De strijd voor de zondag is nu van iedereen

rust - Het gefeest en gewinkel op zondag lokt een tegenreactie uit. De Vereniging tot bevordering van de Zondagsrust schrijft nieuwe leden in die helemaal niet kerkelijk zijn, maar toe zijn aan één dag met niets.
©Meulendijks Nanne

Het klokgelui van de Rhenense Cunerakerk slaat gedempt naar binnen en vanuit de lijst aan de muur kijkt wijlen dominee Jacob van Prooijen met een zekere strengheid toe. Het lijkt alsof de man die in 1954 'de Nederlandse Vereniging tot bevordering van de Zondagrust en de Zondagsheiliging' oprichtte, het bestuur nog altijd met belangstelling volgt.

Dat heeft in zwarte pakken en zwarte stropdassen plaatsgenomen aan de vierkante vergadertafel. Het is voorzitter Dirk van der Sluis die voornamelijk het woord voert. Zo kent hij nog een verhaal uit de jeugdjaren van Van Prooijen, dat uiteindelijk heeft geleid tot de organisatie die Van der Sluis nu mag aanvoeren. "Van Prooijen woonde als jonge jongen bij zijn zieke moeder in Dirksland op Overflakkee", vertelt hij. "Hij wilde op een gegeven moment op zondag naar een bijeenkomst van socialisten in Antwerpen. Zijn moeder was erg ontstemd over het feit dat hij daar op de dag des Heeren heenging. Ze zei nog tegen hem: 'Jongen, jij zult anders terugkomen dan dat je er nu heengaat'."

En dat gebeurde ook, onderstreept Van der Sluis. De jonge Van Prooijen miste de bus die hem terug zou brengen en kon daarom ook niet de boot halen. Hij moest de nacht doorbrengen in een hooiberg in Dinteloord. "Door die ervaring is hij tot inzicht gekomen", vertelt de voorzitter. "Hij kwam tot geloof, werd ouderling bij de oud-gereformeerde kerk, weer later predikant." En richtte in 1954 de vereniging met die lange naam op.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Van Prooijen begon klein, maar wist met spreekbeurten in alle uithoeken de beweging uit te laten groeien tot een landelijke organisatie die nu 28.000 leden telt. Doel: de bevordering van de rust op zondag, want uit die rust ontstaat de heiliging, zegt Van der Sluis. "Dat is ten diepste ons uitgangspunt."

Ruim 120 vertegenwoordigers in het land houden regionaal aangekondigde verstoringen van de zondagsrust in de gaten, en elke organisator van een braderie, festival of sportloop op de dag des Heeren kan een witte enveloppe verwachten met daarin een brief met de oproep daar vooral van af te zien. Dat is dan ook meteen het hardste actiemiddel. "We zijn vooral van het overtuigen", aldus Van der Sluis.

Ondanks alle inspanningen heeft de Vereniging tot bevordering van de Zondagsrust de afgelopen jaren flink wat terrein moeten prijsgeven, erkent de voorzitter. De brievenstroom ten spijt is de zondag alleen maar onrustiger geworden. Volgens recent onderzoek van Detailhandel Nederland mogen sinds de nieuwe gemeenteraden dit jaar zijn gekozen in 68 procent van de gemeenten de winkels elke zondag open. Dat is een groei van 13 procent ten opzichte van 2016. In bijna de helft van de gemeenten mogen alle winkels op elke feestdag open. Tel daarbij op de verruimde sluitingstijd van de cafés, de festivals... Wanneer is Nederland eigenlijk klaar met vermaak en valt de stilte in?

Dit is niet langer een onderwerp van christelijk Nederland, zo blijkt. Want naast de toename van het vertier op zondag wordt het óók drukker in de kaartenbak van de ledenadministratie van Van der Sluis. Zijn achterban neemt jaarlijks met vijfhonderd nieuwe aanmeldingen toe, en inmiddels bestaat tien procent van de leden uit mensen die géén christelijke achtergrond hebben. "Zij zijn niet van de kerk, maar ze vinden de zondag wél belangrijk."

Zo komt het doel van de Nederlandse Vereniging tot bevordering van de Zondagrust plotseling dicht bij dat van andersdenkenden, zegt Van der Sluis, zoals aanhangers van de Socialistische Partij. "Die partij heeft totaal andere argumenten voor de zondagsrust, maar we zijn het erover eens dat die er moet zijn. Dus ook SP'ers worden lid van ons. We ervaren het als een voorrecht om onze mening met die mensen te delen."

Stapelende drukte

Hij is géén SP'er, Theodor Bakker uit Alkmaar bevindt zich volgens eigen zeggen wel 'links van het midden'. Maar hij is sinds een jaar óók lid van de Vereniging tot bevordering van de Zondagrust. Als binnenstadsbewoner ageerde hij afgelopen zomer tegen een muziekfestival in de binnenstad.

"Ik hou best van een beetje reuring", zegt hij, "anders had ik in Anna Paulowna moeten gaan wonen en niet in de binnenstad van Alkmaar. Maar de drukte stapelt zich hier: de kroegen mogen tot vijf uur open, om zeven uur komen de eerste vliegtuigen voor de Polderbaan op Schiphol over, de winkels zijn altijd open en dan komt er zomers óók nog een groot muziekfestival midden in de oude binnenstad." Wat Bakker maar wil zeggen: op een gegeven moment gaat drukte over in overlast.

