De strijd tegen de Brabantse Daltons

Hoe pak je criminele families aan? Een bikkelharde aanpak alléén werkt niet, want de families komen altijd terug. Maar wat dan wel?
©Tom Janssen

tel: je hebt een jongen van een jaar of twaalf. We noemen hem Jantje en hij woont in Tilburg. Zijn vader, zijn oudere broer, zijn ooms, zijn opa: het waren allemaal criminelen. Geen kruimeldiefjes, maar zware jongens met een strafblad dat er niet om liegt. Op school voorzien ze dat Jantje ook het verkeerde pad gaat volgen, politie-agenten zien de bui ook al hangen.

Mag je Jantje uit zijn gezin weghalen en overbrengen naar een pleeggezin in Friesland, ver weg van zijn Tilburgse familie? Lastig dilemma, toch?

In de Italiaanse regio Calabrië doen ze het. In de zuidwestelijke regio zijn de afgelopen jaren vele tientallen kinderen uit hun gezin weggehaald uit vrees dat ze zich anders binnen een paar jaar ontwikkelen tot een maffiabaas. Calabrië is het domein van de 'Ndrangheta, de machtigste maffia-organisatie van Italië. Het weghalen van kinderen die voorbestemd zijn om een leidersrol te vervullen, is een nieuwe poging van de Italiaanse autoriteiten om de macht van de 'Ndrangheta te breken. De wet is er speciaal voor aangepast.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Brabant kent geen 'Ndrangheta, maar wel criminele families met vergelijkbare structuren. Families waar de criminaliteit van generatie op generatie wordt overgedragen, waar misdaad een geaccepteerde manier van leven is. De Brabantse criminologen Toine Spapens (Tilburg University) en Hans Moors (onderzoeksbureau EMMA) publiceerden vorig jaar april een studie over criminele families. Ze beschreven zeven Brabantse misdaadfamilies, die vrijwel allemaal een vooraanstaande rol spelen in de georganiseerde misdaad. Families die rijk worden met de handel in drugs en zich niet van de wijs laten brengen door een gevangenisstrafje meer of minder. Nieuwe generaties kiezen ook steeds weer partners en vrienden die het niet zo nauw nemen met de wet.

Het boek van Spapens en Moors kreeg veel aandacht, de Tweede Kamer nam in juni een motie aan waarin de minister opdracht kreeg om een speciale aanpak van criminele families te bedenken. De motie werd ingediend door Madeleine van Toorenburg, het CDA-Kamerlid uit Rosmalen. ,,Ook van de aanpak van huiselijk geweld weten we dat het niet genoeg is als je je alleen richt op de foute krachten. Alleen repressie helpt niet. Bij criminele families moet je je op het hele gezin richten, dus ook op de kinderen. Als je niet ingrijpt, wordt hun toekomst gesloopt door hun eigen ouders", zegt Van Toorenburg.

Inmiddels zijn bijna twintig gemeenten - waaronder Den Bosch - met goedkeuring van het ministerie van Justitie en Veiligheid plannen aan het smeden om de hen bekende criminele families de voet dwars te zetten. Wat ze precies gaan doen, is nog niet te zeggen. Ook in Den Bosch zijn de betrokken partijen - politie en het Openbaar Ministerie zitten ook aan tafel - nog zoekende.

Op initiatief van de criminologen Spapens en Moors was donderdag aan de Tilburg University een symposium over de aanpak van criminele families. De onderzoekers gaan zelf aan de slag met een studie naar het antwoord op de vraag hoe criminele families het beste uit elkaar getrokken kunnen worden. Bij enkele Brabantse projecten hebben de wetenschappers ook een adviserende rol.

In de aula van de Tilburgse universiteit vertelde criminoloog Anna Sergi over de omstreden Italiaanse methode om kinderen uit maffiafamilies te halen. Sergi, zelf afkomstig uit Calabrië, geldt als een kenner van de 'Ndrangheta. ,,Alle criminele families in Calabrië zijn ermee verweven", vertelde ze haar gehoor. Aanvankelijk was de strategie van de Italiaanse autoriteiten erop gericht om de vrouwen van de maffialeiders los te weken. Nadat twee van de drie vrouwen die bij de politie een boekje opendeden vermoord werden, kon de strategie de prullenbak in.

