Econoom Mathijs Bouman: Ook ik heb een verkeerde hypotheek

Econoom Mathijs Bouman (52) kijkt terug naar het begin van de crisis, tien jaar geleden. Hij blijkt een blije plattelandsbewoner en heeft een rooskleurige kijk op de toekomst. ‘Nu straal ik iets optimistisch uit, maar dat was in 2008 niet zo.’
Mathijs Bouman ©Hasselblad X1D

1 Fietsen is gezond

“Mijn ouders zijn als stedelingen in Waterland gaan wonen, nog voor de grote trek naar het platteland in de jaren zeventig. Ze behoorden tot de verlichte kant van de protestantse zuil, heel prettig. Mijn vader Henk was zakenman in de machinebouw, hij reisde de halve wereld over. Ik weet nog dat hij naar Perzië ging om melkmachines te verkopen. Vaak nam hij cadeautjes mee, voor mijn broer een keer een rekenmachine en voor mij een transistorradio. Ik had liever de rekenmachine gehad, maar daar was over nagedacht, ik moest die rekenlessen op de lagere school nog uitzitten.

Mijn moeder Lida was vrijwilliger bij hulpbeldiensten. Ze wonen nu in de Zaanstreek, mijn broer ook en mijn zus in Hoorn. Ik woon met mijn gezin daar net boven, in Hem, in West-Friesland. Onze ene zoon fietst 10 kilometer naar zijn middelbare school in Hoorn, de andere 10 kilometer naar Enkhuizen. En terug. Heel gezond. Wist je dat meisjes hier tegenwoordig op e-bikes rijden? De jongens niet. Op een scooter zouden ze wel willen, maar daar hebben de meesten geen geld voor, dan moet je wel veel bloembollen pellen. Of veredelen.”

Het boek ‘Ver­lich­ting nu’ van Steven Pinker heb ik deze zomer verslonden

2 Nederland is groter dan we denken

“Het is jammer dat het platteland er zo bekaaid af komt. Nederland is groter dan we denken, het zijn niet vier grote steden met prut ertussen. Dat is hoe beleidsmakers Nederland zien. De meeste huizen staan buiten de stad. Ik heb het weleens berekend. Als je groot Amsterdam, groot Den Haag, groot Utrecht en groot Rotterdam van Nederland aftrekt, dan houd je qua bruto binnenlands product een land over groter dan België. Een heel interessant land ook.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

In onze regio zit veel hoogwaardige landbouw en industrie, in elk derde huis woont een aannemer, elk vierde huis een landbouwer. Wist je dat de peren die hier vandaan komen de beste zijn? Die uitstulping in het IJsselmeer zorgt ervoor dat het hier iets minder koud is in de winter. Als er in mei een beetje nachtvorst is in de Betuwe vieren onze dorpen feest. Dan gaan de perenprijzen omhoog en is de oogst hier toch goed.

Het van oorsprong katholieke verenigingsleven in ons buurdorp is nog springlevend: er is de fanfare, de gymnastiekvereniging en een voetbal-, handbal- en tennisclub en we hebben het meest rendabele openluchtzwembad van Nederland. Wij zijn redelijk actief in de gemeenschap hier, ik zou wel meer willen doen. Mijn vrouw werkt bij vluchtelingenhulp in de regio. Ik zat in de medezeggingsschapsraad van de basisschool en gaf voetbaltraining.

Het leukste van het leven buiten de stad vind ik de ondernemersverenigingen, ik geef er vaak lezingen, in dorpen in alle uithoeken van Nederland. Het zijn mensen die elkaar al een leven lang kennen en onderling zaken doen. Een systeem dat goed werkt. De rijksoverheid ziet het als voldongen feit dat dorpen leeglopen en iedereen in steden wil wonen. Ik vraag me af of dat klopt.”

3 Het blijft een wankel systeem

“Je kunt als land alles op alles zetten om een nieuwe crisis te vermijden. Risico’s verminderen dus. De buffers van de banken zijn hier wel wat vergroot, maar nog altijd veel te laag.

De Nederlandsche Bank, waar ik vanaf 2003 een paar jaar werkte, heeft voor het uitbreken van de crisis in 2008 te weinig gewaarschuwd. Toenmalig president Wellink dacht begin 2000 zelfs nog dat ING en ABN Amro wel samen konden gaan. Nou, dat was best erg geweest, als je weet welke staatssteun ABN Amro daarna nodig had. Lehman Brothers, die omviel, was wel een grote Amerikaanse bank, maar niet een heel belangrijke. Geen ABN Amro zoals bij ons. Maar Lehman zat wel in de haarvaten van andere banken, ook buiten de VS.

