Gezinsgeweld in doodgewone buurten: 'Als kind wist ik niet beter'

Nog steeds blijft kindermishandeling vaak verborgen. In het boek ‘De Omstanders’ gaat Jorien Meerdink (60) - in haar jeugd ook mishandeld - op zoek naar de vraag waarom. ,,In hechte buurtjes wordt over misstanden gezwegen.’’
©Marco Okhuizen

Op het eerste gezicht lijkt de plek waar Jorien Meerdink in de jaren 60 opgroeit perfect. Een blakende nieuwbouwwijk, met twintig doorzonwoningen, in het groene Zuid-Hollandse dorp Delfgauw. Huizen met vier slaapkamers, grote tuinen en intellectuele buren. In alle huizen wonen ingenieurs van de Delftse Technische Hogeschool (later TU) en hun gezinnen.

Jorien Meerdink: ,,Geen opa's en oma's om een oogje in het zeil te houden.'' ©Marco Okhuizen

Op het tweede gezicht is het een poel van ellende. Vanaf haar prilste jeugd wordt ze door haar ouders stelselmatig verwaarloosd en mishandeld. Haar moeder is verslaafd aan alcohol, haar vader een sadist die haar een kopstoot geeft als ze de aardappelen niet snel genoeg doorgeeft. Diezelfde vader stelt haar op bizarre manieren op de proef. Als ze 6 jaar is, dropt hij haar zomaar ergens op haar fiets 'om zich te leren oriënteren'.

Dat ze niet de enige is waar het thuis helemaal mis zit, ontdekt historica en jeugdzorg-deskundige Jorien Meerdink pas als ze voor 'De Omstanders' mensen uit haar vroegere wijk interviewt. Dan komt ze erachter dat zelfs haar beste vriendin Eva uit een zeer gewelddadig gezin komt. Meerdink vraagt zich in het boek over haar leven en buurt af: waarom heeft Eva zelfs mij nooit in vertrouwen genomen?

,,Dat is heel moeilijk maar misschien had het ermee te maken dat het voor ons zo 'doodgewoon' was dat we het niet benoemden. We waren onze driftige vaders en toekijkende moeders gewend geraakt. 'Het was zoals het was', zoiets.''

U had door uw ouders een vreselijke jeugd. Haatte u ze?
,,Als kind wist ik niet beter en had ik ze natuurlijk nodig. Als volwassene ontdekte ik dat ze zelf ook slachtoffer waren van hun verleden. Zo zat mijn vader een tijd in een Jappenkamp en had mijn moeder een incestueuze relatie. Dat maakt niks goed, maar het verklaart wel wat.''

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

U kwam er door uw research achter dat niet alleen u en Eva de dupe waren, maar ook anderen. Wat was er mis met dit buurtje?
,,Onze vaders waren vaak verre van empathisch, zeer op zichzelf gericht. Onze moeders gefrustreerd in hun eigen ambities. En: ze waren losgerukt van hun families. Er waren geen opa's en oma's om een oogje in het zeil te houden. Toch denk ik niet dat deze wijk op zichzelf staat. Buurten zijn besloten gemeenschappen, net als kerken en sportverenigingen, en dus plekken waar misstanden gemakkelijk kunnen worden toegedekt en verzwegen. Het zou me niet verbazen als dit soort verhalen in de toekomst vaker naar buiten komt.''

Greep niemand in de buurt in, omdat geweld 'normaal' was?
,,Dat was zeker een van de redenen. Sommige buren zeiden later tegen me: bij ons thuis was het nog erger. Maar er zijn ook andere verklaringen. Mensen zijn in het algemeen terughoudend met het melden van misstanden bij de buren. Ze zijn bang dat ze de orde verstoren, dat ze erop aan worden gekeken. En er is sprake van het 'omstander-effect'. Mensen denken: o, die ander grijpt wel in.''

Kindermishandeling wordt vaak aan kansarme gezinnen gelinkt. Uit uw boek blijkt dat het anders zit.
,,Het komt overal voor. En hoogopgeleide ouders zijn geraffineerder in het verhullen ervan. Toen ik op mijn 9de in het ziekenhuis werd opgenomen en er vermoedens van kindermishandeling kwamen, verspreidde mijn moeder verhalen dat ik een fantast was en dat werkte. Buren namen me niet meer serieus.''

Een van de mannen zegt dat de moeders 'medeplichtig' waren omdat ze het geweld niet tegenhielden. Bent u het daarmee eens?
,,Alle mensen die ervan weten en niets doen, zijn medeschuldig aan het in stand houden. Mijn oproep is dan ook: kom alsjeblieft in actie als je een 'niet-pluis-gevoel' bij een kind hebt. Iedereen kan hét verschil maken.''

Na uw jeugd besloot u uw ouders nooit meer te zien. Dat moet moeilijk zijn geweest.
,,Mensen zeggen vaak 'maar het zijn toch je ouders'. Alsof ouders een soort eigendomsrecht op hun kinderen hebben en, nee, zo is het niet. Ik ben met 16 uit huis gegaan, ben getrouwd, heb twee kinderen gekregen en heb voor de rust en veiligheid van mijn gezin gekozen. Ik weet dat ik daar goed aan heb gedaan, maar moeilijk was het wel. Inmiddels zijn mijn ouders overleden.''

Wat voor impact heeft uw jeugd op uw leven gehad?
,,Ik heb me er zo'n dertig jaar verre van gehouden. Ik had een goede carrière, fijn gezinsleven, zag mezelf als iemand die er 'bovenop' was gekomen. Het kantelpunt kwam toen ik zo'n tien jaar geleden een auto-ongeluk had, last kreeg van een whiplash, mijn bedrijf stil lag en ik scheidde. Toen ben ik pas in het verleden gedoken. Ik ben er anders door geworden. Een completer mens, denk ik. Met meer emoties. Ook bijzonder: ik werk al heel lang in de jeugdzorg en nóóit heb ik een verband gelegd met mijn eigen verleden, tót het boek geschreven was. Gek hé? Dat ik het één scheidde van het ander.''

De overheid lanceerde recent een nieuwe campagne tegen kindermishandeling. Heeft zoiets zin?
,,Ik geloof maar in één aanpak: met kinderen praten. Had iemand dat maar met mij gedaan. Gewoon gevraagd: hoe gaat het met je? Het zou goed zijn als leerlingen op de basis- en middelbare school een paar keer een gesprek hebben met een vertrouwenspersoon. Dat zo'n moment net zo normaal wordt als het meten en wegen bij het consultatiebureau.''

Morgen vindt, n.a.v. dit boek, in het Conservatorium van Amsterdam het symposium 'Huiselijk geweld en kindermishandeling' plaats. Aanmelden via de website jorienmeerdink.nl