De Russische huurlingen van Wagner gaan nu zelfs voor Moskou te ver

De paramilitaire organisatie Wagner knapte veel vuile klusjes op voor het Kremlin in buitenlandse oorlogen. Na een reeks incidenten is de club in ongenade gevallen bij Moskou.
Wagner speelde een centrale rol bij de offensieven van het Syrische leger in Palmyra in 2016. ©AP

Het is vermoedelijk een van de slechtst bewaarde geheimen van Rusland: de Wagner Group, een particuliere militaire organisatie die er nauwe banden op nahoudt met het Kremlin. Althans, zo luidt de lezing van analisten. Zelf zal Moskou de relatie met de paramilitaire huurlingenclub stellig ontkennen. En daar heeft het alle reden toe.

Zo verscheen er vorige maand een video on­line waarin vier Russisch sprekende mannen in ­Syrië een vijfde, Syrische man martelen, onthoofden en in brand steken. Ten minste een van folteraars werd door de Russische onderzoekskrant Novaja Gazeta geïdentificeerd als een lid van Wagner.

Het Kremlin was er na de berichtgeving als de kippen bij om elke betrokkenheid te ontkennen. Volgens Vladimir Poetins woordvoerder, Dmitri Peskov, wist Moskou van niets en “heeft dit (incident, red.) absoluut niets van doen met de Russische militaire operatie in Syrië”. De machtshebbers aan het Rode Plein zetten de actie weg als de daad van een stel krankzinnigen.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Breekijzer

Toch gaat het Kremlin niet vrijuit. Hoewel Wagner geen officieel onderdeel is van het Russische leger, onderhoudt de groepering al jaren warme banden met Moskou. De paramilitaire organisatie opereert sinds haar oprichting in 2014 als een schimmige vechtmachine die namens het Kremlin geheime oorlogen uitvecht in onder meer Oost-Oekraïne, Syrië en Afrika, vertelt de Brit Mark Galeotti (54), hoogleraar Russische veiligheidszaken.

“Wagner is een hybride organisatie. In theorie is het een particuliere militaire organisatie, in de praktijk is het een verlengstuk van de Russische staat en het Russische leger. De leden bestaan ook voornamelijk uit hoge ex-militairen.”

Volgens Galeotti ontstond Wagner vanuit de behoefte aan “geloofwaardige ontkenning” in Moskou. Rusland wilde in verschillende ­conflicten ingrijpen, zonder dat het duidelijk werd dat het Kremlin daar zelf achter zat. ­Galeotti: “Daar lenen dit soort paramilitaire organisaties zich uitstekend voor. Kijk maar naar de oorlog in Syrië. Moskou wilde daar wél zijn belangen verdedigen, maar wilde géén eigen grondtroepen inzetten, omdat eventuele verliezen moeilijk te verkopen zouden zijn aan het thuisfront.”

Succes

Datzelfde geldt volgens Galeotti voor de oorlog in Oost-Oekraïne. “Ook daar was Moskou er veel aan gelegen om zijn directe betrokkenheid bij het conflict te ontkennen en wilde het geen grondtroepen inzetten.”

Aanvankelijk boekten de huurlingen het ene na het andere succes. Zo speelde Wagner een centrale rol bij de offensieven van het Syrische leger in Palmyra en de noordoostelijke provincie Deir ez-Zor in 2016 en 2017. Ook in Oekraïne fungeerde Wagner als breekijzer om de pro-Russische separatisten de facto controle te verschaffen over het oosten van het land. Het ging Wagner voor de wind. Van een ad hoc-gelegenheidsleger groeide de organisatie in een mum van tijd uit tot een volledig privéleger. Volgens Novaja Gazeta en denktank Carnegie Centrum telde Wagner op zijn hoogtepunt zelfs tussen de 4.000 en 5.000 manschappen.

Zoals wel vaker kwam ook in Wagners geval de hoogmoed voor de val. De eerste keer dat de paramilitaire groepering het Kremlin in grote verlegenheid bracht, was begin 2018. Op 7 februari van dat jaar vielen 600 huurlingen van Wagner een positie van de Syrische Democratische Strijdkrachten aan in het noordoosten van Syrië. Aangezien de grotendeels Koerdische SDF destijds nauw samenwerkte met de Verenigde Staten, hingen er binnen de kortste keren Amerikaanse bommenwerpers boven het gebied.

Wagner had geen schijn van kans: 300 strijders kwamen om het leven of raakten gewond. Saillant detail is dat zowel het Russische als Amerikaanse ministerie van Defensie achteraf verklaarde dat de aanval buiten de Russische legerleiding in Syrië om had plaatsgevonden.

Wagner opereerde op eigen houtje en groef daarmee zijn eigen graf, zo meent Galeotti. “Het Kremlin is niet zo sentimenteel over zijn militaire instrumenten. Eerder pragmatisch. Alles en iedereen is vervangbaar, zeker een officieuze paramilitaire eenheid. Daarom schoot het ministerie van Defensie Wagner destijds niet te hulp.”

Afrika

Door het debacle in Syrië raakte Wagner kortom uit de gratie bij Moskou. “De laatste tijd is Wagner daarom erg actief in Afrikaanse landen, waaronder Mozambique en Zuid-Soedan, waar het de lokale belangen van Rusland verdedigt. In ruil voor de militaire diensten vergaart Moskou aandelen in de olie- of mineralenindustrie,” vertelt Galeotti.

Ook uit Afrika komen steeds meer berichten dat de groepering verliezen lijdt. Vorige week meldde de Britse krant The Times nog dat tien leden van Wagner om het leven waren gekomen in het noorden van Mozambique nadat de groepering in een hinderlaag was gelopen van islamitische extremisten.

De reeks incidenten lijkt de eens zo onbezoedelde reputatie van Wagner te besmeuren. De kwestie rondom de marteling van de man in ­Syrië zal Wagner daarom alleen maar verder in het verdomhoekje zetten.

“Bovendien zijn er inmiddels talloze organisaties die het vacuüm vullen dat Wagner achterlaat,” aldus Galeotti. “Er is een soort wildgroei van particuliere militaire groeperingen in Rusland.” Dat Wagner op zijn retour is, betekent kortom niet dat paramilitairen in hun geheel uit zwang raken. “Integendeel. De particuliere militaire sector in Rusland wordt alleen maar groter en professioneler.”