De coronacrisis en het ‘teflonlaagje’: vijf redenen voor Rutte’s onstuitbare populariteit

De toeslagenaffaire was voor Asscher reden om zijn lijsttrekkerschap neer te leggen, maar Rutte zijn de kiezers allesbehalve zat, zo blijkt uit de peilingen. Politicoloog Matthijs Rooduijn van de Universiteit van Amsterdam, onderzocht het VVD-electoraat op zoek naar een verklaring. Vijf zaken spelen volgens hem een rol.
Minister-president Mark Rutte. ©Hollandse Hoogte / ANP

1. De coronacrisis

“Hoe verschrikkelijk corona voor iedereen ook is, electoraal gezien heeft de crisis positieve gevolgen voor de VVD”, zegt politicoloog Matthijs Rooduijn. Allereerst omdat de aandacht voor het coronavirus de toeslagenaffaire naar de achtergrond drukt. “Woensdagochtend, de dag na het Kamerdebat over het aftreden van het kabinet, keek ik even naar de voorpagina’s van de kranten”, vertelt hij. “Die gingen niet over de toeslagenaffaire, maar over de avondklok of de machtswisseling in de VS.”

Bovendien zorgt de coronacrisis nog altijd voor het vaker beschreven rally-round-the-flag-effect. “In tijden van grote crisissituaties zijn kiezers geneigd zich rond hun nationale leider te scharen, omdat hij of zij het symbool van de nationale eenheid is”, legt Rooduijn dat principe uit. “Nu zitten we wederom in een heftige fase van de crisis. We hebben net gehoord dat we de strengste maatregelen ooit opgelegd krijgen. Rutte, als politiek leider, profiteert daar waarschijnlijk van.”

©Louman & Friso
©ANP

2. Rutte was al zeer populair

Rutte was ook voor de coronacrisis heel populair. Dat de VVD er nu zo goed voorstaat, komt deels door de uitstekende uitgangspositie van de premier, denkt Rooduijn. “In kiezersonderzoeken van januari 2020, twee maanden voor de crisis uitbrak, werd Rutte van alle politiek leiders gemiddeld het best gewaardeerd”, vertelt hij. Niet alleen VVD-kiezers waren destijds zeer tevreden over hun leider, ook kiezers van andere partijen gaven aan Rutte een sympathiek politicus te vinden.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

3. Rutte’s kiezers hebben veel vertrouwen in de politiek

Wat ook meespeelt, is dat VVD-kiezers gemiddeld veel vertrouwen hebben in de politiek, zo blijkt uit kiezersonderzoek. “Daardoor kan je verwachten dat ze minder vatbaar zijn voor keiharde systeemkritiek”, zegt hij. Retoriek zoals die van Omtzigt, die tijdens het debat zijn onvrede uitte over de kliek van Haagse politici en journalisten, die te weinig oog hebben voor de hardwerkende Nederlanders, zal daarom volgens Rooduijn maar weinig VVD’ers overtuigen, juist omdat ze veel vertrouwen hebben in politieke partijen en het politieke systeem.

©Hollandse Hoogte / ANP

4. Kiezers op ‘sociaal-economische rechts’ hebben weinig alternatieven

Daarbij komt dat sociaal-economisch rechtse kiezers eigenlijk weinig andere opties hebben dan de VVD. “Op onderwerpen als inkomensherverdeling en staatsingrijpen, typisch sociaal-economische issues, onderscheidt de VVD-kiezer zich het duidelijkst van de rest van het electoraat”, vertelt hij. “Zelfs de kiezers van Forum voor Democratie zijn een stuk linkser waar het sociaal-economische thema’s betreft.” Volgens Rooduijn heeft de VVD potentieel weliswaar concurrentie van CDA, PVV, D66, en Forum voor Democratie, maar het radicalisme van PVV en Forum op andere vlakken zal voor veel kiezers geen optie zijn.

5. Het teflonlaagje

Tot slot is daar de ‘teflonkwaliteit’ van Rutte. Zijn vermogen om ‘sorry’ te zeggen, en vervolgens weer snel door te gaan. “Dat zie je eigenlijk al zijn hele carrière”, zegt Rooduijn. “Ook nu weer biedt hij zijn excuses aan voor de gebrekkige informatievoorziening aan de Kamer, en wil hij eigenlijk zo snel mogelijk daarna weer verder.” Het vermogen om op het juiste moment een beetje mee te buigen kan de premier weer helpen, denkt Rooduijn.

Toch biedt het geen garantie voor de toekomst, wil de politicoloog nog gezegd hebben. De genoemde punten verklaren waarom Rutte er nu goed voorstaat, maar in de campagne kan een en ander zomaar veranderen. “De toeslagenaffaire speelt al lang, maar pas sinds kort is Rutte degene die de meeste kritiek krijgt. Als de andere partijen de premier blijven bekritiseren, en er tijdens de campagne aandacht blijft voor het onderwerp, zou het ook kunnen dat de affaire toch aan hem gaat kleven. Het blijft natuurlijk een explosief thema.”

Correctie: 

Aanvankelijk suggereerde het artikel dat het radicalisme van CDA, PVV, D66 en Forum voor Democratie voor veel kiezers geen optie zou zijn. Dat is aangepast. Het gaat om het radicalisme van PVV en Forum voor Democratie.

Lees ook: 

In VVD-angehaucht Uithoorn slaat de twijfel toe: ‘Misschien is het tijd voor vers bloed’

Ondanks de toeslagenaffaire staat Rutte er goed voor in de peilingen. In Uithoorn stemde vier jaar geleden bijna één op de drie mensen VVD. Maar sommigen twijfelen aan die keus. ‘Rutte had harder op tafel moeten slaan.’

Van de meeste Nederlanders mag Rutte gewoon weer premier worden

De gemiddelde Nederlander vindt de toeslagenaffaire een non-issue tijdens de aankomende verkiezingen. Van iets meer dan de helft mag premier Rutte, ondanks zijn aandeel in de affaire, dan ook opnieuw minister-president worden.

Mark Rutte: de rechtse premier die door linkse kiezers wordt vertrouwd

Hoe ziet Nederland Mark Rutte? Een rechtse premier die ondanks alles toch ‘de boel bij elkaar houdt’. Wat is zijn geheim? Nederlanders zien zijn vele fouten wel, maar ze vergeven het hem. En willen graag een biertje met hem drinken.