Geheimzinnigheid belemmert zicht op broederschap

Interview Lorenzo Vidino
Lorenzo Vidino ┬ęCorbis via Getty Images

Behoort de islamitische jongerenorganisatie Femyso tot het netwerk van de Moslimbroederschap? Lorenzo Vidino, kenner van de Europese vertakkingen van de Broederschap, kent geen twijfel. 'Femyso is altijd het oefenterrein geweest van jonge, veelbelovende activisten uit het Broederschapmilieu. Je krijgt een paar jaar workshops, je bekwaamt je in activisme. Het is een opstapje.'

Vidino bestudeert de Moslimbroederschap al twintig jaar, eerder voor onder meer Harvard, tegenwoordig als directeur van het Program on Extremism van de George Washington University. In februari getuigde hij in de Tweede Kamer over de buitenlandse financiering van moskeeën.

Wat wil de Europese tak van de broederschap? 'Niet een islamitische staat stichten, zoals sommige critici beweren', aldus Vidino. 'Dat geldt in de Arabische wereld, niet in Europa. Ze willen twee dingen. Ten eerste hun politieke en religieuze opvattingen verspreiden onder de moslims in de diaspora.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

'Ten tweede willen ze de poortwachters zijn van de moslimgemeenschap voor de westerse gevestigde orde. De gematigde, betrouwbare partners, die de sleutels tot de moslimgemeenschap in handen krijgen, mede dankzij een zekere naïvi-teit van de regering en de media.'

Toch is ook veel onduidelijk. Wat geldt voor de Moslimbroederschap in de Arabische wereld, gaat voor de beweging in de westerse diaspora nog meer op: er hangt een levensgroot vraagteken boven. Onduidelijkheid bestaat over aard en reikwijdte van de organisatie, vooral als gevolg van de geheimhouding die de Broederschap zelf betracht.

Dat zegt Vidino in een paper die hij schreef voor de Konrad Adenauer Stiftung. 'Weinig aspecten van de Broederschap zijn duidelijk en onbetwist. Problemen ontstaan al bij de basale vraag: wat is de Moslimbroederschap? Zijn mensen 'lid van' of 'verbonden met' de organisatie? Terwijl sommige critici die banden overdrijven, worden ze door de betrokken activisten in alle toonaarden ontkend.'

Voor onderzoekers is het moeilijk de muren van geheimzinnigheid te slechten. 'Niemand zal ooit toegeven lid te zijn van de Moslimbroederschap. Als dat het criterium zou zijn, zou je tot de conclusie komen dat de Broederschap helemaal niet bestaat.'

En dat is geenszins het geval. De Moslimbroederschap heeft een afdeling in vrijwel alle Europese landen. Volgens Vidino zijn dat kleine groepen, misschien duizend leden in Frankrijk en Groot-Brittannië, en hooguit 150 in Nederland. 'Deze groepen hebben buitenproportioneel veel invloed. Ze zijn slim en goed opgeleid. Het is de elite van de moslimgemeenschappen. Bovendien hebben ze geld. Met die twee dingen hebben ze een stap voor op andere moslimgroepen.'

De kerngroep in elk Europees land heeft tal van organisaties opgericht, op terreinen als onderwijs, liefdadigheid, media en financiën. 'Die vormen de openbare structuur van de Broederschap. Banden met de kern worden ontkend. Voor mijn laatste boek interviewde ik ex-leden van de Broederschap. Een omschreef het als een 'winkel voor' en een 'winkel achter'. Leiders van de voorwinkel komen ook in de achterwinkel.'

Veel leden van de openlijke organisaties zijn geen lid van de Broederschap. Gewone leden weten zelfs lang niet altijd van de connectie af. 'Het hangt af van de mate van betrokkenheid en naïviteit. Vooral in de liefdadigheid zitten veel goedbedoelende mensen. Maar degenen in leidende posities, ook bij Femyso, kennen die banden zeker wel.'

Femyso wordt beschouwd als de jongerenafdeling van de federatie FIOE. Beide koepelorganisaties behoren tot de pan-Europese tak van het netwerk. De bij de koepels aangesloten organisaties horen in elk land tot wat Vidino 'de openbare structuur' noemt.

'Femyso is overduidelijk een entiteit van de Moslimbroederschap. Als ze dat ontkennen, hebben ze echter technisch gezien gelijk. Formeel zijn ze onafhankelijk. Maar al die organisaties hebben overlappende besturen. Ik kijk graag naar statuten. Wie is voorzitter, wie penningmeester? Het zijn steeds dezelfde mensen.'

'Femyso is het oefen-terrein van jonge, veelbelovende activisten uit het Broederschap-milieu', zegt Lorenzo Vidino. Hij bestudeert de broederschap al 20 jaar.