als dat niet zo is, willen wij die bevoegdheid op het niveau van de lidstaat houden, of in ons geval op deelstaatniveau."

Kris Peeters (CD&V): "Er zijn partijen die minder Europa willen en er zijn er die meer Europa willen. Wij willen méér Europa. Een sterker Europa, zowel op sociaal als politiek vlak, is geen optie maar een must."

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Guy Verhofstadt (Open Vld): "Méér Europa. De Europeanen zitten in een zwakke positie in een wereld die gedomineerd wordt door Indiërs, Chinezen, Russen en Amerikanen. De tegenstanders van Europa durven sinds de brexit niet meer te zeggen dat ze tegen Europa zijn. Neen, neen, zeggen ze nu, we willen vooral een 'ander Europa', een 'Europa van de natiestaten'. Maar dat is net het Europa van vandaag, want de Europese Raad is de raad van de natiestaten. Op sommige vlakken mag het ook wat minder Europa zijn. Wij hebben geen Europese Commissie nodig van 28 commissarissen. We zouden beter een echte Europese regering hebben, die maar uit 12 of 15 leden bestaat."

Wie onderhandelt verdragen?

Moeten internationale verdragen in de toekomst dan meer vanuit Europa of meer vanuit de afzonderlijke landen afgesloten worden? De Britten rekenen erop dat zij in hun eentje minstens even goede akkoorden kunnen sluiten als in Europees verband. Enkel Vlaams Belang gelooft dat zoiets te verkiezen valt. CD&V, Open Vld, sp.a, Groen en N-VA geloven het meest in multilaterale afspraken via Europa.

Geert Bourgeois: "Europa is onze hefboom in de wereld voor handelsverdragen. Dat is trouwens al sinds 1 januari 1958 een bevoegdheid van Europa. We moeten daar ook realistisch in zijn: zelfs grote lidstaten zoals Duitsland en Frankrijk zijn niet bij machte om afzonderlijk akkoorden te onderhandelen met India, China of de Verenigde Staten. We hebben daar Europa voor nodig."

Guy Verhofstadt: "Uiteraard multilateraal, want anders werkt het niet."

Macht bij lidstaten of parlement?

Het zwaartepunt van de Europese politiek ligt bij de Europese Raad. Dat is de vergadering van alle Europese staatsleiders. Als Theresa May voor haar brexit een akkoord moet bereiken, dan moet ze daar zijn. Eén van de kernvragen is daarom of het Europees Parlement meer macht moet krijgen, of dat de macht bij die lidstaten moet blijven.

Geert Bourgeois: "Ik wil niet naar een Verenigde Staten van Europa, waarbij de mening van de lidstaten wordt uitgeschakeld. Wij willen het sociaal-economische en fiscale beleid niet overhevelen. Dan mogen we in eigen land straks alleen nog beslissen waar we een rotonde of een fietspad aanleggen. Dan ga je pas brexits krijgen! Het Europees Parlement heeft trouwens een grotere impact dan klassieke parlementen, omdat er geen traditionele meerderheid en oppositie zijn. Wie netwerkt en een goed dossier heeft, die kan erin slagen om iets te realiseren, ongeacht tot welke fractie je behoort."

Guy Verhofstadt: "Als er iéts niet werkt vandaag is het de Europese Raad van regeringsleiders! Als er vandaag geen oplossingen zijn voor de migratiecrisis, of als er morgen geen oplossing is voor een nieuwe financiële crisis, dan komt dat omdat alle beslissingen in de Raad van regeringsleiders met unanimiteit genomen moeten worden. En die unanimiteit is er bijna nooit. De Europese Commissie zou een Europese regering moeten worden, die verantwoording aflegt aan het Europees Parlement, dat de burgers vertegenwoordigt, en aan een soort Europese Senaat, die de lidstaten vertegenwoordigt."

Kris Peeters: "We moeten opletten dat we niet te veel tijd verliezen met debatten over de instellingen. Wij hebben daar in België ervaring mee, na de tientallen jaren discussie over staatshervormingen. Europa draait om de Europeanen en niet om de instellingen. Je moet de lidstaten ook respecteren, want anders gaat het Europese project kapseizen. Volgens mij moeten we wel een sterkere rol voor de nationale en regionale parlementen in de Europese besluitvorming voorzien. Europa is in de eerste plaats een compromisinstelling. Dat vraagt veel tijd en energie. En ook wat geduld. Maar dat is de enige manier waarop we er kunnen geraken. We moeten wel bekijken of we de consensusregel kunnen herzien."