Nu straal ik bij ‘Nieuwsuur’ wellicht iets optimistisch uit, maar dat was in 2008 bepaald niet zo. Ik vond dat Nederland de problemen echt niet serieus genoeg nam. Op de RTL-redactie, waar ik toen werkte, staat nog steeds een mailserver af te koelen vanwege alle boze reacties, inclusief die van Annemarie Jorritsma, oud-minister van economische zaken: ‘Jullie praten Nederland de crisis in’. Wij zeiden elke dag: Het wordt heel erg, en het gaat heel lang duren. Maar Nederland wilde niet luisteren.”

©Hasselblad X1D

Dat vrienden elkaar de maat nemen, zo van: heb jij niet al te vaak gevlogen dit jaar? Hou op zeg

4 Handel verstandig, niet handig

“Handig beleggen pakt in 50 procent van de gevallen geweldig uit. Die andere 50 niet. Handige Harry’s met hun adviezen, daar moet je verre van blijven. Terugkijkend heb ik het zelf buitengewoon verkeerd gedaan. Maar ik vind het niet erg. Ons huis in Hem kocht ik in 2007 toen de prijzen op hun hoogtepunt waren. Met een hypotheek met een rente die lang werd vastgezet op 5 procent. Tegen rentestijging dacht ik, die kon ons niet meer raken. Als je terugkijkt, denk je: hadden we nou maar drie jaar gewacht, verkocht en gehuurd, en toen na de koop de rente op dagbasis vastgezet. Dan hadden we nu een goedkoper huis met lagere maandlasten. Met dat soort dingen kun je je zelf heel verdrietig krijgen, dat doen Nederlanders graag.

Ik heb ook een brandverzekering, maar nog nooit brand gehad. Dan kun je zeggen dat je al elf jaar voor niets premie hebt betaald, zonde zeg. Onzin. Ik heb als zzp’er een goede arbeidsongeschiktheidsverzekering, maar die keert pas na een jaar uit. Ik heb een potje om dat eerste jaar te overbruggen. Maar dat potje is ook voor onvoorziene uitgaven. Een zzp’er in de bouw die zich niet goed kan verzekeren, moet óf zijn tarieven verhogen óf ergens in vaste dienst proberen te komen. Het zijn vervelende dingen om over na te denken. Iedereen piekert liever over de kleur van z’n nieuwe auto.”

5 Je intuïtie zit altijd fout (bij kansberekening)

“Loterijen maken misbruik van het gebrek aan rekenkundig inzicht bij mensen. Twee jaar terug verbrandde ik live voor de RTL-camera uit protest een Oudejaarslot, waarvan ruim een kwart van de opbrengst naar de staat gaat. Vreemde manier om de staatskas te spekken. Je hoort steeds dat je kans maakt op een enorme prijs, maar de kans dat er vandaag nog een dakpan op je hoofd valt, is groter. Een kans van 0,003 procent is niet 0, denken mensen dan.

Ik heb nu drie keer zes gegooid met Ganzenbord, dat zal ik wel niet een vierde keer doen. Onzin. Je intuïtie zit bij kansberekening altijd fout. De Staatsloterij schermt ermee dat meer dan 51,2 procent van de deelnemers een prijs wint. Maar slechts 12 procent verliest géén geld. Ik had 30 euro voor dat lot betaald en 10 euro gewonnen, las ik later.” 

6 Het gaat erg goed met Nederland

“Sinds drie jaar bereken ik de indices van ranglijsten die bepalen wat een land economisch sterk maakt. Dat zijn subjectieve ranglijsten, maar wel van gerenommeerde instituten. Nederland is Zwitserland aan het inhalen, we zijn de een na beste economie van de wereld. Ik doe dat omdat veel mensen denken dat we het zo slecht doen. Het gekke is dat veel Nederlanders wel tevreden zijn met hun eigen leven, maar niet met hun land. Dat we in een bijzondere tijd leven, melden we blijkbaar te weinig.

