Gasproject tussen Rusland en Europa aan zijden draadje

Project ligt al jaar stil door sancties VS

Nord Stream 2 zit in zwaar weer. De pijpleiding tussen Rusland en Duitsland had allang vloeibaar gas naar Europa moeten sturen. Maar door Amerikaanse sancties ligt het project stil. De vraag is wat de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden gaat doen.
De pijplijn is nog slechts 160 kilometer van het einddoel. ©Bernd Wüstneck/dpa

Het leek in 2012 zo mooi. Nord Stream 2 zou parallel aan de in 2011 geopende Nord Stream 1 gas gaan leveren aan het continent. De pijpleiding loopt van het Russische Vyborg over de bodem van de Baltische zee naar het Noord-Duitse Greifswald, vanwaaruit het verder over Europa wordt verspreid.

Het voordeel van deze route is dat het door het Russische staatsbedrijf Gazprom geleverde gas niet meer door Oekraïne hoeft. Dat dreigde de afgelopen decennia meer dan eens zijn buizenstelsel dicht te draaien als het weer eens ruzie had met Rusland.

Maar Europa is verdeeld over Nord Stream 2: Duitsland is voor, want profiteert economisch. Andere landen zijn tegen en vrezen dat Rusland Nord Stream 2 (evenals Nord Stream 1 55 miljard kuub gas per jaar) kan gaan gebruiken als politiek drukmiddel.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Met name Polen en de Baltische landen verzetten zich fel. Zij zien in de Russische annexatie van de Krim in 2014 en de actieve militaire steun van Moskou aan de opstand in Oost-Oekraïne een veeg teken voor hun eigen veiligheid.

Ze vinden dat Moskou niet een (economisch) wapen in handen mag krijgen om politieke druk op Europa uit te oefenen. Bovendien druist het project in tegen het vrijwel overal gedeelde standpunt dat het continent minder afhankelijk moet worden van Russisch gas.

Maar Moskou heeft de inkomsten van de gasverkoop hard nodig en zal niet willen worden gezien als onbetrouwbare leverancier. Volgens directeur Marcel Salichov van het Centrum voor economische expertanalyse in Moskou overdrijven de tegenstanders van Nord Stream 2 in hun bezorgdheid.

Salichov wijst erop dat er door de nieuwe pijpleiding niet ineens méér Russisch gas naar Europa gaat, maar dat alleen de route wordt verlegd: van Oekraïne naar de Baltische zee. Oekraïne is daar niet blij mee, want het loopt doorvoerinkomsten mis. ,,Maar voor de Europese economie is Nord Stream 2 lucratief, want Gazprom betaalt het met eigen geld'', stelt Salichov.

Bovendien is het Russische gas goedkoper dan het LNG dat de Verenigde Staten in Europa willen afzetten. Washington ziet Nord Stream 2 als ongewenste concurrentie. Daarom voerde president Donald Trump bijna een jaar geleden sancties in tegen bedrijven die werken aan het project. Het Zwitsers-Nederlandse bedrijf Allseas, gespecialiseerd in het leggen van pijpleidingen op grote zeediepte, staakte zijn medewerking acuut. Onlangs zijn verzekeraars van Nord Stream 2 aan de Amerikaanse sanctielijst toegevoegd.

De maatregelen misten hun uitwerking niet: met nog slechts 160 kilometer (van de ruim 1200 kilometer) te gaan, ligt het project nu al bijna een jaar stil. ,,Gazprom heeft een paar schepen in de Baltische zee die de pijpleiding zouden kunnen voltooien. Misschien binnenin een jaar'', zegt Salichov. ,,Maar er zijn geen operaties gaande. Gazprom wacht op wat de nieuwe Amerikaanse regering ten aanzien van Nord Stream 2 gaat doen.''

Aleksej Grivatsj van het Russische Fonds voor nationale energieveiligheid is ervan overtuigd dat de VS het project proberen te torpederen, juist omdat ze zelf hun invloed in Europa willen vergroten en commercieel gewin behalen voor hun eigen energiesector.

Grivatsj: ,,Amerikanen proberen Europa gas te verkopen dat duurder is dan het Russische. Washington waarschuwt voor afhankelijkheid van Moskou om de eigen inmenging in Europese aangelegenheden te rechtvaardigen. Dat doet het al veertig jaar. Waarom reageert Europa zo slap op die Amerikaanse bemoeienis?''

Salichov onderschrijft die woorden. ,,De Amerikaanse weerstand tegen Nord Stream 2 is een politiek instrument om de Amerikaanse LNG-bedrijven te steunen. Het heeft weinig van doen met zorgen over de Europese energieveiligheid. Die zal met Nord Stream 2 juist groter worden (want het gas hoeft niet meer door Oekraïne, red.).''

Lood om oud ijzer

Uiteindelijk zal het lood om oud ijzer blijken te zijn wie er president is, Trump of Biden, als het gaat om Nord Stream 2, stelt Grivatsj. ,,Het verschil in retorica tussen beiden is minimaal. Trump heeft ook gezegd dat hij Nord Stream ten grave zou dragen. Maar dat is niet mogelijk gebleken, het project is voor 94 procent voltooid.''

Salichov verwacht dat Biden over Nord Stream 2 zal bijdraaien. ,,Het herstel van de relaties met Europa heeft voor hem een hogere prioriteit dan Nord Stream 2 te treffen met nieuwe sancties'', denkt Salichov. ,,Biden kan niet de verhoudingen met Europa vlot trekken en tegelijk de Europese economie verder schaden door nieuwe sancties.''

Volgens Grivatsj zal Biden Europa (met name Duitsland) zwaar teleurstellen als hij het sanctiebeleid van Trump tegen Nord Stream 2 voortzet. ,,Europa rest dan slechts de keus: ofwel een stevig antwoord, ofwel een vazal blijven van de Verenigde Staten.''