De wolf is terug in Nederland, en deze honden moeten de schapen daartegen beschermen

Wolven hebben in Nederland dit jaar al 55 schapen doodgebeten. Schapenherders experimenteren nu met een Roemeense oplossing: kuddewaakhonden. ‘Ik zou maar niet over het hek stappen.’
Schaapherder André Kühn met zijn Pyrenese berghond die waakt over zijn kudde. ©Marcel van den Bergh

Even leuk de schaapjes aaien is er niet bij in schaapskooi Wierdense Veld in Nijverdal. Wie ook maar in de buurt van de kudde komt, wordt de weg versperd door een roedel woest blaffende honden. ‘Ik zou maar niet over het hek stappen’, bromt schaapherder André Kühn onder zijn imposante hangsnor door. ‘Dan ­komen ze in actie.’

Hier houden de honden mensen op afstand. Maar ze zijn bedoeld om schapen te beschermen tegen aanvallen van wolven. Het is een primeur voor Nederland: Kühn is de eerste die zijn kudde met honden beschermt, als een proefproject voor andere herders.

De wolf is terug in Nederland. Vorig jaar waren er tientallen wolvenmeldingen, vooral in Noord-Oost Nederland. Op de Veluwe heeft zich inmiddels de eerste wolvenfamilie gevestigd. Dat is goed nieuws voor de liefhebbers van ruige natuur die de terugkeer toejuichen van een roofdier aan de top van de voedselpiramide. Schapenhouders zijn er minder blij mee. Vorig jaar werden 168 schapen door wolven doodgebeten. Dit jaar staat de teller op 55.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

©Marcel van den Bergh

Stroomdraden

Die schade wordt volledig vergoed. Vorig jaar werd voor wolvenschade 35 duizend euro uitbetaald door BIJ12, de uitvoeringsorganisatie van de twaalf provincies die daarvoor verantwoordelijk is. Dat valt in het niet bij de 20 miljoen euro die is uitgekeerd aan ganzenschade, nuanceert BIJ12-adviseur Floris Ensink. ‘Maar als je geconfronteerd wordt met een dood schaap in de wei, is dat natuurlijk niet leuk.’

Wolven die zich hebben gevestigd ­leven vooral van wild, legt wolvenkenner Leo Linnartz uit: liefst reeën, af en toe een hert of wild zwijn. Maar zwervende wolven willen onderweg nog weleens een schaap pakken. En juist die lopen geregeld rond in Oost-Nederland. Schapenhouders worden geadviseerd hun kuddes te beschermen met stroomdraden. Vijf boven elkaar is het best, adviseert Linnartz. ‘En zorg dat de onderste stroomdraad laag genoeg is, want wolven kruipen het liefst onderdoor.’

Maar er is nog een manier om wolven weg te houden van schapen: de inzet van kuddewaakhonden. In landen als Roemenië, waar de wolf nooit weg is geweest, heeft elke herder zijn eigen waakhonden, weet hondenspecialist Ray Dorgelo. Het zijn grote honden die deel uitmaken van de kudde en wolven op afstand houden.

Een wolf kan een hond wel aan, beaamt Dorgelo. ‘Maar hij neemt liever geen risico.’ Een gewond dier houdt het in de vrije natuur niet lang vol. Nederland heeft volgens hem geen traditie met waakhonden, omdat wolven hier altijd zijn bejaagd, tot ze uitgestorven waren. Dat mag niet meer; de wolf is nu een beschermd dier.

Opvoeden en opleiden

Om te onderzoeken of kuddewaakhonden ook interessant kunnen zijn voor Nederland is natuurontwikkelingsorganisatie Ark een proefproject begonnen met schaapsherder André Kühn in Nijverdal. Het project loopt nu bijna twee jaar. Vandaag mogen andere herders een kijkje komen nemen.

Een stuk of vijftien herders, herkenbaar aan stoere buitenjacks en breed gerande hoeden, zijn op de uitnodiging in gegaan. Werken met honden is geen peulenschil, waarschuwt Kühn meteen maar. ‘Je kunt niet zeggen: ik zet een paar honden bij de kudde en klaar. Je moet ze opvoeden en opleiden. Daar moet je tijd in steken.’ Daar komt bij: ‘In Roemenië ziet het er geweldig uit. Maar Nederland is een vol land, overal zijn mensen. Mensen willen honden aaien, maar dat werkt niet met kuddewaakhonden. Het zijn geen schoothonden.’

Dat is een groot nadeel, vindt Daphne van Zomeren, herder van een schaapskudde op de Elspeter heide. Haar kudde van tweehonderd schapen heeft ook een toeristische functie. ‘Ik weet niet of dat wel goed samengaat met waakhonden.’ De honden zijn daar wel op te trainen, legt hondenkenner Dorgelo uit. ‘Als je er maar jong genoeg mee begint. In Roemenië picknicken wandelaars vlak bij de honden. Geen centje pijn. Maar het zullen nooit aaiobjecten worden. Dit zijn werkhonden.’

©Marcel van den Bergh

Speciale borden

Bij het Wierdense Veld staan speciale bordjes die waarschuwen voor kuddewaakhonden. Passanten worden gemaand afstand te houden en de honden niet te aaien. ‘Maar die bordjes leest niemand’, zegt Van Zomeren.

Schaapherder Jantinus de Groote uit Tiendeveen schudt zijn hoofd. Hij heeft 3.500 schapen, verspreid over verschillende locaties. ‘Als ik daar overal honden bij moet zetten, kan ik wel een kennel beginnen.’ Vier schapen van De Groote werden vorig jaar dood gebeten; hij heeft het nu al gehad met de wolf. ‘Het plaatsen van afrasteringen kost mij anderhalve ton per jaar. Dat kan niet uit.’

Zijn idee: ‘Geef elke wolf een chip mee zodat hij meteen een stroomstoot krijgt als hij zich bij schapen waagt.’ Dat gaat niet, zegt wolvenexpert Linnartz. ‘Je kunt de wolven onmogelijk allemaal vangen en chippen.’

Er is genoeg aan te merken op de inzet van honden, beaamt Melanie Pekel die het project begeleidt. ‘Daarom zijn we ook met dit project begonnen.’ Sommige zaken lossen zich vanzelf op. In het begin klaagden omwonenden van het Wierdense Veld over blaffende honden. Die klachten zijn afgenomen. ‘Mensen raken eraan gewend.’

Of het werkt? Herder Kühn heeft de afgelopen twee jaar geen schapen verloren aan wolven, terwijl in de buurt wel een paar schapen zijn gepakt. Of de kuddewaakhonden daarbij hebben geholpen is onduidelijk. In Duitsland worden al op veel plaatsen honden ingezet bij schaapskuddes, zegt Pekel. ‘Daar gaat het prima. Die honden doen hun werk wel, het zijn de mensen die eraan moeten wennen.’

Waarschuwingsbord kuddewaakhonden. ©nvt

Zo leer je een Border Collie schapen drijven
Een beetje vreemd is het en vooral heel erg Brits: schapen drijven als sport. Maar vergis je niet, Nederland spreekt een geducht woordje mee. Zozeer, dat het WK voor het eerst in Nederland wordt gehouden. We gingen langs bij een voormalig wereldkampioen.