Klimaat is onze opdracht voor het leven, het probleem van onze generatie

De Nederlandse vertaling van het nieuwe boek van de Amerikaanse Harvard-psycholoog Steven Pinker, ‘Enlightenment Now’, is net uit: ‘Verlichting nu’. Ik heb het boek deze zomer verslonden, in sommige dingen overdrijft hij, maar hij is iemand die met cijfers laat zien hoe goed het met de wereld gaat. Behalve met het klimaat. Pinker wijst vooral op de enorme vooruitgang op het gebied van gezondheid, geluk, hoe lang we leven, corruptie, diefstal, de laatste veertig jaar knalt het omhoog, exponentieel, overal in de wereld, met uitzondering van sommige Afrikaanse landen als Niger en Mali.”

7 Een verbod op plastic helpt echt

“We waren deze zomer met ons gezin op rondreis door Afrika ook in Kenia, waar sinds een jaar dat strenge verbod op plastic tasjes geldt. We kwamen net uit Zambia, waar de tasjes nog steeds overal verwaaid in de bomen hangen. In Kenia niet, en de oceaan is er ook schoner geworden. Of die strenge straffen er echt worden uitgedeeld aan bedrijven die nog wel plastic tasjes uitdelen, tot vier jaar cel, weet ik niet, maar dit helpt dus.

In Nederland en Groot-Brittannië werkt het minder vergaande verbod op gratis plastic tasjes ook goed. Er stroomt minder plastic uit de Thames. In Nederland komt volgend jaar een verpakkingsbelasting op niet goed te recyclen plastic. Dat is de perfecte oplossing, want veel plastic is niet recyclebaar.”

8 Voer die milieubelasting nou eens in

“Voor het oplossen van milieuproblemen moet je naar economen luisteren. Het is gewoon het probleem van niet goed gedefinieerde eigendomsrechten. Al lang geleden zeiden economen: hef belasting op milieuvervuiling. Dat weigert de overheid, of ze doet maar een beetje. Voordat we deze zomer onze langverwachte reis door Afrika maakten, met ook een paar lokale vluchten, hadden we het er thuis vaak over. Ik heb me verdiept in het afkopen van onze CO₂-schade, maar dat is een shabby wereld zeg. Het leek me veel te goedkoop, ik heb het nog niet gedaan.

Er is een D66-wethouder die met z’n gezin naar Rome vloog, en daarom nu negen maanden geen vlees eet. Zo komen we er niet. Ten eerste eet-ie misschien toch vlees, of maar een maand niet. Ten tweede wordt het wel erg in het morele getrokken. Dat vrienden elkaar de maat nemen tegenwoordig, zo van ‘heb jij niet al te vaak gevlogen dit jaar?’ - hou op zeg. De staat hoeft alleen maar het vliegen twee keer zo duur te maken. Als gewone burger kun je verder niets doen, alleen op een partij stemmen die milieubelasting wil doorvoeren.

©Hasselblad X1D

Dat is het sneue in Nederland, je hebt van die blije groene mensen die zonnepanelen kopen en in een elektrische auto rijden, zoals ik trouwens, en een paar keer vliegen per jaar. Die zijn veel slechter bezig dan de PVV-stemmende boze buurman die een extra biefstuk koopt, omdat hij vindt dat de vegatypes gek zijn, en dan naar zijn caravan op de hei gaat. Niemand zegt dat we niet hypocriet mogen zijn. De overheid moet zorgen dat we met die hypocrisie niet weg kunnen komen. De vervuiler betaalt, moet echt gelden. Klimaat is onze opdracht voor het leven, het probleem van onze generatie. Daarbij vergeleken is een financiële crisis een lachwekkend incident.”

Mathijs Bouman

Macro-econoom en journalist Mathijs Bouman (Wijdewormer, 1966) promoveerde in 1998 aan de UvA en werkte tussen 2003 en 2005 als econoom bij DNB onder Nout Wellink. Hij was adjunct-hoofdredacteur bij het blad Fem Business, maakte programma’s voor RTL en schreef twee boeken: ‘Hollandse overmoed, hoe de beste economie van de wereld ontspoorde’ (2006) en ‘De elektrische spijkerbroek’ (2010), over de rafelranden van de economische wetenschap. In 2013 ontving hij de Gouden Stier als ‘beste financieel commentator’. Bouman is vaste columnist van Het Financieele Dagblad en sinds een jaar economisch analist bij ‘Nieuwsuur’.

Trouw vraagt wekelijks een bekende of minder bekende Nederlander: welke levenslessen heeft u geleerd? Eerdere afleveringen vindt u op trouw.nl/levenslessen.

Cadeautje

Verras je familie of vrienden met hun eigen persoonlijke nieuwssite, gebaseerd op een selectie van hun favoriete onderwerpen. Bekijk hier een voorbeeld van de uitnodiging.