Britten koersen af op chaos

Brexit: Uitstel stemming lijkt laatste strohalm May

Groot-Brittannië koerst af op 'onbekende wateren', nu het Lagerhuis zich opmaakt de brexitdeal met Brussel te verwerpen. Premier May hoopt met haar waarschuwing voor chaos de nederlaag af te wenden.
→ Theresa May bezocht gisteren een kerkdienst in de buurt van haar woning ten westen van Londen. ©AFP or licensors

Zonder uitstel van de stemming of een wonder ligt morgen de brexitdeal tussen Londen en Brussel - met de voorwaarden waaronder de Britten uit de Europese Unie stappen - in de prullenbak. Grote vraag is vooral wat er daarna gebeurt. Treedt premier Theresa May af? Volgen nieuwe onderhandelingen tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk? Organiseren de Britten een nieuwe referendum? Of nieuwe verkiezingen?

In de Britse kranten is het vandaag veel 'doom and gloom' (hel en verdoemenis), zoals The Guardian het noemt. Een uitweg uit de crisis is niet in zicht. The Sunday Times meldde gisteren dat May de voor morgen geplande stemming in het Lagerhuis zou uitstellen en naar Brussel zou reizen voor heronderhandelingen. Maar de regering houdt vooralsnog vast aan de stemming, al kan dat op het allerlaatste moment veranderen. Gebeurt dat niet, dan koerst premier May af op haar politieke ondergang, al is die sinds de voor haar teleurstellende verkiezingsuitslag van bijna anderhalf jaar geleden al veel vaker aangekondigd.

Zware nederlaag

De kans bestaat dat de deal in het 650 leden tellende Lagerhuis met meer dan 100 stemmen verschil wordt verworpen. Zo'n zware nederlaag bij zo'n belangrijk onderwerp kan betekenen dat May haar ontslag aanbiedt. Ze kan daartoe ook worden gedwongen, als 48 van haar partijgenoten in het Lagerhuis schriftelijk vragen om een vertrouwensstemming. The Times schrijft dat verschillende oud-ministers - de onvermijdelijke Boris Johnson voorop - voorsorteren op zo'n machtsovername van de partij en de regering.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Hoed in de hand

Een andere mogelijkheid is dat de brexitdeal met 30 tot 50 stemmen verschil wordt verworpen. Nog steeds een grote nederlaag, maar gezien de voor May sombere prognoses zou deze uitslag nog enigszins meevallen. Ze kan blijven vechten voor haar functie en zal dan mogelijk met de hoed in de hand in Brussel vragen om enkele aanpassingen van het brexitakkoord, een scenario dat alle andere Europese regeringsleiders tot nu toe afwijzen. Vervolgens zou ze het aangepaste akkoord opnieuw voor goedkeuring kunnen voorleggen aan het Lagerhuis.

Een derde optie, die door waarnemers uiterst onwaarschijnlijk wordt geacht, is dat de meerderheid van het Britse parlement de brexitdeal steunt. May houdt tot nu toe vol dat dit de enige manier is om chaos te voorkomen. Ze waarschuwt dat de Britten zich begeven in 'onbekende wateren'.

Zonder deal volgt een 'harde brexit' op 29 maart volgend jaar, als de Britten officieel de EU verlaten. Zonder nadere afspraken over de toekomstige relatie met de EU dreigt grote economische schade. Er gaan scenario's waarbij tekorten aan tal van zaken ontstaan en lange wachttijden bij de douane voor personen en goederen.

Voornaamste steen des aanstoots in de voorliggende brexitdeal is de positie van Noord-Ierland, dat als scheidslijn met de EU gaat fungeren. Zolang er geen nadere afspraken zijn gemaakt, zullen daar veel meer Europese regels blijven gelden dan in de rest van Groot-Brittannië. Brexiteers beschouwen dit als een onacceptabele inbreuk op de Britse soevereiniteit.

Gele hesjes

Voormalig Toryleider Ian Duncan Smith waarschuwde gisteren op de BBC-radio voor sociale onrust als het wegstemmen van de deal leidt tot een zachtere brexit, waarbij nog meer EU-regelgeving intact blijft in het Verenigd Koninkrijk, of een nieuw referendum. Hij trok vergelijkingen met de 'gele hesjes' in Frankrijk. "Een groot deel van de bevolking voelt zich volledig verraden en is woedend en ik waarschuw u, kijkend over het Kanaal, dat we niet ver weg zijn van een soortgelijk proces hier."