De ambtenaar die binnen zes weken 1.367 Brabantse zelfstandigen aan inkomensondersteuning moest helpen

Gemeente-ambtenaar Jos Abrahams in Boxtel zag in maart een stormloop van steunaanvragen voor zzp’ers over zich heenkomen. De drukte zal met het woensdag aangekondigde tweede steunpakket iets minder worden, verwacht hij, maar Abrahams ziet de volgende run alweer aankomen: die op de bijstand.
Jos Abrahams aan het werk in zijn werkkamer thuis voor de Tozo-regeling voor zzp’ers. ©Jiri Büller, ALWAYS COPYRIGHTED

Jos Abrahams was gewend zich door drieën te delen, maar met de uitbraak van de coronacrisis moest hij zich plots vermenigvuldigen. De zelfstandigenconsulent ontfermt zich over noodlijdende zzp’ers in de samenwerkende Brabantse gemeenten Boxtel, Haaren en Sint-Michielsgestel. Per jaar kreeg hij vijftig hulpvragen te verwerken, nu klopten binnen zes weken 1.367 zelfstandigen aan voor inkomensondersteuning.

Daar zal het niet bij blijven. Woensdag kondigde het kabinet aan de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) met drie maanden te verlengen. Aan de regeling, die het inkomen van zzp’ers aanvult tot het bestaansminimum, zullen wel strengere voorwaarden worden verbonden. Zzp’ers die kunnen terugvallen op het inkomen van hun partner kunnen er geen aanspraak meer op maken.

Op die manier hoopt het kabinet de enorme stroom aan aanvragen enigszins in te dammen. De afgelopen weken klopten maar liefst 350 duizend zzp’ers bij hun gemeente aan voor noodhulp. Dat is meer dan eenderde van het totaal aantal zelfstandigen.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Stormloop

Die stormloop heeft Abrahams verrast. ‘Ondernemers wilden hiervoor nooit gezien worden bij de bijstand, ze zagen dat als een teken van zwakte.’ Maar die schaamte bleek snel overwonnen toen het kabinet halverwege maart het land deels op slot gooide. ‘Vanaf de maandagochtend erop werd ik platgebeld: waar moet ik zijn?’ vertelt hij. ‘Ondernemers die echt niet gauw in paniek raken, raakten in paniek.’

Abrahams zou die week eigenlijk naar Indonesië vliegen voor vakantie. In plaats van in de zon, zat hij twaalf uur per dag achter zijn computer. Noodgedwongen begon hij op drie in plaats van op één beeldscherm te werken. Zijn werkkamer begon steeds meer te lijken op die van een beurshandelaar.

Op het gemeentehuis in Boxtel werd het teammanager Marjolein Bosch al snel duidelijk: ‘Jos gaat dit niet in zijn eentje trekken’. Dus plukte ze vijftien medewerkers achter hun bureaus vandaan. Ambtenaren die normaal gesproken onder meer bijstandsontvangers naar werk begeleiden, werden door Abrahams opgeleid en achter de knoppen gezet. Elke aanvraag uit het systeem moest hoogstpersoonlijk worden nagebeld. Abrahams zelf nam de kredietverlening aan zelfstandigen voor zijn rekening.

Capaciteit

De Brabantse samenwerkingsgemeenten zijn niet de enige waar de Tozo een flink beslag legt op de capaciteit. Uit een enquête van de Volkskrant onder 77 gemeenten blijkt dat veel de afgelopen weken zijn opgeschaald, samenwerken of de afhandeling uitbesteden aan een externe partij. Zeker 48 gemeenten vrezen daardoor extra kosten te maken aan personeel en ict. En dat terwijl de inkomsten uit bijvoorbeeld parkeergelden en toeristenbelasting juist afnemen.

Met ingang van juni moeten zelfstandigen schriftelijk verklaren dat zij niet kunnen terugvallen op hun partnerinkomen. Dat betekent weliswaar een extra administratieve handeling voor het Tozo-team. Maar volgens teammanager Bosch in Boxtel zal dat worden gecompenseerd door een afname van het aantal aanvragen.

Die verlichting is erg welkom. Nog altijd staat de telefoon in Noord-Brabant roodgloeiend. Het lastigste daaraan vindt Abrahams misschien wel dat hij geen luisterend oor meer kan bieden. ‘Normaal had ik een uur om alles door te spreken als een ondernemer aanklopte. Nu voel ik de druk. Er zijn ondernemers die hun frustratie in een telefoongesprek kwijt moeten, maar ik moet dan zeggen: sorry meneer, ik moet door.’

Partneralimentatie

Die frustratie komt bijvoorbeeld van alleenstaande zelfstandigen die partneralimentatie ontvangen. Dat bedrag wordt afgetrokken van de toch al schamele noodsteun van 1.050 euro. Of van de zzp’er die vorig jaar nét geen 1225 uur in zijn onderneming heeft gewerkt en daardoor niet in aanmerking komt voor hulp.

Er is ook veel dankbaarheid. Als Abrahams op zijn vrije zaterdag aan de telefoon hangt, bijvoorbeeld. Bovendien zien ze in Noord-Brabant ook steeds meer zelfstandige kappers en horecaondernemers die hun beroep op de Tozo intrekken, omdat ze hem niet meer nodig hebben.

De tijd die het Tozo-team daardoor straks overhoudt, kan het goed gebruiken voor die andere regeling waar nu langzaam maar zeker een run op ontstaat: de reguliere bijstand. ‘Op gegeven moment ga ik heel moe worden’, stelt Abrahams. ‘Maar daar is nu nog geen tijd voor.’