"Ik ben gaan googelen op zoek naar mensen of organisaties die mijn medestander zouden kunnen zijn en kwam uiteindelijk uit bij de christelijke Vereniging van de Zondagsrust. Je kunt moeilijk doen over hun uitgangspunten, maar ook samenwerken op inhoud. We kennen de zondag immers dezelfde waarde toe."

Bakker heeft zich daarom door de vereniging van Van der Sluis laten voorlichten en met hulp van de jurist van die organisatie stapte hij naar de bestuursrechter. Die stelde Bakker in het ongelijk, maar hij is ervan overtuigd dat hij volgend jaar wel succesvol zal zijn. Er hebben zich al vijftig binnenstadsbewoners bij hem aangesloten. Nieuwe procedures zijn in voorbereiding.

Niet alleen overstresste binnenstadbewoners voelen zich thuis onder de vleugels van de Vereniging tot bevordering van de Zondagrust, ook vakbonden en linkse partijen schurken tegen het gedachtengoed van de vereniging aan - om de belangen van werknemers en kleine zelfstandigen te beschermen. Een mooi voorbeeld zijn de vastgelopen cao-onderhandelingen voor automonteurs tussen de vakbonden en de Bovag. Volgens de Bovag is werken in het weekend in 2018 'de gewoonste zaak van de wereld' en zou dit verplicht moet zijn zonder extra beloning. De FNV stelt dat dat alleen op vrijwillige basis kan mét een toeslag.

Raadslid Mechteld van Duin van de SP in Groningen zette zich de afgelopen jaren in voor de fietsenmaker in winkelcentrum Paddepoel in die stad, die door de verhuurder verplicht werd op zondag open te zijn. Dat had onherroepelijk geleid tot het faillissement van deze zelfstandig ondernemer omdat de hem opgelegde boetes inmiddels waren opgelopen tot 60.000 euro. Van Duin: "Maar vorige maand is bekend geworden dat het winkelcentrum onder druk van het college afziet van die verplichting en de boete kwijtscheldt. Waarschijnlijk vanwege de wens van het winkelcentrum om uit te breiden - daarvoor heeft het de goedkeuring nodig van het college."

De strijd tegen een zevendaagse werkweek leidt volgens haar tot 'wonderlijke coalities'. Zij als SP'er is het helemaal eens met de reformatorische vereniging van Van der Sluis.

Ondernemer Jan Linker ondervond precies hetzelfde in het Rotterdamse winkelcentrum Alexandrium. In 2010 spande deze eigenaar van twee beddenzaken met succes een kort geding aan tegen de verhuurder, die eiste dat hij ook op zondag open zou gaan. Volgens Linker kon een verhuurder dat helemaal niet eisen. "Al zou ik geen principiële bezwaren hebben, dan nog zou ik sociale motieven hebben. Langere openingstijden leiden niet tot meer klanten of meer omzet, maar voor spreiding van het aantal bezoekers. Ze zorgen wél voor een toename van het aantal scheidingen. Want wat moet een gezin met een partner die er nooit is?"

Om de waarde van één rustdag te erkennen, hoef je wat Linker betreft geen lid te zijn van de Vereniging tot bevordering van de Zondagrust. "Maar die club heeft natuurlijk helemaal gelijk."

Grote spanning

De Nijmeegse advocaat Franc Pommer heeft zich gespecialiseerd in de Zondagswet en houdt zich breder bezig met het onderwerp 'openbare orde'. "De teneur de komende jaren zal zijn: we worden allemaal gek van alle activiteiten zonder rustpunten. Mag het een tandje minder?"

Vooral in de grote steden is de spanning groot, zegt Pommer. Die kunnen ook adequaat reageren met oplossingen op maat, omdat via de algemene plaatselijke verordening en het vergunningenstelsel extra activiteiten kunnen worden gereguleerd en zelfs verboden.

Pommer voorspelt de komende jaren een 'brede roep' om rust, of het nu om christenen gaat die vanuit geloof handelen, om burgers die klagen over hun lawaaiige leefomgeving of om de beweging op links die ageert tegen de flexibiliteit op de arbeidsmarkt. In die 'wonderlijke coalitie' hebben ze het in feite allemaal over hetzelfde.

Terug naar Rhenen, waar dominee Van Prooijen nog met dezelfde blik neerkijkt. Met al die nieuwe aanmeldingen van niet-christenen - ziet voorzitter Van der Sluis nog enige mogelijkheid tot bekering? "Laat ik het zo zeggen: ze worden in de strijd om de zondagsrust óók betrokken bij ons echte uitgangspunt. We sturen alle leden bijvoorbeeld ook ons jaarverslag toe, en daar staat veel meer in."

En dan volgt een lange zin. "Natuurlijk hopen wij dat daar iets van uit mag gaan wat ertoe zou kunnen leiden dat zij tot die gedachte komen die wij nastreven." Iets korter geformuleerd: "Het is verblijdend als ons werk vrucht mag dragen." Kort door de bocht: Van der Sluis is er niet op gespitst, maar áls ze worden bekeerd, is dat mooi meegenomen.

Hans Marijnissen

Cadeautje

Verras je familie of vrienden met hun eigen persoonlijke nieuwssite, gebaseerd op een selectie van hun favoriete onderwerpen. Bekijk hier een voorbeeld van de uitnodiging.