Druk toeslagenaffaire wordt te groot: PvdA-leider Asscher stapt op

Lodewijk Asscher vertrekt als lijsttrekker van de PvdA. Door de discussie over zijn rol in de toeslagenaffaire zag hij zichzelf niet meer in staat om de partij een goede verkiezingsuitslag te bezorgen. Nummer drie op de lijst, Kamerlid Lilianne Ploumen, geldt als de belangrijkste kandidaat om hem op te volgen.
Lodewijk Asscher, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 2012 tot 2017 wordt gehoord door de parlementaire enquêtecommissie Kinderopvangtoeslag.

Ploumen neemt in elk geval de rol van fractievoorzitter in de Tweede Kamer over van Asscher. Het PvdA-bestuur overlegt nog over de manier waarop een nieuwe lijsttrekker wordt aangewezen. Een andere kandidaat die genoemd wordt als potentiële partijleider is Kamervoorzitter Khadija Arib, de nummer twee op de lijst.

Asscher, die in quarantaine zit door een coronabesmetting van een van zijn kinderen, maakte zijn vertrek bekend in een videoboodschap op sociale media. ‘Ik hoop vurig dat op 17 maart een sterke PvdA wordt gekozen’, zei Asscher. ‘De discussie over mijn rol maakt het niet mogelijk om daar voor te zorgen.’

Asschers vertrek komt een dag voordat het PvdA-partijcongres hem officieel zou aanwijzen als lijsttrekker. Het congres is inmiddels uitgesteld, zo heeft de PvdA bekend gemaakt.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Een deel van de leden wilde Asscher via een motie dwingen af te treden, maar het is niet duidelijk of daar veel steun voor was. Er werd tot eind woensdagmiddag gestemd over de motie. De PvdA reageerde niet op verzoeken om de uitslag van de stemming bekend te maken.

Zelfs medestanders erkenden de afgelopen dagen dat Asscher in het hart geraakt is door toeslagenaffaire, die begon in de vorige kabinetsperiode toen de PvdA’er vicepremier en minister van Sociale Zaken was. Asscher benadrukte in zijn videoboodschap dat hij er nooit van op de hoogte was dat de Belastingdienst ‘een onrechtmatige jacht had geopend op onschuldige mensen’.

Toch wordt het hem ook aangerekend dat hij niet meer kon doen voor de gedupeerden die behoren tot de groep waar de PvdA van oudsher voor opkomt: werkende mensen met een relatief laag inkomen. Sinds het erop lijkt dat het kabinet mogelijk opstapt vanwege de toeslagenaffaire werd ook de blik weer verlegd naar Asscher. Moest hij niet ook consequenties trekken?

Dat Asscher opstapt, moet een zware klap voor hem zijn. Hij was er de afgelopen jaren op gebrand om zich te revancheren voor de historisch slechte uitslag van 2017, toen de partij slechts negen zetels haalde. Die kans heeft hij door de toeslagenaffaire uiteindelijk niet gekregen.

Zondebok

Uit een recente peiling van I&O Research bleek dat veel kiezers Asscher als grootste zondebok zien, hoewel hij sinds 2017 niet meer betrokken is bij de zaak. In de peiling bleek de partij teruggezakt naar elf zetels.

Voor Asscher was de discussie over zijn rol in het kabinet Rutte II extra moeilijk, omdat hij in de Kamer juist heeft geprobeerd afstand te nemen van die periode. Hij erkende dat bepaalde maatregelen niet goed hadden uitgepakt en wilde weer terug naar een traditionele linkse koers.

Het vertrek van Asscher vergroot ook de druk op andere lijsttrekkers die een rol spelen in de toeslagenaffaire: premier Mark Rutte en CDA-minister van Financiën Wopke Hoekstra. Beiden willen gewoon aanblijven als lijsttrekker. 

De PvdA zit in een zeer precaire situatie. Twee maanden voor de verkiezingen moet de hele campagne worden omgegooid. Alle posters en advertenties waren gericht op Asscher. Lilianne Ploumen is de meest voor de hand liggende kandidaat om zijn taak over te nemen. Zij heeft kennis over de belangrijkste dossiers en is een ervaren debater.

Een andere potentiële kandidaat blijft Kamervoorzitter Arib. Arib liet eerder doorschemeren dat zij geen interesse heeft in de functie van lijsttrekker, maar wellicht kan dat nog veranderen als er druk op haar wordt uitgeoefend. Arib heeft het voordeel dat ze bekend is bij het grote publiek, maar als Kamervoorzitter heeft ze zich minder verdiept in de lopende dossiers en neemt ze ook niet deel aan debatten.

Een deel van PvdA zal ook dromen van andere grote namen, zoals de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb of Eurocommissaris Frans Timmermans. Die laatste slaagde er bij de Europese verkiezingen nog in om de PvdA tot de grootste partij te maken. Toch vragen ingewijden zich af of Aboutaleb of Timmermans bereid zijn om hun huidige functies op zo'n korte termijn op te geven.