Europese defensie?

Nu de paraplu van de Verenigde Staten onder Trump alsmaar meer gaten begint te vertonen, wordt de vraag of er een Europese defensiepolitiek moet komen vaker gesteld.

Sp.a, Groen, Vlaams Belang en N-VA vinden van niet. Al houdt lijsttrekker Geert Bourgeois de deur wel open.

Geert Bourgeois: "Wij zijn voor een Europese defensiegemeenschap, met op termijn een Europees leger. Maar dat is niet voor vandaag. We moeten meer inspanningen leveren voor defensie. We zitten ver af van de 2% van het bnp die we zouden moeten besteden."

CD&V en Open Vld zijn uitgesproken voorstander.

Guy Verhofstadt: "Natuurlijk moeten we een Europese defensie hebben. De huidige defensiebudgetten zijn de grootste verspilling ooit. Wij hebben twee miljoen soldaten in Europa. Dat is meer dan welk ander land ook. We geven ongeveer 50% uit van wat de Amerikanen aan defensie spenderen, maar drie keer zoveel als de Russen. Maar als die Russen onze kant opkomen, ben ik niet zeker of we in staat zijn om hen tegen te houden. Een Europees leger was trouwens al een idee van de grondleggers van Europa in 1953."

Kris Peeters: "Het nationaal denken moet meer omgezet worden in een Europees denken. Op lange termijn moet er een Europese defensie tot stand komen. Maar dat steeds binnen NAVO-verband. Ook hier moeten we stap voor stap gaan. We gaan in de goede richting. Op korte termijn moeten we vooral meer samenwerken."

Defensie-uitgaven laten stijgen?

Betekent dit dat de uitgaven voor defensie in eigen land moeten stijgen? N-VA, Open Vld en CD&V zeggen 'ja'.

Geert Bourgeois: "Dat moet een groeipad zijn. Je zal dat niet in een knip kunnen oplossen, want iedereen weet hoe de federale begroting eraan toe is. We moeten naar die 2% van ons bnp. Heel Europa leunt vandaag voor zijn defensie op de Verenigde Staten."

Kris Peeters: "Ons strategisch plan gaat uit van een toename. Wij moeten onze verantwoordelijkheid nemen in NAVO-verband en op Europees niveau. En goed samenwerken met onze Europese partners. In het verleden is er veel bespaard op defensie, maar men beseft nu dat dit niet langer kan. Je moet echter niet alleen defensie bekijken, ook ontwikkelingssamenwerking speelt in dat internationale verband een belangrijke rol."

Groen en sp.a vinden dat het budget vooral moet stijgen omdat het Belgisch leger volgens hen op zijn tandvlees zit door de besparingen. Maar zij wijzen wel miljardenaankopen zoals die van de F-35 af, die ze megalomaan noemen.

Onafhankelijk Vlaanderen?

Gaan we naar een Europa van de regio's of een Europa van lidstaten? Welke partijen zijn vandaag nog voor een 'onafhankelijke republiek Vlaanderen', zoals het in artikel 1 van de N-VA-statuten staat?

Zowel N-VA als Vlaams Belang zegt voorstander van een onafhankelijk Vlaanderen te zijn.

Geert Bourgeois: "Ook Europees zie ik dat het alsmaar moeilijker wordt om met één stem te spreken. Wallonië heeft een andere visie op handelsakkoorden. En ook Brussel gaat regelmatig dwarsliggen. Die grens tussen noordelijk en zuidelijk Europa loopt dwars door België. Het is nooit goed voor de Walen. Wereldhandel vinden zij slecht, dat vinden zij nefast. Vlaanderen moet op termijn een eigen stem hebben in Europa. Onafhankelijkheid is echter een negentiende-eeuws begrip. Wij gaan voor confederalisme."

CD&V, Open Vld, Groen en sp.a wijzen een onafhankelijk Vlaanderen af. Zij willen in een Belgisch verband blijven werken.

Kris Peeters: "Het zwaartepunt moet bij de regio's liggen, zoals bij de zesde staatshervorming beslist werd. Maar de onafhankelijkheid van Vlaanderen heeft voor de Vlamingen geen tot onvoldoende toegevoegde waarde. Als je kijkt in welke wereld we nu leven, met een geglobaliseerde en gedigitaliseerde economie, dan is een onafhankelijk Vlaanderen niet aan de orde. En er is bovendien geen draagvlak voor."