Vandaar dat politie en justitie nu inzetten op de kinderen van de maffiafamilies. Een omstreden methode, ook in Italië. Sergi heeft er niettemin begrip voor, zegt ze. Juist omdat ze weet hoe wurgend de greep van de 'Ndrangheta is. ,,Je kunt niet zomaar uit de familie stappen. En er zijn bijna elke dag arrestaties, maar de 'Ndrangheta blijft onverminderd sterk. Als hun vaders verdacht worden van misdrijven, gooien de rechters het nu op verwaarlozing van de kinderen. De moeders zijn meestal blij als hun kind wordt weggehaald. Ze weten wat hun kind te wachten staat als het in de familie blijft."

De maffiakinderen blijven tot hun achttiende jaar onder staatstoezicht. Daarna staat het ze vrij om te gaan en staan waar ze willen. Ook als dat betekent dat ze zich weer bij hun familie willen voegen. ,,We kunnen pas op de lange termijn zeggen wat het effect is", zegt Sergi. Het is precies ook de reden waarom Madeleine van Toorenburg aarzelt bij de vraag of ze de Italiaanse maatregel wenselijk vindt voor Nederland. ,,Je kind opvoeden tot een zware misdadiger vind ik ook een vorm van kindermishandeling. Daar past dan zo'n maatregel wel bij. Maar als ze op hun achttiende teruggaan naar hun familie, moet je je toch afvragen wat je bereikt hebt."

De gemeente Amsterdam begon in 2016 al met een experiment waarbij een criminele familie dicht op de huid werd gezeten. Het ging om een Marokkaanse familie met 46 leden, levend in acht gezinnen. Vrijwel alle mannelijke familieleden waren al eens veroordeeld, meestal voor diefstal, geweld en handel in verdovende middelen. Criminoloog Henk Ferwerda mocht het experiment volgen. Een 'harde aanpak voor de zwaarste criminelen en tegelijkertijd zorg en hulp aanbieden aan de overige familieleden', zo omschreef hij op het symposium in Tilburg de Amsterdamse aanpak.

Alle acht gezinnen kregen een brief waarin burgemeester Van der Laan uitlegde wat de bedoeling van het project was: voorkomen dat ook de kinderen in de criminaliteit belanden.

Amsterdam wilde iets doen tegen het 'Dalton-effect'. De term verwijst naar de gelijknamige misdaadbende uit de strips over Lucky Luke, waarin de broers Joe, Jack, William en Averell Dalton rovend door Amerika trekken.

In Amsterdam zijn ze redelijk tevreden over de eerste resultaten, enkele moeders bleken bereid om de politie te helpen. Maar alleen al de opzet van het project was 'razend ingewikkeld', zei Ferwerda. ,,Maak het niet te groots en meeslepend", luidde zijn advies aan zijn toehoorders. ,,Zeg niet dat je vijftien criminele families wilt aanpakken, begin maar met één." Een andere tip van Ferwerda: betrek vanaf het allereerste begin ook instanties als jeugdzorg, de GGD en de reclassering bij het project.

Prima, zo'n 'integrale aanpak', sprak criminoloog Toine Spapens op het einde van de dag. ,,Maar het probleem is altijd dat er niet één iemand de baas is. En vroeg of laat krijg je onderweg altijd wel een keer ruzie." Het idee dat sommige criminelen 'onaantastbaar zijn', wil er bij Spapens niet in: ,,Dat betekent gewoon dat de overheid het niet goed doet.''

Cadeautje

Verras je familie of vrienden met hun eigen persoonlijke nieuwssite, gebaseerd op een selectie van hun favoriete onderwerpen. Bekijk hier een voorbeeld van de uitnodiging.