Eén seksueel getinte foto en je leven is voorbij: ‘Ik was een hoer, een schande’

Op sociale media worden seksueel getinte foto’s en seksvideo’s van meisjes onder duizenden mensen verspreid. Ze worden ermee gechanteerd en soms gedwongen tot prostitutie. Femke Halsema wil actie.
©MARIT GOOSSENS

Een meisje met ontbloot bovenlijf wordt aangeboden als escort voor 20 euro. In een volgend bericht is te zien hoe een jong meisje een jongen pijpt, daarna volgen foto’s en ­video’s van een ‘Marokkaanse hoofddoekkech’ compleet met telefoonnummer en naam in de Telegramgroep.

Telegram is vergelijkbaar met het veelgebruikte Whatsapp, met als grote verschil dat gebruikers kunnen kiezen voor anonimiteit. Aan de lopende band worden nieuwe groepen aangemaakt met termen als ‘kech’ (straattaal voor ‘hoer’), ‘slets’, ‘sletjes020’ en ‘exposed’. In hetzelfde tempo sluiten duizenden gebruikers zich aan bij die groepen. Vierentwintig uur per dag verschijnen foto’s van meisjes die niet voor het grotere publiek bedoeld waren.

Nietsvermoedende meisjes maken foto’s van zichzelf voor bijvoorbeeld hun vriend of een kleine groep vrienden op het sociale medium Snapchat. Met behulp van Telegram kan het chantagemateriaal worden.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

De groepen hebben als doel meisjes te ‘exposen’: publiekelijk te schande maken door compromitterend beeldmateriaal te verspreiden. Op Telegram kunnen gebruikers anoniem met elkaar chatten, zonder dat ze in het bezit zijn van elkaars telefoonnummer. Deelnemen aan een groepsgesprek kan door simpelweg op ‘lid worden’ te klikken.

Bij de oprichting in 2013 was Telegram bedoeld voor beveiligde correspondentie. In de praktijk is het populair onder criminelen, maar ook onder jongeren. De app blijkt een vliegwiel om meisjes in korte tijd voor duizenden, zo niet tienduizenden mensen te vernederen.

Op een willekeurige namiddag wordt in een Telegramgroep een ‘kech’ (hoer) aangekondigd door een anonieme gebruiker. Als het meisje niet voor middernacht ‘hoofd geeft’ – een jongen oraal bevredigt – wordt ze geëxposed. Oftewel: haar identiteit bekendgemaakt – een naam, telefoonnummer en soms zelfs het huisadres. Wat ze ervoor over moet hebben om bekend­making te voorkomen, is vaak het verrichten van seksuele handelingen, in het ergste geval gaat het om prostitutie.

In de tussentijd geven andere leden van de groep gehoor aan de vraag beeldmateriaal te ­tonen. Er komt een foto voorbij van een meisje dat met zichzelf speelt en beeld van een meisje dat naakt en herkenbaar onder de douche staat.

Schaamtecultuur

Het is de pijnlijke realiteit waar vooral kwets­bare meisjes, vaak met een islamitische achtergrond, mee te maken krijgen. Het gebeurt ­landelijk en ook in Amsterdam, vooral in kwetsbare wijken, zoals West en Nieuw-West, waar ­vaker sprake is van een schaamtecultuur. Burgemeester ­Femke Halsema noemt het een van de grootste en vooral ­onzichtbare problemen in onze stad. “Sinds ik aangetreden ben, anderhalf jaar geleden, heb ik met ongelooflijk veel groepen meiden in de stad gesproken. Ik zie dat er een jonge generatie vrouwen aan het opgroeien is die met seksuele intimidatie te maken heeft en geen plek heeft om naartoe te gaan.”

Hoeveel meisjes precies worden geëxposed weet Halsema niet – exacte cijfers ontbreken. “Ik weet niet hoe groot het probleem is, maar ik wil het zichtbaar maken en die meisjes helpen.”

Vooral meisjes die opgroeien in een schaamtecultuur kunnen thuis niet over seks praten. Daardoor kunnen ze snel in een isolement ­terechtkomen. “Met exposen worden meisjes gechanteerd,” zegt Fatimzahra Baba, oprichter van de Amsterdamse organisatie Saaam, die kwetsbare moeders en vrouwen in Amsterdam helpt, met name in West, Nieuw-West en Noord. Baba ziet ‘veel te veel’ hulpeloze meisjes die daardoor in rap tempo afglijden. “Meisjes worden zelfs aangeboden voor seks met anderen. Buiten, maar ook in hotels.”

Daarover schrijft ook journalist Margalith Kleijwegt in haar publicatie van eind vorig jaar, waarvoor ze in opdracht van de gemeente ­Amsterdam sprak met meisjes in kwestie, hun ouders, hulpverleners, ambtenaren, politiemensen en een officier van justitie.

Chanteurs gebruiken het liefst een hotel zonder receptionist. Kleijwegt: ‘Dan kan er niet naar de leeftijd van het meisje worden gevraagd, al leert de ervaring dat hotels überhaupt nauwelijks controleren. Bovendien zien de meisjes er, met veel make-up, vaak ouder uit dan ze zijn.’

Meldplicht

Niet voor niets wil Halsema daarom praten met directeuren van hotels die het anoniemst zijn en relatief goedkope kamers aanbieden. “Ik wil ze op hun verantwoordelijkheid wijzen. Op het moment dat je getuige bent van ronselen, mensenhandel of misbruik, heb je een verantwoordelijkheid.” Ze is bereid dezelfde meldplicht in te voeren die nu al geldt voor exploitanten op de Wallen. “Dit gaat om minderjarige meisjes, hè? Die uit dwang, omdat anders hun naaktfoto publiek wordt gemaakt, meegaan naar een hotel. Omdat ze anders kunnen worden verstoten, omdat ze alleen komen te staan. We hebben het over meisjes die ontzettend in het nauw zitten.” 

Halsema laat onderzoek doen om in kaart te brengen hoe groot het probleem is en wat zich precies in de online wereld van jongeren afspeelt. Ook wil ze samen met het OM actiever inzetten op de aanpak van online afpersing met naaktbeelden, wat sextortion wordt genoemd.

Twee jaar geleden werden in Denemarken om een punt te maken meer dan duizend jongeren vervolgd voor het verspreiden van seksuele foto’s van twee vijftienjarige meisjes. Ook in Nederland wil Halsema dat daders worden veroordeeld. Ze gaat daarover met het OM in gesprek. “Wat je nu ziet, is bijvoorbeeld dat een minderjarig meisje aangifte wil doen, maar de politie zegt: niet zonder ouders. Daar moet iets gebeuren. Ik wil een norm stellen: tot hier en niet verder.” Baba valt haar bij. “Het feit dat een meisje aanklopt, betekent dat ze zegt: help.”