Het is oorlog in de Republikeinse Partij: ‘Echt verontrustend’

Het is oorlog in de Republikeinse Partij in de Verenigde Staten. Partijleider Mitch McConnell wil van Donald Trump af, de oud-president haalt de fractieleider door het slijk. Ondertussen gedijt het extremisme.
Jarenlang liepen hun agenda’s synchroon, maar het is nu uit tussen McConnell en Trump. ©REUTERS

Mitch McConnell, de Republikeinse fractievoorzitter in de Amerikaanse Senaat, is een ‘stugge, norse en nooit glimlachende politieke oplichter’ zonder persoonlijkheid. Politiek inzicht, vaardigheden of wijsheid heeft hij ook al niet. Dat is de vinnige boodschap van oud-president Trump, uitgebracht nadat McConnell hem verantwoordelijk had gehouden voor het geweld in en rond het Capitool op 6 januari. Met McConnell aan het roer, zullen Republikeinen ‘niet meer winnen’, stelt Trump.

Law and order

Nu de Republikeinen hun macht in Washington zijn verloren, is een verbale burgeroorlog uitgebroken in de partij. De inzet: wat het betekent om Republikein te zijn? Sta je voor traditioneel conservatieve ideeën over een kleine overheid en law and order, of steun je koste wat kost de laatste Republikeinse president, ook als hij leugens vertelt en de boel zo opstookt dat geweld wordt gebruikt?

De scheur is zo diep dat de groep die conservatieve politiek belangrijker vindt dan Trump heeft overwogen een eigen partij op te richten. Het idee is al afgeschoten als onhaalbaar door onder andere Liz Cheney, een prominente anti-Trump-Republikein en dochter van voormalig vicepresident Dick. Trump zelf zou ook denken over een eigen ‘patriottenpartij’.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Zijn greep is verslapt. In zijn tweede afzettingsprocedure keerden meer Republikeinen dan ooit zich tegen hem. Partijleider McConnell probeert Trump te lozen. McConnell heeft jaren meegelift op zijn succes, onder meer omdat Trump conservatieve rechters benoemde. Maar hij is het zat nu de partij de meerderheid in de Senaat verloor, Trump leugens over de verkiezingsuitslag zo groot maakte dat radicale aanhangers het Capitool bestormden, en rijke donateurs vertrokken.

©AFP

McConnell stemde om juridische redenen tegen impeachment – en voorkwam zo handig dat hij Trumpfans op de kast joeg – maar oordeelde daarna alsnog keihard. Hij suggereerde dat Trump strafrechtelijk vervolgd kan worden. In The Wall Street Journal liet hij weten dat hij zich voortaan zal verzetten tegen pro-Trump kandidaten, als hun provocatieve stijl tot verlies dreigt te leiden.

Tegelijk is Trump ook de man die afgelopen november meer stemmen trok dan elke andere zittende president in de geschiedenis van de VS. De meeste Republikeinse kiezers, 81 procent, geven hem nog altijd een positieve beoordeling, bleek uit een peiling van Politico. Ook belangrijke figuren uit de partijtop blijven hem trouw. Senator Lindsey Graham en Kevin McCarthy, fractievoorzitter in het Huis van Afgevaardigden, trokken naar zijn resort aan het strand om te overleggen. ‘Trump-plus’, zei Graham tegen Fox News, ‘is de weg terug’ voor de partij.

Hij vroeg zich juist af of McConnell nog wel bij de Republikeinen hoort. Een van de senatoren die stemde voor Trumps veroordeling, Richard Burr, zou volgend jaar weleens verslagen kunnen worden door schoondochter Lara Trump, voorspelde Graham. “Ik denk dat zij staat voor de toekomst van de Republikeinse Partij.”

Berisping

Ook veel lokale afdelingen scharen zich volmondig achter Trump. Al twaalf Congresleden die vóór impeachment hebben gestemd, kregen te maken met een officiële berisping van hun afdeling. “We hebben hem daar niet heengestuurd om met zijn geweten te stemmen,” klaagde de voorzitter van de Republikeinse Partij in Washington County, Pennsylvania, over senator Pat Toomey uit die staat. Toomey stemde voor veroordeling. Hij had Trump moeten steunen, was de boodschap van deze Dave Bell.

Zo’n officiële berisping kwam er niet voor Marjorie Taylor-Green, een door Trump geholpen complotdenker die het Congres haalde en steun geuit bleek te hebben voor moord op politieke tegenstanders. The Grand Old Party is een partij geworden, waarschuwde conservatief commentator Charlie Sykes, die ‘bereid is zich neer te leggen bij opruiing, geweld, extremisme en antidemocratisch autoritarisme’.

Daniel Cox, opiniepeiler van het conservatieve American Enterprise Institute, bespeurt antidemocratische sentimenten onder Republikeinse kiezers. Het is ‘echt verontrustend’, vindt Cox, dat een aanzienlijk deel zegt dat geweld soms geoorloofd is om politieke doelen te bereiken. Een meerderheid van 56 procent zei het eens te zijn met de stelling dat ‘de traditionele Amerikaanse manier van leven zo snel verdwijnt dat we mogelijk geweld moeten gebruiken om hem te redden’.

Feitenvrije politiek

De strijd over de positie van Trump mist de kern van de zaak, denkt hij. Trump maakte nationale kwesties van strijd over culturele onderwerpen – een sporter die weigert op te staan voor het volkslied uit protest tegen politiegeweld tegen zwarte burgers, bijvoorbeeld. De woede daarover gebruikte Trump vervolgens in zijn voordeel.

Senatoren als Ted Cruz en Josh Hawley, genoemd als toekomstige presidentskandidaten, bieden nu hetzelfde: feitenvrije Republikeinse politiek die niet over oplossingen gaat, maar over verzet tegen culturele veranderingen. Cox: “Krijgt Trump een rol of niet, dat is helaas de discussie over de toekomst van de Republikeinse Partij geworden. Maar er zijn genoeg Republikeinen die bereid zijn het over te nemen en in zijn voetsporen te treden.”