Guy Verhofstadt: "Een onafhankelijk Vlaanderen betekent nog meer verdeeldheid in Europa. Wat niet wil zeggen dat de regio's hun rol niet kunnen spelen. We hebben in Europa een raad van regio's en een raad van steden. Die spelen een belangrijke rol."

Herfederaliseren van bevoegdheden?

Met het klimaatdebat en de discussies over de geluidsnormen rond Zaventem, ligt de vraag op tafel of sommige bevoegdheden niet beter terug van het regionale naar het federale Belgische niveau zouden verhuizen.

Voor Groen, sp.a en Open Vld kan dat.

Guy Verhofstadt: "Er zijn zeker voorbeelden te geven waarbij dat efficiënter is. Ik ben in dat verband ook voor een Europese federale kieskring."

N-VA, CD&V en Vlaams Belang wijzen het herfederaliseren van bevoegdheden af.

Kris Peeters: "Herfederaliseren is niet aan de orde. Er zijn discussies zoals Zaventem, energie of buitenlandse handel. Je lost een probleem zoals Zaventem niet op door het te herfederaliseren. Belangrijk is om van het moment gebruik te maken, nu alle regeringen in dit land regeerakkoorden gaan uitwerken, om een akkoord te maken - zowel federaal als bij de regio's - dat dan over de hele lijn kan doorgetrokken worden. Zodat een globale oplossing tot stand komt en gebetonneerd is in de regeerakkoorden."

Geert Bourgeois: "Herfederaliseren absoluut niet! Herinner u de tijd dat een Franstalige minister verantwoordelijk was voor het Nederlandstalige onderwijs. Herinner u de grote wafelijzerpolitiek die er was voor openbare werken. Degenen die staan te schreeuwen dat het allemaal beter zou gaan op federaal vlak, die weten niet hoe sterk de blokkeringsmechanismen daar zijn."

De visie van Slangen

Noël Slangen. ©Joel Hoylaerts

Het debat over of Europa een samenwerkingsverband tussen lidstaten moet zijn, of moet uitgroeien tot een soort van Verenigde Staten van Europa, zal nog generaties aanslepen. Ook hier speelt weer de tegenstelling tussen de nostalgici, die vinden dat we de zekerheid, geborgenheid en geslotenheid van het verleden moeten herstellen, en de utopisten die niets liever dan verandering willen en alles door een optimistische wereldbril bekijken.

Na de verkiezingen krijgen we alvast op één vlak een ander Europa, vertelde Europaspecialist Jelle Frencken van de VTM-nieuwsdienst mij: “De twee grote blokken, de christendemocraten en de socialisten, zullen naar alle verwachting krimpen, terwijl een aantal andere fracties, waaronder de populisten, zullen groeien. Dat betekent dat men voor het eerst een soort van coalitie zal moeten vormen.” Het wordt volgens hem ook uitkijken bij welke fractie N-VA zich aansluit. Waar ze in eigen land tot de eurokritische stroming behoort, is ze in de fractie waarin ze nu zit zowat het meest pro-Europees.

Het Europees Parlement moet intussen leven met zijn beperkt mandaat. De regeringsleiders in de Europese Raad nemen de belangrijke beslissingen en de Europese Commissie organiseert het belangrijkste wetgevende werk. Iedereen kijkt daarom met veel belangstelling naar wie de vrijkomende topposities gaat invullen, waaronder die van Donald Tusk en Jean-Claude Juncker. “Die aanduiding gaat veel bepalen”, zegt Jelle Frencken. “De fracties nemen deel aan de verkiezingen met zogenaamde ‘spitzenkandidaten’, die het gezicht van de fractie zijn en kandidaat voor de functie van voorzitter van de Europese Commissie. Maar de regeringsleiders zijn geen fans van dit systeem en hoeven het niet te volgen.”

Nu de Europese instellingen de wind mee hebben, is het ook tijd om aan de reputatie te werken. Europa zorgt voor grensverleggend wetgevend werk op het vlak van digitalisering, migratie en handel. Eén wet keurden ze helaas niet goed, namelijk degene die meer transparantie wilde scheppen in de vergoedingen van de Europarlementsleden.